Slawizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Slawizm – w językoznawstwie: wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa zapożyczone z któregoś z języków słowiańskich przez język nie należący do tej rodziny.

Pojęcia slawizm używa się dla zbiorczego określenia zapożyczeń, pochodzących z różnych języków słowiańskich (rusycyzmów, polonizmów, czechizmów itd.), lub na określenie słów, czy wyrażeń słowiańskiego pochodzenia, w przypadku których trudno określić, z jakiego z języków zostały przejęte. Najnowsze slawizmy przeniknęły do innych języków w dwudziestym wieku przez zmienną sytuację geopolityczną, a także przez dzieła literackie i filmy. Jednym z najpopularniejszych takich dzieł jest "Mechaniczna pomarańcza", futurystyczna dystopia mająca miejsce w Anglii, gdzie słowa rosyjskie są używane jako lingua franca i slang młodzieżowy. Emigranci żydowscy w Stanach Zjednoczonych także spopularyzowali przez jidysz pewne słowiańskie wyrazy w amerykańskiej mowie potocznej. W innych językach znane są także nieliczne nazwy potraw słowiańskich.

Slawizmy znane w innych językach to m.in.

  • babuszka – (z ros. babcia) używana w innych językach, zwłaszcza w angielskim, błędna nazwa zamiast matrioszka dla typowej lalki rosyjskiej rozkładanej i zawierającej mniejsze lalki.
  • beluga, rosyjska nazwa ryby, z której uzyskuje się najdroższy rodzaj kawioru
  • blini, znane także jako blints przez jidysz
  • bolshevik
  • borstch
  • chachki, chachkes – cacko w liczbie mnogiej, spopularyzowane w USA przez jidysz
  • glastnost
  • ikura – japońska nazwa kawioru, z rosyjskiego "ikra"
  • kasha – spopularyzowana w USA przez jidysz
  • kalbasa – spopularyzowana w USA przez polskich imigrantów (podawana też jako Polish sausage)
  • kisiel
  • kwas - w wielu językach zachodnich oznacza kwas chlebowy
  • latkes – placki ziemniaczane w rosyjskim lub ukraińskim, spopularyzowane w USA przez jidysz
  • njet – z rosyjskiego, używane w mowie potocznej w innych językach dla podkreślenia negacji
  • nudnik – nudziarz, spopularyzowane w USA przez jidysz
  • Pierestrojka
  • pirogi – slawizm w Europie i w USA oznaczający gotowane pierożki z nadzieniem, używany jak w języku polskim, nie w rosyjskim, gdzie pirog oznacza potrawę pieczoną z nadzieniem, dużą i podobną do pieczeni rzymskiej.
  • polonez – w języku francuskim taniec polski
  • robot – stworzona przez czeskiego pisarza Karela Čapka nazwa automatu pracującego za człowieka, z czeskiego "robota" – pańszczyzna, ciężka praca. Z końcem dwudziestego wieku słowo robot zostało skrócone w języku angielskim do "bot", co oznacza automatyczny skrypt w Internecie.
  • smetana – określa w innych językach wyłącznie kwaśną śmietanę, dodawaną do słowiańskich potraw jak barszcz
  • sputnik
  • ushanka – czapka uszanka
  • vampire – spopularyzowana przez Brama Stokera rumuńska pożyczka słowiańskiego pojęcia "upiór", czyli zmarłej osoby, wstającej po śmierci z grobu i polującej w nocy na ludzi, aby wyssać z nich krew.
  • vodka