Stanisław Łoś

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Jan Stanisław Łoś (ur. 21 października 1890, zm. 14 stycznia 1974) – polski historyk, polityk, dyplomata, publicysta związany ze środowiskami konserwatywnymi, znawca problematyki ukraińskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny ziemiańskiej, był synem hrabiego Mariana Łosia i Heleny z domu Kotarskiej. Urodził się w Czyszkach koło Sambora. W 1908 ukończył ze stopniem celującym VIII klasę i zdał z odznaczeniem egzamin dojrzałości w Zakładzie Naukowo-Wychowawczy Ojców Jezuitów w Bąkowicach pod Chyrowem (w jego klasie byli m.in. Aleksander Birkenmajer, Leon Koppens, Kazimierz Papara)[1]. W 1913 uzyskał doktorat z prawa na Wydziale Prawa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Wiedeńskiego. W okresie I wojny światowej służył w armii austro-węgierskiej. W 1918 brał udział w tworzeniu polskiej administracji na terenie Królestwa Polskiego. W latach 1918-1931 pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Był tam referentem, naczelnikiem Wydziału Północnego, a następnie Wydziału Ustrojów Międzynarodowych. Był jednym z inicjatorów mediacji w sprawie przyspieszenia uznania autokefalii Polskiej Cerkwi Prawosławnej przez Konstantynopol. W latach 1926-1929 pracował w Londynie jako radca prawny polskiego poselstwa.

2 maja 1923 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[2].

Po 1931 roku poświęcił się pracy naukowej. Współpracował takimi pismami jak: „Biuletyn Polsko-Ukraiński”,„Bunt Młodych”, „Polityka”, „Dzień Polski”, „Nasza Przeszłość”, „Przegląd Współczesny”.

W okresie II wojny światowej przebywał w majątku Niemce. 18 października 1944 został aresztowany przez UB i uwięziony na zamku w Lublinie. 7 maja 1945 opuścił więzienie. Znalazł pracę Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W 1957 – docent, w 1959 – profesor nadzwyczajny KUL. W latach 1957-1959 był dziekanem Wydziału Nauk Humanistycznych KUL. W 1961 odszedł na emeryturę. Autor licznych przekładów dzieł historyków zachodnich.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • (pod pseudonimem Andrzej Januszowski) Polityka Wielkiej Brytanji, Kraków 1929.
  • (pod pseudonimem Henryk Mortęski) powieść Takiem jest życie. F. Hoesick. Warszawa 1931.
  • (pod pseudonimem Henryk Mortęski) Hellada na przełomie, Gebethner i Wolff, 1938.
  • Sprawa agrarna w Rzymie II-go i I-go wieku przed Chrystusem, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1946.
  • Warunki bytowania ludności polskiej na Ziemiach Odzyskanych, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL 1947.
  • Sylwetki rzymskie, Warszawa: Pax 1958 (wyd. 2 – Lublin: Wydawnictwo "Werset" 2007).
  • Rzym na rozdrożu. Studium monograficzne o Katonie Starszym, Warszawa: "Czytelnik" 1960 (wyd. 2 – Lublin: Wydawnictwo Werset 2009).
  • Świat historyków starożytnych, Kraków: Wydawnictwo Znak 1968.
  • Sprawa ukraińska we wspomnieniach, korespondencji i publicystyce. Wybór pism, wyboru i red. nauk. dokonali i wstępem i przypisami opatrzyli Maciej Marszał i Sylwia Wójtowicz; posłowie Marek Łoś, Kraków: Ośrodek Myśli Politycznej 2012.
  • tłumaczenia: O gospodarstwie wiejskim Katona Starszego, Wyrocznia podręczna Baltazara Graciána.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ryszard Bender, Profesor Stanisław Łoś, „Więź” (1974), nr 4.
  • Piotr Gach, Łoś Stanisław Jan, [w:] Słownik biograficzny miasta Lublina, Lublin 1996, t. 2.
  • Maria Trojanowska, Materiały do tzw. kwestii ukraińskiej w Drugiej Rzeczypospolitej w spuściźnie Jana Stanisława Łosia [w:] „Biuletyn Ukrainoznawczy” 1999, z. 5.
  • Edward Zwolski, Śp. Prof. dr Jan Stanisław Łoś, „Biuletyn Informacyjny KUL” 1975, nr 1(7).
  • Edward Zwolski, Jan Stanisław Łoś, „Summarium” III (23), 1974, s. 289-291.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]