Stanisław Ryniak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Ryniak
Data i miejsce urodzenia 21 listopada 1915
Sanok
Data i miejsce śmierci 13 lutego 2004
Wrocław
Miejsce spoczynku Cmentarz Osobowicki we Wrocławiu
Zawód, zajęcie architekt
Narodowość polska
Tytuł naukowy inżynier
Alma Mater Politechnika Wrocławska
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Srebrny Krzyż Zasługi Krzyż Oświęcimski

Stanisław Ryniak (ur. 21 listopada 1915 w Sanoku, zm. 13 lutego 2004 we Wrocławiu) – inżynier architekt, pierwszy polski więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

Mauzoleum Ofiar II Wojny Światowej na Cmentarzu Centralnym w Sanoku

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 21 listopada 1915 w Sanoku[1]. Był synem Andrzeja. Kształcił się w Państwowym Gimnazjum im. Królowej Zofii w Sanoku, gdzie w roku szkolnym 1930/1931 w III klasie został uznany za nieuzdolnionego[2]. Następnie rozpoczął naukę w Państwowej Szkole Budownictwa w Jarosławiu (jej dyrektorem był Tadeusz Andrzej Broniewski). Po II wojny światowej był uczniem klasy maturalnej.

Po nastaniu okupacji niemieckiej 5/6 maja 1940 został aresztowany w Jarosławiu przez Gestapo[3] za działalność w Związku Walki Zbrojnej[1]. Niemcy wtedy zatrzymali wszystkich uczniów powyżej 15 roku życia, podejrzewając ich o przynależność do ZWZ (wielu z uczniów szkoły należało do tej organizacji konspiracyjnej). Po kilku dniach przesłuchań trafił do aresztu w Tarnowie[1], skąd – wraz z grupą ponad 700 młodych Polaków – 14 czerwca 1940 został przewieziony do obozu KL Auschwitz. Był to pierwszy masowy transport do Auschwitz[4]. W obozie otrzymał numer obozowy 31[5][6] – formalnie był to pierwszy polski więzień w Auschwitz, o charakterze politycznym[7][8] (numery od 1 do 30 dostali wcześniej niemieccy więźniowie kryminalni z obozu koncentracyjnego Sachsenhausen na terenie III Rzeszy, przekazani do Auschwitz celem spełnienia w obozie ról funkcyjnych – blokowych i kapo). Dzięki kwalifikacjom zawodowym, pracował w komandzie "Neubau" przy budowie obozu[3]. Na terenie obozu pracował w Bloku 28[9]. Przebywał w obozie do 28 października 1944, kiedy wraz z transportem trafił do podobozu w LeitmeritzKL Flossenbürg. Otrzymał numer obozowy 37704[10]. Został tam przeniesiony karnie i pracował w podziemnych kamieniołomach[11]. W tym miejscu w dniu formalnego zakończenia wojny doczekał własnego wyzwolenia 8 maja 1945[1].

Po wojnie w 1947 rozpoczął studia architektury, ukończone na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej z tytułem magistra inżyniera architekta[1]. Czynnie brał udział w odbudowie Wrocławia. Był pracownikiem Centralnego Biura Budownictwa Miejskiego. Pełnił funkcję kierownika biura projektowego, z której został zwolniony za odmowę wstąpienia do PZPR[12]. Następnie pracował jako kierownik inwestycji w Sądzie Wojewódzkim oraz biegły sądowy.

Aktywnie uczestniczył w życiu stowarzyszeń byłych więźniów Oświęcimia, przyjeżdżał na coroczne obchody rocznicowe. Ze względu na swój szczególny numer obozowy wielokrotnie udzielał wypowiedzi wspomnieniowych.

W latach 90. XX wieku startował w Biegu Piastów[13]. W 2000 brał udział w obchodach na terenie byłego obozu Auschwitz[14]

Był projektantem Mauzoleum Ofiar II Wojny Światowej na Cmentarzu Centralnym w rodzinnym Sanoku[15].

Został pochowany na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Historia Okręgu Dolnośląskiego Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych 1946-2002. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2003, s. 149.
  2. XLIV. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum im. Królowej Zofji w Sanoku za rok szkolny 1930/31. Sanok: 1931, s. 34.
  3. a b Anna Fastnacht-Stupnicka, Sanoczanin pierwszym polskim więźniem Oświęcimia, Rocznik Sanocki Tom VIII – Rok 2001, Sanok 2001, s. 162.
  4. Ludobójstwo Niemców. Pierwszy transport Polaków do niemieckiego obozu zagłady w Auschwitz. blogmedia24.pl, 2012-06-13. [dostęp 2015-05-26].
  5. Pierwszy Transport do KL Auschwitz. chsro.pl. [dostęp 2017-01-03].
  6. Był opisany jako "Schüler (uczeń) Stanisław Ryniak".
  7. Serie numerowe więźniów. auschwitz.org. [dostęp 15 lutego 2015].
  8. W rocznicę pierwszego transportu. auschwitz.org, 27 maja 2005. [dostęp 15 lutego 2015].
  9. Auschwitz I blok 28 - wspomnienia. auschwitz.org. [dostęp 15 lutego 2015].
  10. Historia Okręgu Dolnośląskiego Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych 1946-2002. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, 2003, s. 99.
  11. Bożena Mindur-Bąk. Postawy. „To nie szczęście, lecz cud, że przeżyłem”. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 4, Nr 15 (450) z 20-31 maja 1988. Sanocka Fabryka Autobusów. 
  12. Anna Fastnacht-Stupnicka, Sanoczanin pierwszym polskim więźniem Oświęcimia, Rocznik Sanocki Tom VIII – Rok 2001, Sanok 2001, s. 164.
  13. Anna Fastnacht-Stupnicka, Sanoczanin pierwszym polskim więźniem Oświęcimia, Rocznik Sanocki Tom VIII – Rok 2001, Sanok 2001, s. 161.
  14. Okolicznościowe obchody. auschwitz.org, 14 czerwca 2000. [dostęp 15 lutego 2015].
  15. Franciszek Oberc, Pomniki i tablice pamiątkowe Sanoka, Sanok 1998, s. 6-7.
  16. M.P. z 2001 r. nr 1, poz. 10
  17. M.P. z 1954 r. nr 105, poz. 1389

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • Maksymilian Fingerchut – inny więzień pierwszego transportu do Auschwitz, także związany z Sanokiem i również inżynier
  • Tadeusz Srogi – inny więzień pierwszego transportu do Auschwitz, także związany z Sanokiem i Wrocławiem