Saul Bass

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Saul Bass
Data i miejsce urodzenia 8 maja 1920
Nowy Jork
Data i miejsce śmierci 25 kwietnia 1996
Los Angeles
Zawód grafik, twórca czołówek filmowych, reżyser
Współmałżonek Ruth Cooper (1938–1960; 2 dzieci), Elaine Makatura Bass (1961–1996; 2 dzieci)

Saul Bass (ur. 8 maja 1920, zm. 25 kwietnia 1996) – amerykański grafik i reżyser filmowy. Znany jest głównie dzięki czołówkom filmowym, plakatom filmowym i logom.

Podczas swojej 40-letniej kariery Saul Bass pracował dla najsłynniejszych filmowców Hollywood jak Alfred Hitchcock, Otto Preminger, Billy Wilder, Stanley Kubrick czy Martin Scorsese. Przede wszystkim zasłynął jako twórca czołówek filmowych, zmieniając ich formę i stylistykę w latach 50. Jego pierwszym, najbardziej wyróżniającym się w owym czasie projektem były napisy do „Złotorękiego” w reżyserii Premingera (1955).

Saul Bass projektował także firmowe loga, do najsłynniejszych należą: Bell System (1969), AT&T (1983), Continental Airlines (1968), United Airlines (1974).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 8 maja 1920 r. na Bronksie w Nowym Jorku, jego rodzice byli żydowskimi imigrantami, którzy emigrowali z rumuńsko-ukraińskiego sztetla. Jako dziecko był zafascynowany starożytnością, w szczególności Egiptem i wystawami o nim w Metropolitan Museum of Art. W wieku piętnastu lat ukończył James Monroe High School i rozpoczął pracę gońca dla projektanta freelancera. W tym samym czasie uczęszczał na wieczorowe zajęcia w The Art Students League na zajęcia z layoutu i designu przemysłowego. Zakończył swoją naukę w 1940 r. W tym czasie ożenił się z Ruth Cooper, z którą miał dwójkę dzieci – Roberta (ur. 1942) i Andreę (ur. 1946)[1].

W 1938 roku zaczął pracować dla małej firmy reklamowej współpracującej z United Artists, a później dla Warner Brothers. Zajmował się tam projektami do filmów „Champion” (1949), „Śmierć komiwojażera” (1951), „The Moon is Blue” (1953). Tak też poznał Otto Premingera, dla którego stworzył plakat i swoją pierwszą czołówkę w 1954 r., którą wyróżniały ruchome elementy i minimalizm.

W 1946 r. rozpoczął pracę dla Buchanan & Company, piątej największej agencji reklamowej w Stanach Zjednoczonych, jako dyrektor artystyczny. Firma dopiero otworzyła nową placówkę na wschodnim wybrzeżu i tam też Saul Bass miał się przeprowadzić. Tak zaczęła się jego przygoda z Hollywood. Ówcześnie wciąż panował tzw. system gwiazd, który obejmował nie tylko aktorów i reżyserów, ale również dalsze działy jak promocja. Bass lubił jednak niezależność i wolność twórczą. Pięć lat później przeszedł do Foote, Cone & Belding, pracując znów bliżej przemysłu filmowego. Zrezygnował w momencie, gdy odmówiono mu podwyżki w 1952 r. i zdecydował się założyć własną firmę i rozwijać własną markę[2].

Dzięki swojemu doświadczeniu pracy w przemyśle filmowym był zaznajomiony z jego prawami. Z Premingerem dość szybko znaleźli wspólny język, uzgadniając, że czołówka powinna być czymś więcej. Jak wspomina sam Saul Bass „w pewnym momencie pracy, Otto i ja spojrzeliśmy na siebie i powiedzieliśmy dlaczego by nie sprawić, żeby się poruszała? To było tak proste” (At one point in our work Otto and I just looked at each other and said: “why not make it move?” It was really as simple as that”[3]). Do tej pory napisy początkowe były traktowane jako czas na popcorn[1].

Jego kolejną pracą była czołówka do „Złotorękiego” (1955), w której Bass wykorzystał kontrowersyjność tematu uzależnienia od narkotyków, o którym opowiadał i podkreślił go niespotykaną do tej pory formą i metaforą w swoim wstępie. Papierowe ramię, które jest centralnym elementem czołówki miało symbolizować uzależnienie i nawiązywać do tytułu. Prostotą i wyrazistością przekazu zaskarbił sobie rozgłos i podziw.

W drugiej połowie lat 50. Saul Bass zatrudnił jako swoją sekretarkę Elaine A. Makaturę, z którą ożenił się 30 września 1960 r. Mieli razem dwójkę dzieci – Jeniffer i Jeffrey. Elaine jednak nie tylko pozostała obecna w życiu prywatnym Saula, ale wspierała go także w pracy zawodowej współtworząc niektóre z czołówek przez kolejnych 40 lat.

Saul Bass zaprojektował dla Alfreda Hitchcocka wiele pamiętnych czołówek – „Północ-północny zachód” (1959), „Zawrót głowy” (1958), „Psychoza” (1960) – w których zaprezentował nowy rodzaj kinetycznej typografii. Jego projekty były wyjątkowe również integralność stylistyczną i treściową napisów początkowych z formą i treścią filmu, do którego były dołączane[4].

Saul Bass za cel stawiał sobie zawsze stworzenie takiej czołówki, która będzie „prostą, wizualną frazą, mówiącą, o czym dany film opowiada, przekazując esencję historii”[5]. Innym jego podejściem, które wpłynęło na projektanta, było zaprezentowanie widowni znane elementy ich świata w nieznany sposób, jak mawiał „tworzenie zwykłego niezwykłym” („making the ordinary extraordinary”[6]). Przykładem takie podejścia jest czołówka do „Walk on the Wild Side” (1962), w której prezentuje dumnego kota spacerującego po ulicach i wdającego się w bójkę. Saul Bass wykorzystywał w swojej twórczości wiele technik – animację poklatkową, animację tradycyjną, film – tworząc za ich pomocą czasem symboliczne obrazy, a czasem krótki film fabularny.

W latach 80. Saul i Elaine Bass zostali odkryci na nowo przez Jamesa L. Brooksa i Martina Scorsese, którzy dorastali przyglądając się ich pracom. Dla Scorsese małżeństwo projektantów stworzyło czołówki do „Chłopców z ferajny” (1990), „Przylądka strachu” (1991), „Wieku niewinności” (1993) i „Kasyna” (1995) – ich ostatnia praca. W przypadku owych napisów Saul i Elaine skupili się raczej na wykorzystaniu nowoczesnej techniki komputerowych efektów specjalnych[7].

Zmarł w Los Angeles 25 kwietnia 1996 r., w wieku 75 lat.

W pewnym sensie wszystkie współczesne czołówki, które wprowadzają do atmosfery i historii opowiadanej w danym filmie, opierają się na spuściźnie Saula Bassa. W szczególności napisy do niedawnych dzieł, których akcja jest osadzona w latach 60-tych, nawiązują do stylistyki projektanta. Przykładami mogą być „Złap mnie jeśli potrafisz” (2002), „X-men: Pierwsza klasa” (2011), czy opening serialu „Mad Men” (2007-2015).

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Jeden z plakatów filmowych autorstwa Saula Bassa, do filmu Zawrót głowy z 1958
reżyser
rok powstania tytuł filmu
1968 Why Man Creates
1974 Phase IV
1977 Notes on the Popular Arts
1980 The Solar Film
autor czołówki
rok powstania tytuł filmu
1954 Czarna Carmen
1955 The Racers
1955 Słomiany wdowiec
1955 The Shrike
1955 Wielki Nóż
1955 Złotoręki
1956 Johnny Concho
1956 Storm Center
1956 W 80 dni dookoła świata
1957 Człowiek, który pokonał strach
1957 Święta Joanna
1957 Duma i namiętność
1958 Kowboj
1958 Witaj smutku
1958 Zawrót głowy
1958 Biały kanion
1959 Północ-północny zachód
1959 Anatomia morderstwa
1960 Psychoza
1960 Ryzykowna gra
1960 Spartakus
1960 The Facts of Life
1960 Exodus
1961 West Side Story
1961 Something Wild
1962 Walk on the Wild Side
1962 Burza nad Waszyngtonem
1963 Nine Hours to Rama
1961-1963 Alcoa Premiere (TV Series)
1963 Ten szalony, szalony świat
1963 Kardynał
1965 Wojna o ocean
1965 Bunny Lake zaginęła
1966 Twarze na sprzedaż
1974 Phase IV
1975 Różyczka
1976 To jest rozrywka II
1979 Czynnik ludzki
1987 Telepasja
1988 Duży
1989 Wojna państwa Rose
1990 Chłopcy z ferajny
1991 Doktor Hollywood
1991 Przylądek strachu
1992 Komik na sobotę
1993 Wiek na sobotę
1995 Studenci
1995 Kasyno
1995 Historia kina amerykańskiego według Martina Scorsese

Nagrody i nominacje[edytuj | edytuj kod]

W 1969 roku nagrodzony Oscarem za wyreżyserowanie filmu Why Man Creates.

W 1978 i 1980 roku nominowany do Oscara w kategorii najlepszy film krótkometrażowy[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Horak, Jan-Christopher (2014). Saul Bass: Anatomy of Film Design. The University of Kentucky Press. ISBN 0813147190.
  2. Horak, Jan-Christopher (2014). Saul Bass: Anatomy of Film Design. The University of Kentucky Press. ISBN 0813147190.
  3. Christian Annyas, Saul Bass Title Sequences, annyas .com
  4. Straw, Will (2010). „Letters of Introduction: Film Credits and Cityscapes”. Design and Culture. 2(2).
  5. Kael, Pauline. „One, Two, Three.” Film QuarterlyVol. 15, No. 3. (Spring, 1962): 62–65
  6. Bass, Saul (1977) Bass on Titles. Pyramid Films. Santa Monica, CA
  7. Saul Bass, Wikipedia.
  8. Saul Bass na awardsdatabase.oscars.org

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]