Saltaire

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Saltaire[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
hale fabryczne Saltaire od strony Leeds and Liverpool Canal
Państwo  Wielka Brytania
Kraj  Anglia
Spełniane kryterium Kulturowe: ii, iv
Numer ref. 1028
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 2001
na 25. sesji
Położenie na mapie Anglii
Mapa lokalizacyjna Anglii
Saltaire
Saltaire
Położenie na mapie Wielkiej Brytanii
Mapa lokalizacyjna Wielkiej Brytanii
Saltaire
Saltaire
Ziemia53°50′13,999″N 1°47′25,001″W/53,837222 -1,790278

Saltairewiktoriańskie modelowe miasteczko położone w Shipley, części miasta Bradford, w hrabstwie West Yorkshire w Anglii. Wiktoriański Salt's Mill i związany z nim dzielnica mieszkaniowa położona nad rzeką Aire oraz kanałem Leeds – Liverpool są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO i są jednym z punktów na Europejskim Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Saltaire zostało zbudowane w 1851 roku przez Sir Titusa Salta, wiodącego przemysłowca w przemyśle wełnianym Yorkshire. Nazwa wsi jest połączeniem nazwiska założyciela i nazwy rzeki. Salt przeniósł swoją działalność (pięć osobnych fabryk) z Bradford do tego miejsca w pobliżu Shipley, aby umieścić swoją dużą fabrykę włókienniczą przy kanale Leeds – Liverpool oraz w przy linii kolejowej. Salt zatrudniał lokalnych architektów Francisa Lockwooda i Richarda Mawsona[1].

Salt budował zgrabne kamienne domy dla swoich robotników (znacznie lepsze niż slumsy w Bradford), umywalnie z bieżącą wodą, łaźnie, szpital i instytut rekreacji i edukacji, z biblioteką, czytelnią, salą koncertową, salą bilardową i laboratorium naukowym. Wieś miała szkołę dla dzieci robotników, ogródki działkowe, park i przystań[2]. Wspierał także lokalne inicjatywy, takie jak założenie zespołu bębniarzy i flecistów dla chłopców w wieku szkolnym i orkiestrę dętą, prekursora dzisiejszego zespołu Hammonds Saltaire, dla mężczyzn z wioski[3].

Dzięki połączeniu wysokiej jakości mieszkań, zatrudnienia, rekreacji, placówek edukacyjnych i usług socjalnych, wzorcowe miasto stanowiło przełomowy przykład oświeconego planowania urbanistycznego z XIX wieku[4][5].

Sir Titus zmarł w 1876 roku i został pochowany w mauzoleum przylegającym do kościoła kongregacyjnego. Kiedy zmarł syn Sir Titusa Salta, Titus Salt Junior, Saltaire zostało przejęte przez spółkę, która obejmowała Sir Jamesa Robertsa z Haworth.

Domy robotnicze w Saltaire
Zjednoczony Kościół Reformowany, Saltaire

Salts Mill dzisiaj[edytuj | edytuj kod]

Fabryka tekstyliów w Salts Mill została zamknięta w lutym 1986 roku. W następnym roku Jonathan Silver kupił budynek i rozpoczął jego renowację[1]. Dziś jest tu centrum kultury i handlu[6]. W głównym budynku fabryki znajdują się:

  • galeria sztuki 1853: kilka dużych pomieszczeń poświęconych dziełom znanego bradfordczyka, artysty Davida Hockneya: obrazy, rysunki, fotomontaże i elementy scenografii.
  • firmy przemysłowe, w tym producent elektroniki ARRIS International plc (dawniej Pace plc).
  • sklepy sprzedające książki, artykuły artystyczne, biżuterię, odzież outdoorową, antyki, garnitury, rowery i artykuły gospodarstwa domowego; ostatni zawiera utwory znanych projektantów, takich jak Alvar Aalto i Philippe Starck.
  • restauracje i kawiarnie.

Zdjęcia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Greenhalf 1997.
  2. Holroyd 1873.
  3. Hammonds Band.
  4. Bell, C. i R. (1972) City Fathers: The early history of town planning in Britain, Penguin, Harmondsworth.
  5. Cherry, G. (1979) „The Town Planning Movement and the Late Victorian City”, Transactions of the Institute of British Geographers, New Series, tom. 4, nr 2, s. 306–319.
  6. Salts Mill Saltaire Bradford – A Project Completed, www.toppandco.com [dostęp 2019-03-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]