Stanisław Dowojno

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Dowojno
Herb
Szeliga
Miejsce urodzenia Rzeczpospolita Obojga Narodów
Data śmierci 1573
Ojciec Stanisław Dowojno
Andrzej Niemirowicz (adopcja)
Jan Pieńko (Piotrowicz) Niemirowicz (adopcja)
Matka Zofia z Niemirowiczów
II voto Jan Steczko Dołubowski
Żona

Petronela z Radziwiłłów
Dorota z Kostewiczów
I v. Jarosław ks. Hołowczyński
Barbara z ks. Sołomereckich
I v. Konstanty Chodkiewicz

Dzieci

bezpotomny

Petronella Dowojno z Radziwiłłów

Stanisław Dowojno herbu Szeliga[1] (zm. 1573) – wojewoda połocki (od 1542), komornik królowej Bony (1528), dworzanin królewski (1530).

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Syn Stanisława (zm. przed 1517) i Zofii z Niemirowiczów (zm. ok. 1520-1522), córki Piotra Fiedkowicza Niemirowicza i Zofii, II voto za Janem Steczko Dołubowskim. Wnuk długoletniego starosty drohickiego Jakuba Dowojny herbu Zaremba. Praprawnuk Jana Niemiry z Wsielubia.

Siostrzeniec starosty kaniowskiego i czerkaskiego Jana Niemirowicza Pieńki i Anny z Niemirowiczów, żony Jana Janowicza Dowojny (rodziców Katarzyny za Janem Hajko).

Wcześnie osierocony, pozostawał pod opieką swoich wujów i babki Anny Dowojnowej (Dowojnowiczowej)[2]. Młodość spędził u boku swojego krewnego wojewody kijowskiego hetmana Andrzeja Niemirowicza, uczestnicząc w walkach z Moskwą i Tatarami.

W 1528 był komornikiem królowej Bony Sforzy, w 1530 został dworzaninem królewskim.

Adopcje[edytuj | edytuj kod]

Wobec braku potomstwa Andrzej Niemirowicz (hetman polny litewski i wojewoda kijowski) w październiku 1537 roku na zamku w Kijowie adoptował Stanisława Dowojnę, uznając go za syna i czyniąc swoim spadkobiercą. Po śmierci Andrzeja Niemirowicza zapis ten wywołał ostry protest jego bliskich krewnych, zwłaszcza Anastazji z Niemirowiczów Mikołajowej Hlebowiczowej, synowej Stanisława Hlebowicza, wojewody połockiego. Spór ten znalazł finał przed sądem królewskim w 1541 roku. Król Zygmunt I Stary uznał częściowo racje Niemirowiczów i podzielił spadek między Dowojnę i krewnych Andrzeja Niemirowicza.

W 1540 roku, również na zamku w Kijowie, Stanisław Dowojno został ponownie adoptowany, tym razem przez brata swej matki, starostę czerkaskiego i kaniowskiego, Jana Pieńko (Piotrowicza) Niemirowicza, który ze swoją żoną Bohdaną Hanną Sapieżanką (córką wojewody Jana Sapiehy) nie doczekał się potomstwa.

Dzięki darowiznom Niemirowiczów Dowojno ogromnie się wzbogacił. Stanisław Dowojno stopniowo skupił w swoich rękach znaczną część Wsielubia, będącego główną rezydencją Niemirowiczów, i wszedł w posiadanie archiwum Niemirowiczów, które później przejęli Radziwiłłowie[3].

Wojewoda połocki[edytuj | edytuj kod]

24 maja 1542 król mianował go wojewodą połockim. Na pograniczu województwa z Rosją dochodziło nieustannie do najazdów. W pierwszych latach sprawowania urzędu Dowojno zasłużył się wzniesieniem solidnego zamku nad Dryssą, wzmocnieniem zamkowej służby konnej i dbałością o obwarowania Połocka (wybudował nowy parkan za posadami Wielkim i Zapołockim). Wspierał rozwój gospodarczy miasta oraz osoby zasłużone, torując im drogę do uzyskania szlachectwa.

W 1553 wyruszył z poselstwem do Moskwy w sprawie wynegocjowania rozejmu, który ostatecznie zawarto na 2 lata. W styczniu 1563 wojska Iwana IV Groźnego zaczęły zbliżać się do Połocka. Dowojno stanął na czele obrony Połocka, jednak z uwagi na dysproporcje sił, nie mógł stawiać długiego oporu. Po szturmie wojsk Iwana IV i wznieconym przez nie pożarze w nocy z 14 na 15 lutego 1563 twierdza skapitulowała, a wojewoda Dowojno wraz z żoną Petronellą, władyką Arseniuszem oraz rycerstwem (w tym ze swym krewnym podwojewodzim połockim Mikołajem Niemirowiczem-Szczyttem, synem Mikołaja[4]) dostali się do wieloletniej niewoli cara Iwana IV Grożnego i zostali odesłani do Moskwy.

Dowojno był przetrzymywany w Moskwie do 1567. Po powrocie z niewoli wycofał się z aktywnego udziału w życiu politycznym, choć nadal sprawował urząd wojewody połockiego, uczestniczył w sejmie lubelskim 1569 i elekcji Henryka III Walezego na króla Polski w 1573[5]. Niedługo po potwierdzeniu elekcji Henryka III Stanisław Dowojno zmarł.

Małżeństwa[edytuj | edytuj kod]

Stanisław Dowojno był trzykrotnie żonaty:

  • I v. z Petronelą Radziwiłłówną (zm. 1564), córką Jana Radziwiłła, podczaszego litewskiego, starosty żmudzkiego, i Anny z Kostewiczów - córki wojewody podlaskiego i witebskiego Janusza Kostewicza i Marianny z Uhrowskich. Petronela zmarła w niewoli moskiewskiej. Dowojno starał się sprowadzić zwłoki żony z Moskwy w zamian za wydanie zwłok kniazia Piotra Szujskiego, jednak wobec oporu Radziwiłłów zamiar ten nie powiódł się. W 1547 Stanisław Dowojno wraz z żoną Petronelą nadał Goniądzowi prawa miejskie chełmińskie.
  • II v. z Dorotą Kostewiczówną (zm. 1571), wdową po Jarosławie ks. Hołowczyńskim, córką starosty kobryńskiego Wacława Kostewicza i Anny z Iliniczów - córki Mikołaja Ilinicza i Elżbiety z Niemirowiczów-Szczyttów
  • III v. z Barbarą ks. Sołomerecką, wdową po Konstantym Chodkiewiczu (synu Jerzego), córką kasztelana mścisławskiego kniazia Iwana Sołomereckiego i Anny z Hlebowiczów - córki wojewody Jana Hlebowicza i Zofii z Pietkowiczów I v. za Janem Niemirowiczem-Szczyttem.

Stanisław Dowojno nie pozostawił po sobie potomstwa[6][7].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Stanisław Dowojno [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. 5, s. 359

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Herbarz polski, t. V, Warszawa 1902, s. 5.
  2. T. Jaszczołt, Most w Drohiczynie i jego właściciele w I połowie XVI wieku, [w:] Małe miasta. Gospodarka, Lublin-Supraśl 2007, s. 11-15
  3. T. Jaszczołt, Ród Niemiry z Wsielubia - Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku, [w:] Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich, S.Górzynski (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015, s. 213-218, 236-238
  4. T. Jaszczołt, Ród Niemiry z Wsielubia - Niemirowiczowie i Szczytowie herbu Jastrzębiec do połowy XVI wieku, [w:] Unia w Horodle na tle stosunków polsko-litewskich, S.Górzynski (red.), Wydawnictwo DiG, Warszawa 2015, s. 242-245
  5. Świętosława Orzelskiego bezkrólewia ksiąg ośmioro 1572-1576, Kraków 1917, s. 149
  6. T, Jaszczołt, Ród Niemiry..., op.cit., s. 186
  7. Stanisław Dowojno [w:] Wielka Genealogia Minakowskiego http://wielcy.pl/wgm/?m=NG&t=PN&n=5.9.57