Wersja ortograficzna: Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej w Tobolsku

Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej w Tobolsku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej
Софийско-Успенский кафедральный собор
Distinctive emblem for cultural property.svg 7210038024[1]
sobór katedralny
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Rosja
Obwód  tiumeński
Miejscowość Coat of Arms of Tobolsk (Tyumen oblast) (2007).png Tobolsk
Wyznanie prawosławne
Kościół Rosyjski Kościół Prawosławny
Eparchia tobolska i tiumeńska
Sobór od 1686
Wezwanie Mądrości Bożej, Zaśnięcia Matki Bożej
Wspomnienie liturgiczne 15 sierpnia (kalendarz juliański)
Położenie na mapie obwodu tiumeńskiego
Mapa konturowa obwodu tiumeńskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej”
Położenie na mapie Rosji
Mapa konturowa Rosji, po lewej znajduje się punkt z opisem „Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożej”
Ziemia58°11′58,1″N 68°15′05,7″E/58,199472 68,251583
Wnętrze

Sobór Mądrości Bożej i Zaśnięcia Matki Bożejprawosławny sobór w Tobolsku, w obrębie Kremla tobolskiego, katedra eparchii tobolskiej i tiumeńskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W Rosji carskiej[edytuj | edytuj kod]

W 1621 powstała prawosławna eparchia tobolska i tiumeńska; w związku z tym w mieście (istniejącym od 1587) powstała pierwsza drewniana cerkiew pod wezwaniem Mądrości Bożej. Była to świątynia pięciokopułowa. Przetrwała ona do 1643, gdy uległa całkowitemu zniszczeniu w jednym z licznych w XVII stuleciu pożarów Tobolska. Na jej miejscu powstała nowa cerkiew pod tym samym wezwaniem, lecz o całkowicie zmienionej architekturze: nowy obiekt wieńczyło trzynaście wież krytych dachami namiotowymi. W 1677 kolejny pożar zniszczył świątynię, podobnie jak większość zabudowań w mieście. Tragiczne skutki kataklizmu skłoniły Prikaz ds. Syberii do wydania zarządzania, by w odbudowywanym Tobolsku wznosić przede wszystkim budowle murowane[2].

Przygotowania do budowy nowego soboru katedralnego w Tobolsku trwały trzy lata, w tym czasie gromadzono materiał budowlany i sprowadzano z Moskwy niezbędne elementy wyposażenia. Ceremonia położenia kamienia węgielnego miała miejsce w 1681 z udziałem metropolity tobolskiego i syberyjskiego Pawła, jednak prace budowlane de facto rozpoczęły się dopiero dwa lata później, gdy do Tobolska przybyła grupa budowniczych z Wielkiego Ustiuga na czele z Gierasimem Szarypinem i Ganką Tiutinem. Świątynia została oddana do użytku w październiku 1686[2]. Do końca XVII w. przy soborze wzniesiono także dzwonnicę. W 1704 do głównej bryły budynku dostawiono kaplicę Świętych Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich. W 1721 sobór ponownie został uszkodzony przez pożar, który strawił pięć cebulastych kopuł wieńczących pierwotnie całą budowlę. Z inicjatywy metropolity tobolskiego Filoteusza, pochodzącego z Ukrainy Naddnieprzańskiej, zostały one zastąpione przez kopuły o kształcie typowym dla sakralnego budownictwa baroku kozackiego (ukraińskiego). W 1751 kaplica z 1704 została powiększona i poświęcona ponownie, przyjmując za patrona św. Jana Chryzostoma[2]. W ostatniej dekadzie XVIII stulecia zawaliła się licząca sto lat dzwonnica, którą zastąpiono nową. Budowla ta o wysokości 75 metrów jest najwyższym budynkiem w Tobolsku[2].

Sobór był tradycyjnym miejscem pochówku biskupów tobolskich i syberyjskich, w jego podziemiach znajduje się pięć takich nagrobków[2].

W Związku Radzieckim[edytuj | edytuj kod]

Sobór został zamknięty dla celów kultowych przed 1930 i zaadaptowany na magazyn zbożowy. W czasie II wojny światowej obiekt został całkowicie opuszczony i sukcesywnie niszczał. W 1961, po utworzeniu w Tobolsku muzeum-rezerwatu (ros. заповедник), świątynię przeznaczono do remontu, by mogła służyć w przyszłości celom wystawienniczym. Kapitalny remont soboru przeprowadzono w latach 1980–1986. Renowację obiektu wspierała prawosławna eparchia omska i tiumeńska, do której ówcześnie należał Tobolsk. W 1987 biskup omski Teodozjusz bezskutecznie ubiegał się u władz lokalnych o zgodę na przejęcie świątyni przez Rosyjski Kościół Prawosławny. Obiekt został przywrócony do użytku liturgicznego dwa lata później[3].


Architektura i wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Wysokość całej budowli wynosi 47 metrów, grubość ścian – 2 m[2]. Pierwszy ikonostas został wstawiony do soboru dopiero dwadzieścia cztery lata po konsekracji. Była to konstrukcja złożona z wielu rzędów, prawdopodobnie wykonana przez artystów ukraińskich na zamówienie metropolity Filoteusza. W 1862 ikonostas ten zastąpiono nowym[2]. Dekorację malarską wnętrza wykonali Roman i Iwan Nikitinowie w I poł. XVIII w. Również i ten element wystroju wnętrza został w II połowie XIX w. całkowicie zmieniony. Całe przedrewolucyjne wyposażenie soboru uległo zniszczeniu w czasach radzieckich, gdy nie pełnił on funkcji sakralnych[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Opis zabytku w rejestrze
  2. a b c d e f g h A. Nizowskij, Samyje znamienityje monastyri i chramy Rossii, Wecze, Moskwa 2000, ​ISBN 5-7838-0578-5​, ss.435–438
  3. Софийско-Успенский кафедральный собор