Stanisław Jagusz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Jagusz
Data i miejsce urodzenia 18 lipca 1902
Chrustne
Data i miejsce śmierci 15 września 1990
Warszawa
poseł na Sejm Ustawodawczy (1947–1950)
Okres od 1947
do 1950
Przynależność polityczna PSL potem niezrzeszony

Stanisław Jagusz (ur. 18 lipca 1902 we wsi Chrustne koło Garwolina, zm. 15 września 1990 w Warszawie) – polski adwokat, działacz ludowy i publicysta, poseł na Sejm Ustawodawczy (1947–1950).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny chłopskiej, urodził się we wsi Chrustne (Słownik działaczy; K. Pędowski podaje nazwę wsi: Chrustno) koło Garwolina jako Stanisław Jaguś. Uczęszczał do gimnazjum w Siedlcach, potem w Białej Podlaskiej, składając maturę w 1923. Jako uczeń gimnazjum należał do Polskiej Organizacji Wojskowej, uczestniczył w rozbrajaniu Niemców w Siedlcach, a potem służył ochotniczo w szeregach 22 pułku piechoty w wojnie polsko-sowieckiej. Był również aktywnym instruktorem harcerskim, drużynowym i hufcowym w Białej Podlaskiej. W 1923 rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, naukę łącząc z działalnością w Akademickim Związku Młodzieży Ludowej „Wici” i Polskim Stronnictwie Ludowym „Wyzwolenie”. W 1927 uzyskał stypendium naukowe, które umożliwiło mu kontynuowanie studiów w Paryżu. W 1930 na Sorbonie uzyskał dyplom doktora praw.

Po powrocie do Polski odbył aplikację sądową i pracował w sądownictwie jako asesor i sędzia (od 1939 w randze sędziego Sądu Okręgowego), przez pewien czas także jako sędzia śledczy. Nie zaprzestał w tych latach działalności politycznej, przewodnicząc strukturze powiatowej Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie” w Łukowie oraz zasiadając w zarządzie okręgowym w Lublinie. Był też członkiem Lubelskiego Wojewódzkiego Związku Młodzieży Wiejskiej RP (członek władz wojewódzkich w Lublinie, prezes zarządu powiatowego w Łukowie) oraz stałym współpracownikiem pism „Wici” i „Młoda Myśl Ludowa”. Obdarzony zdolnościami językowymi, w 1935 ogłosił w Paryżu w języku francuskim książkę Kwestia agrarna w Polsce, a rok później w Londynie po angielsku książkę Przeludnienie agrarne w Polsce.

Od czasu okupacji pracował w adwokaturze. Włączył się do działalności konspiracyjnej ruchu ludowego, nawiązując kontakt z Maciejem Ratajem. Jednocześnie jako członek powołanego przez Niemców organu doradczego adwokatury na zajętych ziemiach polskich wystąpił zdecydowanie przeciwko skreślaniu Żydów z listy adwokatów; postawa Jagusza i innych adwokatów polskich przyczyniła się do rychłego rozwiązania tego organu. W lipcu 1940 Jagusz został wraz z większą grupą adwokatów aresztowany i osadzony na Pawiaku, skąd trafił do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu[1]. Z KL Auschwitz zwolniony w 1942[2]. Wyzwolenia doczekał w Oranienburgu[potrzebny przypis].

Po wojnie, za sprawą dawnego współwięźnia obozowego Henryka Świątkowskiego, pełniącego funkcję ministra sprawiedliwości, został prezesem Sądu Okręgowego w Warszawie. W 1947 utracił to stanowisko, prawdopodobnie nie bez związku ze złożoną przez niego skargą w resorcie sprawiedliwości na wydawanie wyroków w województwie warszawskim przez skład sędziowski spoza listy Sądu Okręgowego; przeszedł wówczas do pracy w adwokaturze. W 1945 przystąpił do PSL i w 1947 wybrano go posłem na Sejm Ustawodawczy z okręgu Siedlce. Pełnił funkcję prezesa zarządu wojewódzkiego PSL w województwie warszawskim. W pracy parlamentarnej zajmował się problematyką praworządności oraz polityki zagranicznej (był członkiem Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu, publikował cotygodniowy przegląd wydarzeń międzynarodowych w „Sztandarze Chłopskim”). Po utworzeniu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego pozostał niezrzeszony. Mandat sprawował do 1950. W lecie 1950 zatrzymany podczas próby ucieczki z Polski i wywiezienia z kraju archiwum AK[3]. Skazany na 8 lat więzienia, do 1956 był więziony.

Po rehabilitacji w 1956 powrócił do wykonywania zawodu adwokata. Był członkiem Zespołu Adwokackiego nr 4 w Warszawie. W 1969 przeszedł na emeryturę, pozostając w ostatnich latach życia całkowicie poza życiem zawodowym i koleżeńskim; odseparował się od świata dotknięty przeżyciami wojennymi i więziennymi. Zmarł 15 września 1990.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Lewandowski, Odświeżanie pamięci, stankiewicze.com. z 20 września 2006
  2. Informacje o więźniach KL Auschwitz - Jagusz, Stanisław (numer więźniarski: 2240) [1]
  3. [www.aan.gov.pl/.../Raport%20Stanislawa%20Huskowskiego%20ps%20Ali.doc Z historii jednego dokumentu. Raport Stanisława Huskowskiego ps. Ali z akcji na Kutscherę]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (red. Romuald Turkowski), Opozycja parlamentarna w Krajowej Radzie Narodowej i Sejmie Ustawodawczym 1945-1947, Warszawa 1997
  • Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego. Makieta, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1989, s. 152-153
  • Karol Pędowski, Szpalty pamięci. Adwokat dr Stanisław Jagusz 1902-1990, w: „Palestra. Pismo adwokatury polskiej”, rok XXXIV, 1990, nr 11-12 (395-396), s. 84