Stanisław Jaster (1892–1942)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy legionisty i majora WP. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.
Stanisław Jaster
major uzbrojenia major uzbrojenia
Data i miejsce urodzenia 20 sierpnia 1892
Warszawa
Data i miejsce śmierci 3 grudnia 1942
KL Auschwitz
Przebieg służby
Lata służby 19141929
Siły zbrojne Legiony Polskie
Wojsko Polskie
Jednostki 2 Pułk Piechoty Legionów
Wojskowy Instytut Sanitarny
PKU Ostrów Łomż.
PKU Mińsk Maz.
Stanowiska dowódca kompanii piechoty
szef wydziału
referent
kierownik referatu
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
II wojna światowa
Późniejsza praca Ministerstwo Skarbu
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941)

Stanisław Jaster (ur. 20 sierpnia 1892 w Warszawie, zm. 3 grudnia 1942 w KL Auschwitz) – żołnierz Legionów Polskich, major uzbrojenia Wojska Polskiego, urzędnik, kawaler orderów Virtuti Militari, Krzyża Niepodległości i Krzyża Walecznych, zamordowany przez okupantów niemieckich.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Warszawie w rodzinie wyznania ewangelicko-augsburskiego[1]. Był synem Jana Gustawa Jastera i jego żony Marianny z d. Leszczyńskiej. Jego ojciec był zatrudniony w Towarzystwie Przemysłowym Zakładów Mechanicznych „Lilpop, Rau i Loewenstein” na stanowisku kierownika Działu Maszynowego, Wagonowego i Konstrukcji Mostów Żelaznych[2].

W latach 1901–1906 uczęszczał do czterooddziałowej szkoły przy parafii ewangelicko-augsburskiej Świętej Trójcy, następnie kontynuował edukację w prywatnym Gimnazjum Realnym im. Emiliana Konopczyńskiego. W okresie gimnazjalnym zaangażował się w działalność niepodległościową. Od 1910 roku był członkiem nielegalnego polskiego skautingu. Uczęszczał na tajne ćwiczenia wojskowe urządzane przez polską młodzież w lasach podwarszawskich, a podczas letnich pobytów w Bielsku Podlaskim uczył wiejskie dzieci czytania i pisania po polsku[3].

W 1911 roku złożył egzamin maturalny. Następnie przeniósł się do Lwowa, gdzie na miejscowej Politechnice podjął studia z zakresu budowy maszyn[4] (na uczelnię uczęszczał przez cztery semestry)[5]. Kontynuował także działalność niepodległościową. 1 sierpnia 1911 roku wstąpił w szeregi Polskich Drużyn Strzeleckich. Rok później został słuchaczem szkoły podchorążych PDS, którą ukończył w stopniu podoficera–kadeta[6].

W sierpniu 1914 roku, wkrótce po wybuchu I wojny światowej, wstąpił ochotniczo w szeregi Legionów Polskich. Uzyskał przydział do 4 kompanii 2 pułku piechoty w II Brygadzie Legionów, przy czym od 10 stycznia 1915 roku sprawował dowództwo nad tym pododdziałem. 26 maja tegoż roku otrzymał awans do stopnia porucznika[7]. Przeszedł szlak bojowy 2 pp, odznaczył się m.in. w bitwie pod Kirlibabą[8]. 12 czerwca 1915 roku został ciężko ranny w bitwie pod Rarańczą (postrzał brzucha, uszkodzenie kręgosłupa)[9]. Po powrocie do zdrowia, będąc wykluczonym ze służby liniowej, służył jako oficer w komendzie placu Legionów Polskich we Lwowie (od 15 stycznia 1916 roku pełnił tam funkcję zastępcy komendanta)[a][9].

Po zakończeniu Wielkiej Wojny wziął udział w obronie Lwowa przed wojskami ukraińskimi[9]. Później pełnił rozmaite funkcje w strukturach odrodzonego Wojska Polskiego. W latach 1920–1925 kierował pracami Wydziału Indywidualizacji Żołnierza w Wojskowym Instytucie Sanitarnym w Warszawie. Na tym stanowisku dał się poznać jako innowator oraz zwolennik właściwego rozpoznawania i wykorzystywania indywidualnych predyspozycji poborowych[b][10]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 334. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był 2 pułk piechoty Legionów[11]. Z dniem 25 września 1924 roku został zwolniony z obowiązków zastępcy członka Oficerskiego Trybunału Orzekającego[12]. W 1925 roku został przydzielony służbowo do Powiatowej Komendy Uzupełnień Ostrów Łomżyński celem odbycia praktyki poborowej. Z końcem października tego roku został przydzielony do tej komendy na stanowisko I referenta[13]. W lutym następnego roku został przydzielony do PKU Mińsk Mazowiecki na stanowisko kierownika I referatu[14]. Później został przeniesiony do korpusu oficerów uzbrojenia. W 1928 roku pełnił służbę w Zbrojowni nr 2 w Warszawie[15]. 30 czerwca 1929 roku został przeniesiony w stan spoczynku[16]. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Warszawa Miasto III. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr I. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”[17].

Po odejściu do cywila pracował jako urzędnik w służbie skarbowej. W 1936 roku jego kontrakt służbowy został jednak rozwiązany. Nie mogąc znaleźć innego zatrudnienia, prowadził przez pewien czas kiosk owocowo–warzywny w Halach Mirowskich[5][18]. Mimo problemów zdrowotnych spowodowanych ranami odniesionymi pod Rarańczą udzielał się aktywnie w sekcji piłki ręcznej Wojskowego Klubu Sportowego „Żoliborz”[19].

We wrześniu 1939 roku walczył ochotniczo w obronie Warszawy. Przed kapitulacją wraz z synami miał jakoby ukryć dużą ilość broni w swoim mieszkaniu przy ul. Pogonowskiego 11/13 na Żoliborzu[20]. Po rozpoczęciu niemieckiej okupacji rodzina Jasterów włączyła się w działalność konspiracyjną. W ich mieszkaniu przechowywano broń, organizowano tajne spotkania oraz czytano konspiracyjną prasę[21].

21 czerwca 1942 roku mjr Jaster został wraz z żoną aresztowany przez Gestapo. Był to odwet za brawurową ucieczkę ich starszego syna z obozu koncentracyjnego KL Auschwitz[22]. Po kilkumiesięcznym pobycie na Pawiaku został wywieziony do KL Auschwitz. Do obozu przybył wraz z transportem 21 listopada 1942 roku. Został zarejestrowany jako więzień numer 77 180. Z zachowanych dokumentów obozowych wynika, że zmarł 3 grudnia 1942 roku, a więc niespełna dwa tygodnie po osadzeniu w Auschwitz. Jako oficjalną przyczynę jego śmierci podano odoskrzelowe zapalenie płuc[23].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

W lutym 1917 roku poślubił młodszą o dwa lata Eugenię Sosnowską, członkinię Żeńskiego Oddziału PDS we Lwowie, od 1914 roku sanitariuszkę Legionów[24]. Małżeństwo doczekało się dwóch synów: Stanisława Gustawa (ur. 1921) i Andrzeja (ur. 1922)[25].

Żaden z członków rodziny Jasterów nie przeżył II wojny światowej. Aresztowana wraz z mężem Eugenia trafiła w marcu 1943 roku do obozu na Majdanku, skąd trzy miesiące później skierowano ją do Auschwitz[26]. Zmarła w obozie 26 lipca 1943 roku[27]. Starszy syn po ucieczce z Auschwitz walczył w szeregach Armii Krajowej. Latem 1943 roku został oskarżony o zdradę i w niewyjaśnionych okolicznościach zabity przez kolegów z konspiracji (wiele wskazuje, że padł ofiarą tragicznej pomyłki)[28]. Młodszy syn również walczył w szeregach AK; aresztowany przez Niemców zmarł na tyfus w podobozie KL Flossenbürg w Leitmeritz (marzec 1945)[29].

Stanisław i Eugenia Jasterowie oraz ich synowie Stanisław i Andrzej zostali upamiętnieni symbolicznymi inskrypcjami na grobowcu rodzinnym na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie[30].

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Daria Czarnecka podaje, że 27 listopada 1917 roku Jaster został na własną prośbę zwolniony z szeregów Legionów. Patrz: Czarnecka 2012 ↓.
  2. Ostatecznie jego idee z zakresu indywidualizacji żołnierza nie zostały zrealizowane z powodu braku funduszy i sceptycznego nastawienia generalicji. Patrz: Czarnecka 2016 ↓, s. 26.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Czarnecka 2016 ↓, s. 18.
  2. Czarnecka 2016 ↓, s. 17.
  3. Czarnecka 2016 ↓, s. 18–20.
  4. Czarnecka 2016 ↓, s. 20.
  5. a b Czarnecka 2012 ↓.
  6. Czarnecka 2016 ↓, s. 20–21.
  7. Czarnecka 2016 ↓, s. 21–22.
  8. Czarnecka 2016 ↓, s. 22–23.
  9. a b c Czarnecka 2016 ↓, s. 24.
  10. Czarnecka 2016 ↓, s. 24–27.
  11. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 32.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 111 z 19 października 1924 roku, s. 618.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 114 z 28 października 1925 roku, s. 617.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 5, 8.
  15. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 440, 502.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 141.
  17. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 364, 858.
  18. Czarnecka 2016 ↓, s. 27–30.
  19. Czarnecka 2016 ↓, s. 31.
  20. Czarnecka 2016 ↓, s. 50–51.
  21. Czarnecka 2016 ↓, s. 53.
  22. Czarnecka 2016 ↓, s. 101.
  23. Czarnecka 2016 ↓, s. 104–105.
  24. Czarnecka 2016 ↓, s. 32–33.
  25. Czarnecka 2016 ↓, s. 35 i 44.
  26. Czarnecka 2016 ↓, s. 125–127.
  27. Czarnecka 2016 ↓, s. 145.
  28. Czarnecka 2016 ↓, s. 7–8 i 199–200.
  29. Czarnecka 2016 ↓, s. 145–147.
  30. Cmentarz Ewangelicko-Augsburski. Jaster. um.warszawa.pl. [dostęp 2017-04-03].
  31. a b c Czarnecka 2016 ↓, s. 27.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]