Skarboferm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Polskie Kopalnie Skarbowe na Górnym Śląsku Spółka Dzierżawna S.A. w Katowicach
Skarboferm
Ilustracja
Chorzów, ul. Katowicka 72, siedziba Skarbofermu w latach 1922–1939[1]
Państwo  II Rzeczpospolita
Data założenia 1922
Data likwidacji 1939
Dyrektor Julian Zagórowski
Przewodniczący Rady Nadzorczej Wojciech Korfanty
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa lokalizacyjna Polski w 1939 r.
Polskie Kopalnie Skarbowe na Górnym Śląsku Spółka Dzierżawna S.A. w Katowicach
Polskie Kopalnie Skarbowe na Górnym Śląsku Spółka Dzierżawna S.A. w Katowicach
Ziemia50°17′54,0″N 18°57′18,8″E/50,298333 18,955222

Skarboferm (Polskie Kopalnie Skarbowe na Górnym Śląsku Spółka Dzierżawna S.A. w Katowicach) – polsko-francuska spółka akcyjna utworzona w celu eksploatacji polskiej własności państwowej na obszarze Górnego Śląska. Funkcjonowała w latach 1922–1939.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Spółka powstała 25 lutego 1922 jako efekt polsko-francuskiej umowy z 1 marca 1921, przyznającej Francji szczególne uprawnienia na terenie Górnego Śląska w zamian za kredyty udzielone Polsce na prowadzenie wojny polsko-bolszewickiej, polityczne wsparcie przyłączenia Górnego Śląska do Polski w trakcie i po trzecim powstaniu śląskim, początkowo nosiła nazwę Skarboferme. W radzie nadzorczej spółki zasiadł Henri Le Rond – przewodniczący Międzysojuszniczej Komisji Plebiscytowej.

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Przedmiotem działalności spółki była dzierżawa niektórych składników mienia Skarbu Państwa na Górnym Śląsku. W skład dzierżawionego mienia wchodziły kopalnie węgla kamiennego: Bielszowice, Król (od 1937 podzielona na kopalnie Prezydent Mościcki i św. Barbara), Knurów i Wyzwolenie (zamknięta w 1932). Kompleks dzierżawny obejmował także koksownię w Knurowie, brykietownię, fabrykę syntetycznego amoniaku i 3 majątki ziemskie (między innymi w Czuchowie). Majątek ten spółka objęła w dzierżawę, po podpisaniu umowy w dniu 4 września 1922, na 36 lat, z możliwością przedłużenia. Czynsz dzierżawny wynosił 8% czystego zysku spółki, ale nie był regularnie płacony państwu i w 1938 zaległości z tego tytułu wynosiły ponad 29 milionów złotych. Umowa przewidywała także, iż na inwestycje przedsiębiorstwo będzie przeznaczało 6% rocznego czystego zysku.

W momencie utworzenia spółki jej kapitał zakładowy określono na kwotę 300 milionów marek niemieckich, w 1924 kapitał ten wynosił 10 250 000 złotych, w 1929 21 156 000 złotych, zaś od 1933 17 630 000 złotych. Udziałowcami spółki byli polski Skarb Państwa (50% udziału w kapitale zakładowym) i przedsiębiorcy francuscy zgrupowani w Société de Gestion d’Intérêts à l’Etranger (50% udziału w kapitale zakładowym).

Skarboferm był największą spółką węglową w międzywojennej Polsce. Charakteryzował się wysoką, ustabilizowaną i rentowną produkcją. W zależności od okresu na Skarboferm przypadało od 7,5% do 11% krajowego wydobycia węgla i aż od 15% do 17% udziału w eksporcie tego surowca. Spółka dysponowała siecią placówek sprzedaży i nabrzeżem w Gdyni (spółka Skarbpol w Gdyni, wyłączna własność Skarbofermu).

Pracownikiem i dyrektorem generalnym Skarbofermu był Julian Zagórowski[2][3].

Produkcja i zatrudnienie[edytuj | edytuj kod]

Rok wydobycie węgla (w tys. ton) produkcja koksu (w tys. ton) zatrudnienie
1922 2800 brak danych 6800
1929 3382 170 7560
1938 4110 347 7380

Losy spółki podczas II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

W 1939 Skarboferm został przejęty w komisaryczny zarząd Haupttreuhandstelle Ost (Głównego Urzędu Powierniczego Wschód), zaś później wszedł w skład Bergwerksverwaltung Oberschlesien GmbH der Reichswerke Hermann Göring w którym funkcjonował do 1945.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Garlicki et al.: Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej: 1918-1939. Warszawa: Bellona, 1999. ISBN 83-214-1101-0.
  • Zenon Szmidtke: „Skarboferm” 1922-1939. Związki polityki z gospodarką. Opole: 2005. ISBN 83-7126-206-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]