Stanisław Chałupa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Józef Chałupa
3 2/3 zwycięstwa
kapitan pilot kapitan pilot
Data i miejsce urodzenia 14 stycznia 1915
Zalas
Data i miejsce śmierci 24 kwietnia 2004
Katowice
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne
Formacja Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo
Polskie Siły Powietrzne
Jednostki 123 Eskadra Myśliwska
Klucz Frontowy Nr 5 „Br”
Dywizjon 302
Dywizjon 315
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania francuska
Bitwa o Anglię
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941) Medal Lotniczy (dwukrotnie) Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja)

Stanisław Józef Chałupa (ur. 14 stycznia 1915 w Zalasiu, zm. 24 kwietnia 2004 w Katowicach) – kapitan pilot Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Wincentego i Heleny z domu Małodobra[1]. W Krakowie-Prokociumiu ukończył szkołę powszechną, następnie rozpoczął naukę w IX Gimnazjum im. Hoene-Wrońskiego. Tam w 1935 roku zdał maturę, po której zgłosił się do wojska. Początkowo otrzymał przydział do Szkoły Podchorążych Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, ale po trzech miesiącach poprosił o przeniesienie do lotnictwa[2]. Został przyjęty do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie, którą ukończył 15 października 1938 roku (XI promocja, 26 lokata)[3] i został promowany na podporucznika pilota z przydziałem do 123 eskadry myśliwskiej w 2. Pułku Lotniczym. W składzie tej jednostki brał udział w zajęciu Zaolzia. W czerwcu 1936 roku został skierowany na kurs radiokomunikacyjny[4].

W czasie kampanii wrześniowej jego jednostka, wyposażona w samoloty PZL P.7a, weszła w skład Brygady Pościgowej. 5 września po południu Chałupa wraz z ppor. Erwinem Kawnikiem i pchor. Tadeuszem Kratke zestrzelili nierozpoznany niemiecki bombowiec (z dokumentów Luftwaffe wynika, że był to He 111)[5].

Został ewakuowany do Rumunii, gdzie trafił do obozu w Băile Govora. Stąd przedostał się do portu Bałczik, skąd na pokładzie statku "Patris", przez Maltę, przedostał się do Francji[2]. 17 listopada wylądował w Marsylii i trafił do bazy w Lyon, następnie 7 stycznia 1940 roku został skierowany na przeszkolenie do Montpellier. Po jego ukończeniu 27 marca 1940 roku trafił do Klucza Frontowego Nr 5 „Br” walczącego przy Groupe de Chasse I/2 w Xaffévillers[2]. W kampanii francuskiej latał na samolotach Morane-Saulnier MS.406 i strącił 2 i 2/3 samolotu.

W obliczu nadciągającej klęski Francji przedostał się do portu Saint-Jean-de-Luz skąd na pokładzie brytyjskiego statku "Arandora Star" odpłynął do Wielkiej Brytanii[6]. 27 czerwca 1940 roku wylądował w Liverpoolu[2]. Otrzymał numer służbowy RAF P-1300[7] i 23 lipca został przydzielony do 302 dywizjonu „Poznańskiego”. Podczas bitwy o Anglię wykonał 19 lotów operacyjnych[2]. 20 września jego samolot został poważnie uszkodzony podczas walki powietrznej i pilot lądował przymusowo. Odniósł obrażenia twarzy, które w późniejszym czasie spowodowały u niego problemy z zatokami[6]. Przeszedł operację chirurgiczną nosa, po której już nie latał bojowo[4]. Za zasługi w walkach nad Francją i Wielką Brytanią 23 grudnia 1940 roku został odznaczony przez gen. Władysława Sikorskiego Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari[2].

W czerwcu 1941 roku został przesunięty do personelu naziemnego i służył w Dywizjonie 315 jako kontroler w naziemnym stanowisku dowodzenia, w czerwcu 1943 r. powrócił do Dywizjonu 302[2]. W czerwcu 1944 roku ukończył kurs instruktorski w 16 (Polish) Service Flying Training School (16 (P)SFTS) w Newton, w styczniu 1945 r. ukończył kurs w 3 (Pilots) Advanced Flying Unit w South Cerney. Następnie powrócił do służby w 16 (P)SFTS na stanowisku instruktora nawigacji[6].

Został zdemobilizowany w 1946 roku, pozostał na emigracji w Anglii, później wyjechał do Kanady w 1948[4] Próbował sił jako farmer, później osiadł w Hamilton gdzie pracował w warsztacie samochodowym i w firmie produkującej maszyny ogrodnicze. Powrócił do Polski w 1995 roku[1]. Zmarł 24 kwietnia 2004 roku w Katowicach, miał 89 lat. Spoczął na Cmentarzu Prokocim w Krakowie[2].

Zwycięstwa powietrzne[edytuj | edytuj kod]

Na liście Bajana zajmuje 60. pozycję z wynikiem zestrzeleń 3 i 2/3 pewnych i 2 prawdopodobnych.

Zestrzelenia pewne:

  • 1/3 He 111 – 6 września 1939[5]
  • 1/3 x He 111 - 2 czerwca 1940
  • Me 109 – 8 czerwca 1940
  • Ju 87 – 8 czerwca 1940
  • 1/3 x Ju 87 - 8 czerwca 1940
  • Do 17 – 15 września 1940 (pilotował Hurricane I, WX-U nr P3923)

Zestrzelenia prawdopodobne:

  • Ju 88 – 21 sierpnia 1940 (pilotował Hurricane I, WX-T nr P3934)
  • Do 215 – 15 września 1940 (pilotował Hurricane I, WX-U nr P3923)

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Pawlak 2009 ↓, s. 176.
  2. a b c d e f g h Krzysztof Kubala: Stanisław Józef Chałupa 1915-2004. „Lotnictwo”. 5/2004, s. 60-61, maj 2004. Warszawa: Magnum-X Sp. z o.o.. ISSN 1505-1196. 
  3. XI promocja Szkoły Podchorążych Lotnictwa - 1938 r. (pol.). polishairforce.pl. [dostęp 2019-03-22].
  4. a b c Krzystek 2012 ↓, s. 125.
  5. a b zwycięstwo nie zostało uznane przez „komisję Bajana”
  6. a b c Stanisław Chałupa. polishairforce.pl. [dostęp 2019-07-30].
  7. a b Chałupa Stanisław Józef. listakrzystka.pl. [dostęp 2019-02-20].
  8. Według cieldegloire - nr 9033

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]