Skrajna prawica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Joseph de Maistre, lider skrajnego, reakcyjnego nurtu legitymistów w czasie rewolucji francuskiej
Członkowie NSDAP i skrajnie prawicowej Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej w okresie działania Frontu Harzburskiego

Skrajna prawica – termin używany na określenie osób i ugrupowań o poglądach prawicowych, charakteryzujących się radykalnym programem lub metodami działania. W sprawach gospodarczych skrajna prawica zazwyczaj opowiada się za neoliberalnym kapitalizmem lub korporacjonizmem. Osoby o skrajnie prawicowych poglądach najczęściej dążą do wyróżnienia swojego narodu na tle innych. Niekiedy występują przeciwko zjawisku imigracji[1]. Większość ugrupowań skrajnej prawicy łączy również autorytaryzm i antykomunizm[2].

Historia i podział skrajnej prawicy[edytuj | edytuj kod]

Pojęcie to pojawiło się po rewolucji francuskiej i mianem skrajnej prawicy określano ugrupowania, które odmawiały przyjęcia republiki, a domagały się powrotu do monarchii[3]. Współcześnie ze skrajną prawicą wiążą się ruchy nacjonalistyczne, monarchistyczne, ksenofobiczne, rasistowskie, religijnie fundamentalistyczne czy też reakcyjne[4]. Skrajna prawica sama w sobie zawiera troistość, tzn. ma „swoją” prawicę, „swoje” centrum i „swoją” lewicę, oraz ekstrema[5].

Określenie „skrajna prawica” jest też używane do opisania ideologii faszyzmu, neofaszyzmu, narodowego socjalizmu i neonazizmu[6][7][8][9]. Nazizm jest szczególną formą konserwatyzmu[10], a jego rasistowska doktryna ma swoje korzenie w pismach myślicieli związanych z prawicą francuską (Arthur de Gobineau)[11].

Poszczególne odmiany faszyzmu charakteryzuje się jako skrajnie prawicowe ze względu na przekonanie, że rzekomo określona grupa ludności jest lepsza od innej i ma prawo dominować nad innymi grupami, które są jej zdaniem gorsze od nich[12]. Sam twórca ideologii faszystowskiej Benito Mussolini określał ruch jako prawicowy[13]. Takiej klasyfikacji sprzeciwia się część konserwatystów, którzy klasyfikują ten nurt polityczny jako hybrydowy[14] czy tercerystyczny[15].

Zdaniem Jacka Bartyzela[16] w latach 30. XX wieku nazwę prawica skrajna upowszechniły środowiska lewicujące określając nim ideologie i ruchy radykalne łączące idee socjalizmu i nacjonalizmu (faszyzm i nazizm) − przez co obniżyły rangę samego pojęcia prawica. Sam nazizm określany jest przez niego jako wróg prawicy[16].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Parsons, Craig and Timothy M. Smeeding, Immigration and the transformation of Europe (Cambridge University Press, 2006) s. 18.
  2. Hiliard, Robert L. and Michael C. Keith, Waves of Rancor: Tuning in the Radical Right (Armonk,New York: M.E. Sharpe Inc., 1999, s.43
  3. Davies, Peter, The Extreme Right in France, 1789 to the Present: From De Maistre to Le Pen. London, England; New York City, United States: Routledge, 2002. s. 40
  4. Carlisle, Rodney P., ed., The Encyclopedia of Politics: The Left and the Right, Volume 2: The Right (Thousand Oaks, California, United States; London, England; New Delhi, India: Sage Publications, 2005) s. 693
  5. Rafał Łętocha (red.): Religia – polityka – naród. Studia nad współczesną myślą polityczną. Kraków: Nomos, 2010, s. 47-69.
  6. Peter Davies, Derek Lynch: The Routledge Companion to Fascism and the Far Right. Londyn: Routledge, 2002, s. 2-5. ISBN 0-203-99472-8.
  7. Carlisle, Rodney P.,The Encyclopedia of Politics: The Left and the Right, cz.2: The Right (Thousand Oaks, California, United States; London, England; New Delhi, India: Sage Publications, 2005) s. 694.
  8. Horst, Junginger, "The Study of Religion Under the Impact of Fascism" w: Numen Book Series, cz. 117 (Brill, 2008) s. 273.
  9. Eatwell, Roger: "A 'Spectral-Syncretic Approach to Fascism', The Fascism Reader, Routledge, 2003 s. 71–80
  10. Roger Woods: The Conservative Revolution in the Weimar Republic. Londyn: Palgrave Macmillan, 1996, s. 62-65. ISBN 978-1-349-39646-7.
  11. Hanna Arendt: Korzenie totalitaryzmu. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, 2008, s. 249-254. ISBN 978-83-61408-83-3.
  12. Woshinsky, Oliver H., Explaining Politics: Culture, Institutions, and Political Behavior (Oxon, England; New York City, United States: Routledge, 2008) s. 156.
  13. Benito Mussolini. Fascism: Doctrine and Institutions. (Rzym, Włochy: 'Ardita' Publishers, 1935) s. 26. Cytat z doktryny faszyzmu: „We are free to believe that this is the century of authority, a century tending to the 'right,' a fascist century.”
  14. J. Bartyzel, Próba teoretyzacji pojęcia „prawica”, [w:] Religia - polityka - naród. Studia nad współczesną myślą polityczną, red. R. Łętocha, Kraków 2010, s. 55.
  15. Michał Szymański: Odchylenie lewicowe na konserwatyzm.pl? konserwatyzm.pl (strona zarchiwizowana)
  16. a b J. Bartyzel, Próba teoretyzacji pojęcia „prawica”, [w:] Religia - polityka - naród. Studia nad współczesną myślą polityczną, red. R. Łętocha, Kraków 2010, s. 55.