Stanisław Groński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Groński
Stanisław Wróbel
Data i miejsce urodzenia 7 września 1907
Drohobycz
Data i miejsce śmierci sierpniu 1957 w
Alpy pobliżu Chamonix
Zawód, zajęcie alpinista
Tablica na Głazie Grońskiego w Puszczy Bukowej

Stanisław Groński, ur. jako Stanisław Wróbel, ps. Mojżesz[1] (ur. 7 września 1907 w Drohobyczu, zm. w sierpniu 1957 w Alpach w pobliżu Chamonix) – polski alpinista.

Pochodził z rodziny góralskiej spod Zakopanego. Jego ojciec Józef był juhasem i pasł owce na halach. Dzięki wytrwałemu wysiłkowi skończył szkołę średnią, a następnie studia wyższe, po których objął posadę w szkolnictwie w Drohobyczu.

Młody Stanisław wychowywał się w domu rodzinnym w szacunku i miłości dla gór. Już w wieku 7 lat chodził na odległe wycieczki górskie, a nawet uczestniczył we wspinaczkach. Do szkoły średniej uczęszczał Drohobyczu, a następnie studiował we Lwowie, gdzie ukończył dwa fakultety: prawo i handel zagraniczny w Wyższej Szkole Handlu Zagranicznego.

Jako dorosły mężczyzna zmienił swoje rodowe nazwisko Wróbel na nazwisko Groński, przyjęte od nazwy wsi Groń, z której pochodziła jego rodzina[2].

Po studiach w 1932 rozpoczął pracę w kolejnictwie.

Zarówno w okresie studiów, jak i w późniejszych latach przedwojennych Stanisław Groński stale interesował się problematyką gór: był aktywnym członkiem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i jako jeden z czołowych polskich alpinistów brał udział w latach 1932, 1936 i 1937 oraz w 1957 w wyprawach w Alpy, a w 1934 w góry Atlas w Afryce. Obdarzony wielkim wzrostem, koleżeński, zawsze chętny do pomocy zyskał wśród przyjaciół przydomek Mojżesz. Nadano mu go właśnie po wyprawie w góry Atlas, gdzie wśród skał znalazł źródełko wody[1]. Wśród polskich taterników był autorytetem ze względu na liczne trudne przejścia w Tatrach oraz przetarcie nowych szlaków w wielu niebezpiecznych partiach gór.

W okresie wojny brał udział w walkach Polski Podziemnej. Doskonała znajomość gór i trudnych przejść przydawała się polskim partyzantom, którzy chętnie korzystali z jego umiejętności.

Po wojnie osiedlił się wraz ze swoją rodziną w Szczecinie i tutaj nadal pracował w PKP, nie zapomniał jednak o górach i pracy społecznej. Zgromadził wokół siebie grupę pasjonatów zainteresowanych turystyką górską. W Szczecinie stał się równocześnie krajoznawcą i znawcą problematyki pomorskiej, jedynym z najwybitniejszych w skali powojennej. Na początku pracował w PTT i w PTK. Później związał się bardzo ściśle z całym miejscowym ruchem krajoznawczym, będąc jego inicjatorem i jednym z jego twórców[3].

W PTK i późniejszym PTTK pełnił wiele funkcji: był członkiem zarządu okręgu PTTK i członkiem zarządu oddziału szczecińskiego, a przez pewien czas także jego prezesem.

Wspólnie z Wincentym Zającem założył Szczeciński Klub Wysokogórski[3]. Pracował aktywnie przez wiele lat w komisji komunikacji WRN. Razem z Bolesławem Czwójdzińskim organizował pierwsze na Pomorzu Zachodnim schronisko w Szczecinie. Był wieloletnim członkiem Okręgowej Komisji Turystyki Górskiej Komisji Krajoznawczej.

Stanisław Groński znał doskonale Szczecin i jego zabytki, pomniki przyrody i miejsce historyczne. Oprowadzał po mieście wycieczki, a później szkolił kadry nowych przewodników i organizował piesze wycieczki w okolice Szczecina. Turystów najchętniej prowadził w podszczecińskie Wzgórza Bukowe, gdzie rozpoczął również akcję znakowania szlaków turystycznych. Łącznie pozostawił Górach Bukowych około 300 km znakowanych szlaków oraz napisał o nich pierwszy polski przewodnik pt. Knieja Bukowa[4].

Tu też prowadził szkolenia adeptów taternictwa, szczególnie na ścianach sztucznej groty w Zdrojach. Znał Pomorze Zachodnie, a szczególnie Przyodrze Dolne, znakował też trasy turystyczne na wyspie Wolin i w Puszczy nad Drawą.

Odkrył wiele miejscowości o dużym znaczeniu krajoznawczym. Był też doskonałym gawędziarzem. Miał liczne pogawędki radiowe oraz spotkania z młodzieżą i z dorosłymi. Po Szczecinie i okolicy oprowadził tysiące ludzi z całej Polski.

Co roku jeździł w góry, głównie w Tatry. Razem z kolegami przygotował również polskie wyprawy w góry świata. W 1957 uczestniczył w wyprawie Klubu Wysokogórskiego w Alpy, gdzie podczas trawersowania Mont Blanc, prawdopodobnie wpadł w szczelinę lodową i zginął wraz z dwoma jugosłowiańskimi towarzyszami. W czasie wyprawy ratunkowej zginął również jego przyjaciel, Wawrzyniec Żuławski (prezes Klubu Wysokogórskiego), prawdopodobnie zasypany lawiną w innej szczelinie, a Stanisław Biel został ciężko ranny. Pomimo poszukiwań nie odnaleziono ciała Mojżesza[3][5][3].

Po śmierci Groński został mianowany członkiem honorowym Klubu Wysokogórskiego. Symbolicznymi tablicami uczczono pamięć o nim w Alpach Julijskich, Wzgórzach Bukowych pod Szczecinem, na Tatrzańskim Cmentarzu Symbolicznym pod Osterwą i na cmentarzu w Chamonix.

Na pamiątkowej tablicy na Głazie Grońskiego w Puszczy Bukowej widnieje napis: Pamięci Stanisława Grońskiego, czołowego taternika polskiego, pioniera turystyki Ziemi Szczecińskiej. Zginął w masywie Mont Blanc w sierpniu 1957 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Tadeusz Rewaj: Historyczne zapiski .... W: Strona internetowa Szczecińskiego Klubu Wysokogórskiego [on-line]. Szczeciński Klub Wysokogórski. [dostęp 2020-05-12].
  2. GŁOS SENIORA, www.nyka.home.pl [dostęp 2019-11-01].
  3. a b c d Marcin Kasprzak: Kulisy powstania i pierwsze lata działalności. W: Strona internetowa Szczecińskiego Klubu Wysokogórskiego [on-line]. Szczeciński Klub Wysokogórski. [dostęp 2020-05-12].
  4. Stanisław Groński: Knieja Bukowa. Spółdzielczy Instytut Wydawniczy "Kraj",, 1953.
  5. Lawina na Mont Blanc du Tacul w sierpniu 1957 r. Alpy. Stanisław Biel (pol.). W: Kwartalnik turystyczny 'W górach' [on-line]. VOYAGE Biuro Przewodnickie Turystyczne Handlowe Wydawnictwo Polskie Biuro Turystyczne. [dostęp 2014-09-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Krzysztoń: Groński Stanisław. W: Praca zbiorowa, red. Tadeusz Białecki: Encyklopedia Szczecina. T. 1. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 1999, s. 312. ISBN 83-7241-089-5. (pol.)Sprawdź autora:1.