Sitno (powiat gryfiński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sitno
Kościół pw. Najświętszego Zbawiciela, z 1849
Kościół pw. Najświętszego Zbawiciela, z 1849
Państwo  Polska
Województwo zachodniopomorskie
Powiat gryfiński
Gmina Mieszkowice
Sołectwo Troszyn
Wysokość 60 m n.p.m.
Liczba ludności (2010) 212
Strefa numeracyjna (+48) 91
Kod pocztowy 74-505
Tablice rejestracyjne ZGR
SIMC 0779319
Położenie na mapie gminy Mieszkowice
Mapa lokalizacyjna gminy Mieszkowice
Sitno
Sitno
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Sitno
Sitno
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa zachodniopomorskiego
Sitno
Sitno
Położenie na mapie powiatu gryfińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu gryfińskiego
Sitno
Sitno
Ziemia52°45′25″N 14°32′43″E/52,756944 14,545278

Sitno (do 1945 niem. Schönfeld[1]) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim, w gminie Mieszkowice, w sołectwie Troszyn. Według danych z 2010 liczyła 212 mieszkańców.

Miejscowość znajdowała się od około 1250 na terytorium powstałej Nowej Marchii. Pierwsza wzmianka z 1337, w latach 1426-1784 wieś należała do rodu von Sydow, który wybudował tu pałac w 1. połowie XVIII w. (obecnie nie istnieje); w późniejszych latach kilkukrotnie zmieniała właścicieli. Od 1945 leży w granicach Polski.

We wsi znajduje się kościół z połowy XIX w., murowany z kamienia łupanego oraz z cegły, z dwukondygnacyjną wieżą zwieńczoną hełmem.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa na przestrzeni wieków: Schonenuelde 1337; Schonevelt 1354, 1472; Schonenuelt 1447; Schonenfelde 1491; Schönfeld 1778, 1945; Sitno 1947[1]. Pierwotna niemiecka nazwa topograficzna pochodzi od schön 'ładny, piękny' oraz Feld 'pole'[2].

Układ przestrzenny[edytuj | edytuj kod]

Rozplanowanie przestrzenne w formie krótkiej, prostej ulicówki, typowej dla osady folwarcznej. Po płd. stronie drogi wiejskiej ulokowane są niewielkie zagrody rolnicze /2–budynkowe/ oraz mieszkalna zabudowa pofolwarczna. Na skutek powojennej eksploatacji dawny zespół folwarczny uległ dekompozycji i dewaloryzacji. Podwórze folwarczne zachowało się z licznymi ubytkami. Pałac wyburzono w latach 80. XX w., dziedziniec pałacowy zatarty, z pojedynczymi drzewami. Budynki gospodarcze to obiekty murowane, kamienno-ceglane, wzniesione w końcu XIX w., wtórnie przemurowane dla potrzeb funkcjonowania PGR. Przy skrzyżowaniu dróg centralnej części miejscowości posadowiony jest XIX-wieczny kościół. Po płn. stronie podwórza gospodarczego usytuowano kompleks współczesnych budynków fermy trzody chlewnej oraz bloki mieszkalne dla pracowników. W pobliżu miejscowości zachował się cmentarz ewangelicki o czytelnym układzie, śródpolny, ze śladami zniszczonych nagrobków, zakrzewiony, z pojedynczymi elementami ozdobnego drzewostanu. Znajdują się na nim mogiły jeńców wojennych z lat 1942/43.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • VIII-poł. X w. – w widłach Odry i dolnej Warty znajduje się odrębna jednostka terytorialna typu plemiennego, prawdopodobnie powiązana z plemieniem Lubuszan. Na północy od osadnictwa grupy cedyńskiej oddzielały ją puszcze mosińska (merica Massen) i smolnicka (merica Smolnitz). Mieszkańcy zajmowali się gospodarką rolniczo-hodowlaną.
  • 960–972 – książę Mieszko I opanowuje tereny nadodrzańskie, obejmujące obręb późniejszej kasztelani cedyńskiej, ziemię kiniecką i kostrzyńską
  • 1005 (lub 1007) – Polska traci zwierzchność nad Pomorzem, w tym również nad terytorium w widłach Odry i dolnej Warty
  • 1112–1116 – w wyniku wyprawy Bolesława Krzywoustego, Pomorze Zachodnie uznaje zwierzchność lenną Polski
  • Pocz. XIII w. – obszar na północ od linii Noteci-dolnej Warty i zachód od Gwdy w dorzeczu Myśli, Drawy, środkowej Iny, stanowi część składową Księstwa Pomorskiego; w niewyjaśnionych okolicznościach zostaje przejęty przez księcia wielkopolskiego Władysława Laskonogiego, a następnie jego bratanka, Władysława Odonica
  • 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczynają ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstaje następnie Nowa Marchia
  • 2 połowa XIII w. – zbudowano kościół w Sitnie
  • 1320-1323 – po wygaśnięciu dynastii askańskiej, Nowa Marchia przejściowo przechodzi we władanie książąt pomorskich
  • 1323 – władzę w Nowej Marchii obejmują Wittelsbachowie
  • 1337 – wzmianka w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego pod nazwą Schonenuelde, w ziemi mieszkowickiej[3]: "Schonenuelde XXIIII, dos I† mansos, Henningus de wolkow pro seruicio VII†, Henningus Melscholt pro seruicio VII"[4] - wieś liczy 24 łany (mansos), wolne od ciężarów podatkowych są 1 ⅛ łany parafialne (dos), lennikami zobowiązanym do służby konnej są Henning von Wulkow[5] posiadający 7 ⅛ łana oraz Henning Melscholt posiadający 7 łanów.
  • 17.09.1354 – margrabia Ludwik Rzymski przekazuje w lenno villa Schonevelt rycerzowi Nikolausowi Sack (Szack) z Przyjezierza jako sukcesję po braciach Henryku (Henrici) i Henningu (Henningi) de Elsholt, za 5-letnią wierną służbę wojskową[6]
  • 1402-1454/55 – ziemie Nowej Marchii pod rządami zakonu krzyżackiego
  • 1426 – jako właściciel majątku Sitno wymieniany jest Werner von Sydow
  • 1433 – podczas wojny polsko-krzyżackiej, okoliczne tereny zostają zdobyte i splądrowane przez Husytów
  • 1535–1571 - za rządów Jana kostrzyńskiego Nowa Marchia staje się niezależnym państwem w ramach Świętego Cesarstwa Rzymskiego
  • 1538 – margrabia Jan kostrzyński oficjalnie wprowadza na terenie Nowej Marchii luteranizm jako religię obowiązującą
  • 1692 – zbudowano wieżę kościelną
Właściciele majątku Sitno
Imię i nazwisko Lata
Henning von Wulkow
Henning Melscholt
1337
Henryk i Henning de Elsholt ?-1354
Nikolaus Sack 1354-?
von Sydow 1426-1784
von Winterfeld 1784-1798
Pastorff 1798-1804
von Schlabbrendorff 1804-1818
Boldt 1818
Badicke 1818-1945
  • 1701 – powstanie Królestwa Prus
  • 1709-39 – wybudowany zostaje przez rodzinę von Sydow barokowy dwukondygnacyjny pałac na planie prostokąta z klasycystycznym, arkadowym portykiem; wewnątrz stiuki
  • 1718 – we wsi dwa gospodarstwa chłopskie i 6 zagrodników
  • 1784 – Georg von Sydow sprzedaje Sitno kapitanowi von Winterfeld za 29 tysięcy talarów
  • 1798 – wieś nabywa tajny radca Pastorff za kwotę 76 300 talarów
  • 1804 – wieś nabywa za 90 500 talarów graf Heinrich von Schlabbrendorff, kanonik kapituły kolegiackiej św. Mikołaja w Magdeburgu
  • 1806-1807 – Nowa Marchia pod okupacją wojsk napoleońskich; na mocy traktatu w Tylży w dniu 12.07.1807 wojska francuskie opuszczają terytorium państwa pruskiego z wyjątkiem niektórych ważniejszych twierdz, pod warunkiem spłaty bądź zabezpieczenia nałożonej na Prusy kontrybucji wojennej
  • 1807-1811 – reformy gospodarcze Steina- Hardenberga dotyczące zniesienia poddaństwa chłopów w Prusach
  • 1809 – graf von Schlabbrendorff nabywa od zarządcy Gäde (Gaede) za 42 000 talarów majątek Boleszkowice, którego pola graniczyły z Sitnem
  • 1815-1818 – reformy administracyjne Prus zmieniają strukturę Nowej Marchii; wieś należy do powiatu Chojna, w rejencji frankfurckiej, w prowincji brandenburskiej
  • V 1818 – zarządca (niem. Amtmann) Boldt kupuje majątki szlacheckie Sitno i Boleszkowice od grafa von Schlabbrendorff za kwotę 123 000 talarów, po czym 9 V 1818 sprzedaje je za 126 000 talarów braciom Carlowi Ferdinandowi (zm. 1822) i Christianowi Augustowi Heinrichowi Badicke[7]
  • 1840 – majątki Sitno i Boleszkowice kupuje za 125 000 talarów szwagier i kuzyn Christiana, Friedrich Wilhelm Badicke, dzierżawca wsi Golice, Żelechowo i Ferdinandshof (obecnie część Neulietzegöricke) w królewskiej domenie Cedynia
  • 1847-49 – wybudowano nowy kościół; poprzedni średniowieczny, stojący w innym miejscu, wyburzono ze względu na postępujący proces niszczenia i wieżę grożącą zawaleniem
  • 22.08.1850 – w Golicach umiera Friedrich Wilhelm Badicke; pochowany został w grobowcu rodzinnym w Sitnie
  • 1865 – przy podziale majątku najstarszy syn Friedricha Wilhelma, Friedrich August Gottfried Badicke, przejmuje majątki
  • 1871 – Badicke sprzedaje za 65 000 talarów grafowi Heinrichowi Fink von Finckenstein z Troszyna tzw. Parnäkel (Parneckel, 6 km na południe od Sitna, poniżej Boleszkowic), 1161 mórg głównie lasów
Przyległości Sitna w XIX / XX w.
Niemiecka nazwa Obiekt Położenie Polska nazwa Ludność ok. 1820 Ludność w 1852
Schulzendorf folwark 2.3 km na płd.-zach. Wicin 12[8] 20[9]
  • 1871-1918 – Nowa Marchia w ramach zjednoczonej Drugiej Rzeszy Niemieckiej
  • 1878 - przebudowa pałacu
  • 15.01.1905 – umiera Friedrich August Gottfried Badicke; jego następcą zostaje najstarszy syn Peter August Friedrich Badicke
  • 1929 – majątek liczy 811 ha ziemi
  • 04.02.1945 – zajęcie Sitna przez wojska 5 Armii 1 Frontu Białoruskiego; ostatnim właścicielem był major Peter August Friedrich Badicke
  • VIII.1945 - przybywa pierwsza grupa przesiedleńców z okolic Tarnopola
  • 1945-74 – kościół nie pełni funkcji liturgicznych
  • 1946 – rozpoczyna działalność szkoła podstawowa w zachowanym budynku poniemieckim; nauczyciel Zofia Seńczuk; z czasem szkołę przeniesiono do pałacu (salony z wystrojem sztukatorskim podzielono na mniejsze pomieszczenia, a w konsekwencji zniszczono zabytkowy wystrój wnętrza)
  • 1949 – założenie Państwowego Gospodarstwa Rolnego, następnie włączonego do Kombinatu PGR Troszyn
  • 1950 – założenie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej
  • 1966 – część pałacu zawaliła się; dzieci przeniesiono do szkoły podstawowej w Troszynie
  • 1975-1998 – miejscowość należy administracyjnie do województwa szczecińskiego
  • 29.09.1979 – poświęcenie kościoła i przeznaczenie do posługi
  • Lata 80 XX w. – pałac zostaje wyburzony ze względu na jego katastrofalny stan techniczny

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności[9][10][11]:

Wyznania[edytuj | edytuj kod]

Kościół pw. Najświętszego Zbawiciela jest filialnym parafii rzymskokatolickiej pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Troszynie.

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół pw. Najświętszego Zbawiciela – zbudowany w latach 1847-1849, murowany z kamienia łupanego oraz z cegły, z której wykonano gzymsy, pilastry, obramienia okien i portali, a także dwukondygnacyjną wieżę zwieńczoną hełmem. Na wieży kościelnej dzwon o średnicy 52 cm z 1617 ze średniowiecznego kościoła, ufundowany przez Hansa von Sydow. Do 1945 ewangelicki, filia kościoła w Zielinie. W latach 1945-74 nie pełnił funkcji liturgicznych, poświęcony 29 września 1979. Wpisany do rejestru zabytków pod nr A-396 z 15 maja 2009[12].
  • Budynki w gminnej ewidencji zabytków: spichlerz folwarczny, budynek inwentarski, chałupy nr 4 i 7, budynek szkoły nr 9, czworak nr 10.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b M.P. z 1948 r. nr 14, poz. 55
  2. Andrzej Chludziński: Nazwy miejscowe gminy Mieszkowice. W: Nadodrzańskie spotkania z historią. Pruszcz Gdański: Wydawnictwo Jasne, 2013, s. 57-58. ISBN 978-83-61508-48-9.
  3. Księga ziemska nie obejmowała dominium joannickiego (wcześniej templariuszy) z Chwarszczan. Wbrew np. poglądom K. Śląskiego w "Podziały terytorialne Pomorza w XII-XIII wieku" wyd. 1960, przynależność Smolnicy, Troszyna, Sitna, Zielina i Wicina do 200 łanów Dargomyśla z 1234 należy do nieporozumień, gdyż włości templariuszy nigdy tam nie sięgały.
  4. Ludwig Gollmert: Das Neumärkische Landbuch Markgraf Ludwigs des Älteren vom Jahre 1337. Nach einer neu aufgefundenen Handschrift des vierzehnten Jahrhunderts. Frankfurt am Oder: 1862, s. 13.
  5. Ród rycerski von Wulkow posiadał nadania zwłaszcza w Ziemi Lubuskiej. Pierwszym znanym przedstawicielem był Jan, obecny w 1280 na zjeździe rycerstwa w Berlinie.
  6. Adolph Friedrich Johann Riedel: Codex diplomaticus Brandenburgensis: Sammlung der Urkunden, Chroniken und sonstigen Quellenschriften für die Geschichte der Mark Brandenburg und ihrer Regenten. T. 19. Cz. 1. F.H. Morin, 1860, s. 25.
  7. Mitteilungen des Vereins für Geschichte der Neumark. [dostęp 2016-01-23].
  8. Leopold Krugg: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. T. 4. Halle: Karl August Kümmel, 1823, s. 284.
  9. a b Topographische Uebersicht des Appellationsgerichts-Departements Frankfurt a/O: Zusammengestellt von Güthlein. Gustav Harnecker & Co., 1856, s. 20.
  10. Leopold Krugg: Neues topographisch-statistisch-geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. T. 4. Halle: Karl August Kümmel, 1823, s. 269.
  11. Deutsche Verwaltungsgeschichte. [dostęp 2011-05-13].
  12. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 2018-09-30. s. 39. [dostęp 2011-05-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerzy Kosacki, Bogdan Kucharski: Pomorze Zachodnie i Środkowe. Przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka MUZA SA, 2001, s. 339. ISBN 83-7200-583-4.
  2. Kreis Königsberg/Neumark. Erinnerungen an einen ostbrandenburgischen Landkreis. Berlin/Bonn: Westkreuz-Verlag GmbH, 1996, s. 322-323.
  3. Tygodnik Katolicki Niedziela, edycja szczecińska 05/2003. [dostęp 2011-05-13].
  4. Zmiana studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Mieszkowice. [dostęp 2011-05-13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Herb rodziny Badicke