Samsun (1907)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Samsun
Ilustracja
„Samsun” w latach 20.
Klasa niszczyciel
Typ Samsun
Historia
Stocznia Forges et Chantiers de la Gironde, Bordeaux
Położenie stępki czerwiec 1906
Wodowanie 1907
 Imperium Osmańskie
Wejście do służby 3 września 1907
 Turcja
Wycofanie ze służby 1932
Los okrętu złomowany w 1949
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność normalna: 284 tony
Długość całkowita: 58,2 metra
między pionami: 56,3 m
Szerokość 6,3 m
Zanurzenie 2,8 m
Napęd
2 maszyny parowe o łącznej mocy 5950 KM
2 kotły, 2 śruby
Prędkość 28 węzłów
Zasięg 975 Mm przy prędkości 15 węzłów
Uzbrojenie
1 działo kal. 65 mm
4 działa kal. 47 mm (4 x I)
6 torped
Wyrzutnie torpedowe 2 × 450 mm (2 x I)
Załoga 67

Samsun – turecki niszczyciel z początku XX wieku, jedna z czterech zbudowanych we Francji jednostek typu Samsun. Okręt został zwodowany 1907 roku w stoczni Forges et Chantiers de la Gironde w Bordeaux, a w skład marynarki Imperium Osmańskiego wszedł we wrześniu 1907 roku. Niszczyciel wziął udział w I wojnie bałkańskiej i I wojnie światowej, a po remoncie w latach 20. służył pod banderą Republiki Turcji do 1932 roku. Okręt został zezłomowany w 1949 roku.

Projekt i budowa[edytuj | edytuj kod]

Niszczyciele typu Samsun[a] zostały zamówiony przez Turcję we Francji w 1906 roku[2][3]. Kontrakt na budowę jednostek podpisano 22 stycznia 1906 roku[4]. Okręty były ulepszoną wersją pierwszego typu francuskich niszczycieli – Durandal[2][3].

„Samsun” zbudowany został w stoczni Forges et Chantiers de la Gironde w Bordeaux[2][5]. Stępkę okrętu położono w czerwcu 1906 roku, a zwodowany został w 1907 roku[3][5].

Dane taktyczno-techniczne[edytuj | edytuj kod]

Okręt był niszczycielem z kadłubem wykonanym ze stali o długości całkowitej 58,2 metra (między pionami 56,3 metra) szerokości 6,3 metra i zanurzeniu 2,8 metra[5][6]. Wyporność normalna wynosiła 284 tony[2][5][b]. Jednostka napędzana była przez dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania SACAG o łącznej mocy 5950 KM, do których parę dostarczały dwa kotły typu Normand[6][7]. Prędkość maksymalna napędzanego dwoma śrubami okrętu wynosiła 28 węzłów[2][8]. Okręt zabierał zapas 70 ton węgla, co zapewniało zasięg wynoszący 975 Mm przy prędkości 15 węzłów[5][9][c].

Na uzbrojenie artyleryjskie okrętu składały się: pojedyncze działo kalibru 65 mm QF L/50 M1902 z zapasem 300 nabojów i cztery pojedyncze szybkostrzelne działa kal. 47 mm QF L/50 M1902 (z łącznym zapasem 1200 nabojów)[5][6]. Broń torpedową stanowiły zamontowane na pokładzie dwie pojedyncze obracalne wyrzutnie kal. 450 mm, z łącznym zapasem sześciu torped[6][7].

Załoga okrętu składała się z 67 oficerów, podoficerów i marynarzy[2][6][d].

Służba[edytuj | edytuj kod]

Niszczyciele „Basra”, „Samsun” i „Taşoz” (od lewej) w Izmirze w 1926 r.

„Samsun” został przyjęty w skład marynarki wojennej Imperium Osmańskiego 3 września 1907 roku w Stambule[5][6]. W maju 1909 roku okręt wziął udział w pierwszych manewrach floty tureckiej na Morzu Marmara[10]. W 1912 roku okręt osiągał prędkość maksymalną 20 węzłów[6]. Podczas I wojny bałkańskiej, 16 grudnia 1912 roku „Samsun” wziął udział w bitwie zespołu tureckiego (składającego się oprócz niego z pancerników „Barbaros Hayreddin”, „Turgut Reis”, „Asar-i Tevfik” i „Mesudiye”, krążownika „Mecidiye” i torpedowcówSivrihisar” i „Akhisar”) z flotą grecką w składzie: krążownik „Jeorjos Awerof” oraz okręty pancerne „Hydra”, „Spetsai” i „Psara” pod Imroz[11].

W momencie wybuchu I wojny światowej niszczyciel był już przestarzały i miał niską wartość bojową[5]. Mimo to, rankiem 29 października 1914 roku „Samsun” wraz z siostrzanym „Taşoz” i krążownikiem liniowym „Yavuz Sultan Selim” wziął udział w przeprowadzonym bez wypowiedzenia wojny ataku na rosyjski port w Sewastopolu[12]. Po ataku oba niszczyciele uczestniczyły w akcji ratunkowej marynarzy z samozatopionego rosyjskiego stawiacza min „Prut”, biorąc na pokłady łącznie 75 rozbitków[13]. W 1915 roku wyeksploatowana siłownia okrętu pozwalała na osiągnięcie prędkości maksymalnej 17 węzłów, a liczebność załogi wzrosła do 91 osób (17 Niemców i 74 Turków)[6][7]. 28 marca 1915 roku na wodach Bosforu „Samsun” stał się celem ataku wodnosamolotu pochodzącego z jednego z rosyjskich okrętów lotniczych („Ałmaz” lub „Impierator Nikołaj I”), jednak niecelna bomba spadła za rufą okrętu[14].

1 kwietnia 1915 roku Bosfor opuścił zespół tureckich okrętów, składający się z krążowników „Mecidiye” i „Hamidiye” oraz niszczycieli „Samsun”, „Taşoz”, „Muâvenet-i Milliye” i „Yâdigâr-ı Millet”, z zadaniem zaatakowania Odessy[15][16]. Zespół dalekiej osłony tej operacji stanowiły krążowniki „Yavuz Sultan Selim” i „Midilli”, patrolując wody na zachód od Krymu[15][16]. W nocy z 2 na 3 kwietnia zespół dotarł po Odessę, a niszczyciele rozpoczęły trałowanie[16]. 3 kwietnia o godzinie 4:00 trały „Samsuna” i „Taşoza” uległy uszkodzeniu, a o 6:40 16 mil morskich od odeskiej latarni morskiej na minę wszedł krążownik „Mecidiye”, doznając tak ciężkich uszkodzeń, że po zdjęciu załogi i zniszczeniu uzbrojenia oraz radiostacji został on dobity torpedą wystrzeloną przez „Yâdigâr-ı Millet”[15][17]. Operację przerwano, a okręty powróciły do bazy 4 kwietnia[15][18]. Przed atakiem sił Ententy na Gallipoli „Samsun” wraz z siostrzanymi niszczycielami eskortował transporty wojsk tureckich, organizowane w celu wzmocnienia sił broniących Dardaneli[19]. 2 czerwca 1915 roku okręt eskortował konwój składający się ze statków „Tecilli” (390 BRT) i „Baslangic” (381 BRT), który nieopodal Tekirdağ został zaatakowany przez brytyjski okręt podwodny HMS E11. Napastnikowi udało się zatopić w ataku torpedowym „Tecilli”, na pokładzie którego zginęła cała, 18-osobowa załoga, a drugi ze statków wyrzucił się na brzeg, choć wystrzelona w jego kierunku torpeda chybiła[20]. 17 czerwca „Samsun” i „Yarhisar” próbowały zaatakować na Morzu Marmara HMS E14, jednak uciekł on swoim prześladowcom[21]. Kolejne spotkanie z HMS E14 nastąpiło na początku sierpnia, kiedy to koło Tekirdağ niszczyciel udaremnił atak okrętu podwodnego na eskortowane przez siebie statki „Tenedos” (3564 BRT) i „Bandtrma” (474 BRT)[22].

3 listopada 1915 roku „Samsun” asystował stawiaczowi min „Nusret”, holującemu do Stambułu podniesiony francuski okręt podwodny „Turquoise” (Q46)[23]. W trakcie manewrów niszczyciel zderzył się ze stawiaczem min, doznając poważnych uszkodzeń i musiał wezwać na pomoc holowniki „Paris” i „France”, które 7 listopada odholowały okręt do İstinye[23]. Naprawa niszczyciela trwała do wiosny 1916 roku[23].

20 stycznia 1918 roku niszczyciele „Samsun”, „Basra”, „Numûne-i Hamiyet” i „Muâvenet-i Milliye” wzięły udział w zabezpieczeniu wypadu krążowników „Yavuz Sultan Selim” i „Midilli” pod Imroz, m.in. osłaniając powrót do Dardaneli uszkodzonego na minach „Yavuza Sultana Selima”[24][25]. W październiku 1918 roku okręt odstawiono do rezerwy w Stambule[5][6].

Po zakończeniu wojny, 29 października 1923 roku „Samsun” został formalnie wcielony do nowo powstałej marynarki wojennej Republiki Turcji, choć jego stan techniczny nie pozwalał na eksploatację[26][27]. W 1924 roku jednostka przeszła remont i podjęła czynna służbę[6][26]. Okręt wycofano ze składu floty w 1932 roku, po zakupie we Włoszech nowych niszczycieli[6][26]. Jednostka została zezłomowana dopiero w 1949 roku w Gölcük[5][6].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zwane również typem Basra[1].
  2. Identycznie podaje Noppen 2016 ↓, s. 10. Brassey 1915 ↓, s. 187 podaje, że wyporność okrętu wynosiła 280 ton, Moore 1990 ↓, s. 255 i Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 406 podają 290 ton, zaś Gozdawa-Gołębiowski 1994 ↓, s. 587 – 300 ton.
  3. Gardiner i Gray 1985 ↓, s. 391 podaje, że okręt zabierał zapas 60 ton węgla.
  4. Gogin 2020 ↓ podaje omyłkowo, że załoga okrętu liczyła 23 osoby

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T.A. Brassey (red.): The Naval Annual, 1915. London: William Cloves and Sons, 1915. (ang.)
  • Robert Gardiner, Roger Chesneau: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.)
  • Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1906–1921. London: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.)
  • Ivan Gogin: SAMSUN destroyers (1907) (ang.). Navypedia. [dostęp 2020-04-18].
  • Jan Gozdawa-Gołębiowski, Tadeusz Wywerka Prekurat: Pierwsza wojna światowa na morzu. Warszawa: Lampart, 1994. ISBN 83-902554-2-1.
  • Bernd Langensiepen, Ahmet Güleryüz: The Ottoman Steam Navy 1828–1923. Annapolis: Naval Institute Press, 1995. ISBN 1-55750-659-0.
  • John Moore (red.): Jane’s Fighting Ships of World War I. London: Studio Editions, 1990. ISBN 978-1557506597. (ang.)
  • Ryan K. Noppen: Okręty osmańskiej marynarki wojennej 1914-1918. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2016. ISBN 978-83-65652-65-2.