Smilcena Paleologina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Smilcena Paleologina
caryca Bułgarii
caryca Bułgarii
Okres od 1292
do 1298
Jako żona cara Jerzego I Tertera
Poprzedniczka Maria Terter
Następczyni Eufrozyna
regentka Bułgarii
Okres od 1298
do 1299
W imieniu Iwana IV
Dane biograficzne
Dynastia Paleologowie
Ojciec Konstantyn Paleolog
Matka Irena Dukaina
Dzieci Iwan

Smilcena Paleologina (bułg.: Смилцена, Smilcena) – nieznana z imienia żona cara bułgarskiego Smilca. Księżniczka bizantyńska i caryca, w latach 12981299 regentka. Matka cara Iwana IV Smilca.

Caryca[edytuj | edytuj kod]

Smilcena była córką Konstantyna Angelosa Komnena Dukasa Paleologa i Ireny Komneny Laskariny Branainy. Dokumenty historyczne nie przekazały jej imienia[1].

Smilec, jej przyszły mąż, był bojarem bułgarskim, który za panowania cara Jerzego I Tertera (1280-1292) zawładnął znacznymi terenami w środkowej Bułgarii (w Średniogórzu i nad dolną Maricą, aż po gród Sliwen)[2]. Żonaty z córką cara Konstantyna Ticha, która zmarła około 1292 roku; miał z nią troje dzieci:

  • syna Iwana, który obrał stan zakonny,
  • córkę Teodorę, która została wydana za przebywającego w niewoli tatarskiej nieślubnego syna Stefana Milutina, Urosza, przyszłego króla Serbii Stefana Deczańskiego
  • oraz nieznaną z imienia córkę[1].

Po ucieczce Jerzego I Tertera przed najazdem tatarskim, Smilec został w 1292 roku wyniesiony na tron carski przez stronnictwo protatarskie. Mniej więcej w tym czasie Smilcena wyszła za niego za mąż. Z małżeństwa tego urodził się syn:

Smilec zmarł w 1298 roku pozostawiając następcę tronu mającego nie więcej niż 6 lat[2].

                       
  1
córka Konstantyna Ticha
Smilec
(panował 1292–1298)
2
Smilcena Paleologina
 
   
   1  1  1  2
  Iwan
mnich Joasaf
Teodora
Stefan Deczański
NN córka
∞ Eltimir
Iwan IV Smilec
(panował 1298–1299)

Regentka[edytuj | edytuj kod]

Chcąc zachować prawa syna do korony zagrożone przez opozycję wewnętrzną oraz interwencję tatarską, carowa wdowa przyzwała wygnanego przez męża despotę Eltimira, brata cara Jerzego I Tertera i oddała mu za żonę córkę męża z pierwszego małżeństwa, przyznając mu władzę nad ziemią kryńską w dolinie rzeki Tundży. Starała się też wykorzystując poparcie swego zięcia, syna króla serbskiego Stefana Milutina zawrzeć przymierze z Serbią[2]. Najwyraźniej udało jej się pokonać braci męża, Radosława i Wojsiła, dążących do przejęcia władzy w państwie, którzy ratowali się ucieczką na dwór bizantyński i oddali się na usługi rządu greckiego[3]. Próby zawarcia przymierza z królem serbskim zakończyły się natomiast niepowodzeniem[1].

Jesienią 1299 roku z rąk chana Złotej Ordy Toktaja zginął chan Nogaj. Jego syn Czaka, na czele wiernych sobie oddziałów, wraz z synem Jerzego I Tertera, Teodorem Swetosławem, będącym zakładnikiem tatarskim, zbiegli w granice Bułgarii. Regenci, carowa wdowa i Eltimir nie byli w stanie stawić im oporu. Teodor Swetosław skłonił bojarów tyrnowskich do obrania Czaki carem[2].

Iwan IV i jego dwór schronili się w dobrach Eltimira, gdzie przebywali nadal po objęciu władzy w 1300 roku przez bratanka Eltimira, Teodora Swetosława. W 1305 roku matka Iwana prowadziła w Konstantynopolu rozmowy z rządem bizantyńskim z ramienia syna lub Eltimira. Klęska zadana w tym samym roku Eltimirowi przez Teodora Swetosława położyła im jednak kres. Dalsze jej losy są nieznane[3].

Iwan IV spędził resztę życia na wygnaniu w Bizancjum jako Jan Komnen Dukas Angelos Branas Paleolog. Zmarł jako mnich około 1330 roku[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Ch. Cawley: Medieval Lands.
  2. a b c d T. Wasilewski: Historia Bułgarii. s. 102.
  3. a b John V.A. Fine Jr.: The Late Medieval Balkans.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]