Stefan Kaufman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stefan Kaufman
Ilustracja
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 1894-08-2828 sierpnia 1894
Czarna Wieś
Data i miejsce śmierci 1994-01-1616 stycznia 1994
Katowice
Profesor nauk inżynieryjnych
Alma Mater Politechnika Lwowska
Politechnika Śląska
Doktorat 1920
Politechnika Lwowska
Profesura 1956
Politechnika Śląska
Polska Akademia Nauk
Status Członek Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN
Funkcja Jednostka PAN Przewodniczący
Sekcja Betonu i Żelbetu Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej PAN
Doktor honoris causa
(Politechnika Śląska1981-07-1313 lipca 1981)
Nauczyciel akademicki
Uczelnia Politechnika Lwowska
Stanowisko Docent
Okres zatrudn. 1939–1941
Uczelnia Politechnika Śląska
Stanowisko Profesor
Okres zatrudn. 1945–1975
Dziekan
Wydział Budownictwa Przemysłowego i Ogólnego Politechniki Śląskiej
Okres spraw. 1958–1960
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi (nadany dwukrotnie) Medal 30-lecia Polski Ludowej Krzyż za udział w Wojnie 1918–1921

Stefan Kaufman (ur. 28 sierpnia 1894 w Czarnej Wsi, zm. 16 stycznia 1994 w Katowicach) – wybitny polski inżynier budownictwa, profesor zwyczajny i pedagog, członek Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej Polskiej Akademii Nauk, założyciel i pierwszy przewodniczący Śląsko-Dąbrowskiego Oddziału Polskiego Związku Inżynierów Budowlanych, specjalista w dziedzinie konstrukcji żelbetowych i pierwszy w Polsce promotor konstrukcji sprężonych, organizator i dziekan oraz doktor honoris causa Wydziału Budownictwa Politechniki Śląskiej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Małopolsce, w Krakowie, 28 sierpnia 1894 jako syn Henryka, urzędnika biura podróży i Rozalii z domu Schlang[1]. Po ukończeniu gimnazjum w Bielsku, kontynuował dalszą naukę od 1911 na Wydziale Inżynierii Politechniki Lwowskiej, którą ukończył w 1917, uzyskując na niej w 1920 stopień doktora, po obronie pracy na temat „O wykreślnym wyznaczeniu kształtu specjalnych belek kratowych”[2][3]. Po studiach pracował w samborskiej ekspozyturze Centrali Odbudowy Galicji przy Namiestnictwie we Lwowie, potem od 1919 w Zarządzie Budownictwa Wojskowego we Lwowie, jako zastępca kierownika rejonu budowlanego Lwów II[1]. W 1918 został powołany do wojska, biorąc udział m.in. w obronie Warszawy w wojnie polsko-bolszewickiej (1920)[3]. Po zakończeniu I wojny światowej pracował od 1921 w biurze konstrukcyjnym mostów Dyrekcji Robót Publicznych we Lwowie, w latach (1922–1924) w dziale budownictwa lądowego Biura Odbudowy w Stanisławowie, a następnie od 1924 w Haliczu, jako kierownik Biura Odbudowy[4][5].

W 1925 przeniósł się na Śląsk, sprowadzony tam przez wojewodę śląskiego Mieczysława Bilskiego i rozpoczął pracę w Wydziale Robót Publicznych Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, początkowo jako kierownik Oddziału Drogowego, a następnie Oddziału Architektoniczno-Budowlanego[3][6]. Jako naczelnik od 1931 Wydziału Robót Publicznych wykonywał projekty licznych budowli inżynieryjnych (mosty i wieże ciśnień) oraz nadzorował budowę wielu gmachów publicznych, m.in. Urzędu Wojewódzkiego, Sejmu Śląskiego, Urzędów Skarbowych, Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych w Katowicach, Zamku Prezydenta RP w Wiśle, gimnazjów w: Lublińcu, Mikołowie oraz Piekarach Śląskich[6][7]. W tym okresie brał udział w pracach międzynarodowych organizacji budowlanych oraz ich kongresach, m.in. w: Liège (1930), Monachium (1934), Berlinie (1936) czy Hadze (1938)[5]. W 1932 zamieszkał przy ulicy Juliusza Ligonia 48 w Katowicach[6]. Był założycielem i pierwszym przewodniczącym w okresie 1934–1937 Śląsko-Dąbrowskiego Oddziału Polskiego Związku Inżynierów Budowlanych, późniejszym założycielem w 1958 Komitetu Nauki tego Związku, a w 1972 został jej członkiem honorowym[8].

W 1939, tuż przed wybuchem II wojny światowej został ewakuowany do Lwowa, obejmując stanowisko docenta w Katedrze Statyki i Konstrukcji Stalowych i Żelbetowych na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej, pracując na niej do 1941, wykładając: mechanikę techniczną, konstrukcje żelbetowe i stalowe oraz drewniane konstrukcje inżynierskie[9][5]. Po zajęciu Lwowa przez Niemców ukrywał się w okolicy Miechowa oraz Radomska i pod zmienionym nazwiskiem pracował jako technik przy robotach melioracyjnych, dochodząc już jako żołnierz Armii Krajowej (ps. „Stary”) do stopnia porucznika[9][6].

Po II wojnie światowej powrócił w 1945 na Śląsk do Wydziału Komunikacji Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach[6] i był powołany do grona bezpośrednich założycieli Politechniki Śląskiej, jako członek tzw. „Tymczasowej Komisji Organizacyjnej Politechniki Śląskiej”[8]. Został wówczas pedagogiem na tej uczelni. Tytuł profesora nadzwyczajnego uzyskał w kwietniu 1949, a tytuł i stanowisko profesora zwyczajnego w 1956[8][10]. W latach 1945–1964 był pierwszym kierownikiem Katedry Budownictwa Żelbetowego na Wydziale Budownictwa Politechniki Śląskiej w Gliwicach[2][6], a w latach 1958–1960 dziekanem tego wydziału[8]. Ukształtował i wykształcił szerokie rzesze inżynierów budownictwa, recenzował ich prace doktorskie i habilitacyjne, opiniował powołania na docentów i profesorów[11]. Jego student, późniejszy dziekan Wydziału Budownictwa Politechniki Śląskiej, doc. dr inż. Wojciech Sitko tak go scharakteryzował[12]:

Drobnej postury, zawsze bardzo starannie ubrany, często krawat zastępowała gustowna muszka, siwiuteńkie gęste włosy, gładko - z przedziałkiem - uczesane, przystrzyżony krótki wąsik. (...) Wysoki ton głosu, niekiedy nawet piskliwy. Cechowała go niezmierna precyzja i zwięzłość sformułowań. Stenogram każdej wypowiedzi byłby tekstem „gotowym do druku”, bez żadnych poprawek stylistycznych. Komputerowa pamięć. Najdrobniejsze szczegóły wydarzeń sprzed wielu lat przytaczał w razie potrzeby bez dłuższego zastanowienia. Nigdy się nie mylił. Daty, fakty, nazwiska, okoliczności były ułożone w jego pamięci w idealnym porządku i zawsze gotowe do odtworzenia. (...) Zawsze bardzo starannie przygotowany do zajęć. Mówił wyraźnie. Gorzej było z odczytaniem tekstu z tablicy; pisał bowiem szybko, drobnymi literkami (i cyframi). (...) Wyraźnie dostrzegał i wyróżniał z grona słuchaczy - studentki. Traktował je z wyszukaną uprzejmością i elegancją.

W 1950 został powołany w skład Komisji Technicznej Polskiej Akademii Umiejętności[10]. Był członkiem założycielem w 1958 Polskiego Towarzystwa Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej, członkiem od 1955 Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej Polskiej Akademii Nauk oraz przewodniczącym w latach 1955–1957 Sekcji Betonu i Żelbetu tego Komitetu. Czynnie uczestniczył w corocznych Konferencjach Naukowych Komitetu Inżynierii Lądowej i Wodnej Polskiej Akademii Nauk oraz Komitetu Nauki Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa w Krynicy-Zdroju, tzw. „konferencjach krynickich”, poświęconych postępowi technicznemu w dziedzinie konstrukcji budowlanyoh[13]. Był na nich przewodniczącym jury dorocznych nagród Zarządu Głównego Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa im. Stefana Bryły i Wacława Żenczykowskiego, przyznawanych i wręczanych za osiągnięcia naukowo-badawcze lub naukowo-techniczne w dziedzinie konstrukcji budowlanych[13]. W 1956 został członkiem Rady Technicznej przy Ministrze Budownictwa Przemysłowego[6]. Aktywnie działał w międzynarodowych organizacjach budowlanych, biorąc udział m.in. w Sympozjum Międzynarodowego Stowarzyszenia Konstrukcji Łupinowych (ang. International Association for Shell and Spatial Structures (IASS)) w Sztokholmie (1957), Kongresach Międzynarodowego Stowarzyszenia Konstrukcji Sprężonych (fr. Fédération Internationale de la Précontrainte (FIP)) w: Rzymie i Neapolu (1962), Paryżu (1966) oraz Pradze (1970)[10].

Prowadził prace teoretyczne i projektowe w zakresie konstrukcji żelbetowych i konstrukcji sprężonych. Autor kilkudziesięciu projektów mostów m.in. na Wiśle, Odrze czy Kłodnicy[14], w tym nagrodzonego w 1936 projektu mostu przy ulicy Karowej w Warszawie (niezrealizowany) oraz projektów mostów żelbetowych, m.in. w: Goczałkowicach-Zdroju, pod Bieruniem Nowym na drodze MysłowiceOświęcim, Wiśle, pod Górą czy Skoczowie[10][6]. Warto dodać, że wspomniany most w Bieruniu Nowym o czterech łukach bezprzegubowyoh, rozpiętości (42 i 28) m był wówczas mostem żelbetowym o największej rozpiętości w Polsce, a most żelbetowy przez Kłodnicę w Przyszowicach był pierwszym zastosowaniem tzw. belki gerberowskiej w polskim mostownictwie[10]. Ponadto był autorem projektów żelbetowych wież ciśnień w Lublińcu i Bieruniu Starym[10].

Ogłosił około sześćdziesiąt prac naukowych (książek i artykułów), w tym monografie: Mosty sprężone (1956), Teoria konstrukcji sprężonych (1961, napisana z Wacławem Olszakiem, Czesławem Eimerem i Zbigniewem Bychawskim), Konstrukcje sprężone (1965, napisane z Olszakiem i Eimerem). Publikował artykuły o problematyce budowlanej w takich czasopismach jak: „Czasopismo Techniczne”, „Technik”, „Cement”, „Przegląd Budowlany” czy „Przegląd Techniczny[15]. Był działaczem specjalistycznych organizacji międzynarodowych, w tym m.in. Stowarzyszenia Mostów i Konstrukcji Inżynierskich (ang. Excellence in Convention Center Management (AIPC))[15].

Był żonaty z Pauliną Kowal, z którą miał córkę Lidię Kaufman-Czekałową[6]. Zmarł 16 stycznia 1994 w Katowicach. Został pochowany 20 stycznia na cmentarzu przy ulicy Francuskiej w Katowicach[16][17]. W mowie pożegnalnej nad jego mogiłą, inż. Mieczysław Józef Piotrowski w imieniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa oraz Zarządu Głównego Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa w Warszawie powiedział wówczas m.in.[18]:

Godzi się w tym miejscu powiedzieć do obecnych, że całe swe długie życie poświęcił profesor polskiemu budownictwu. Wielu już przedmówców podkreśliło wielkie zaangażowanie tego człowieka w naszą polską rzeczywistość na Śląsku do czasu wybuchu wojny, jak również w okresie powojennym. Pozostanie niedoścignionym wzorem, a gdyby mógł zapewne powiedziałby nam tymi słowami: „Idźcie w życie i czyńcie polskie budownictwo takim – jakim są wasze ambicje zawodowe. Wnioski do postępowania czerpcie z narodowego sztandaru oraz historii Polski, która nigdy nie była białą, ani czerwoną ale zawsze biało-czerwoną. Taką Polskę budujcie. (...) Odszedł od nas profesor tak niepostrzeżenie i cicho – jak żył ten wielki człowiek nadludzkiego czynu. Ten niedościgniony wzór polskiego inżyniera budownictwa. Mówię przeto do was obecnych słowami poety: „Proście wy Boga o takie mogiły, które łez nie chcą, ni skarg, ni żałości, lecz dają sercom moc czynu, zdrój siły na dzień przyszłości.”

Ważniejsze publikacje[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Medal of the Second Madagascar Expedition law of 15 January 1896.jpg Odznaczenia
Rok Odznaczenie / Nagroda
1931 Złoty Krzyż Zasługi[19]
1936 Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za zasługi w służbie państwowej[20]
1946 Złoty Krzyż Zasługi[21]
1955 Zespołowa Nagroda Państwowa I stopnia[22]
1958 Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski[8]
1962 Złota Odznaka Polskiego Związku Inżynierów i Techników Budownictwa[23]
1963 Nagroda Ministra Szkolnictwa Wyższego I stopnia[8]
Złota Odznaka „Zasłużonemu w rozwoju województwa katowickiego”[22]
1964 Nagroda Państwowa II stopnia w dziedzinie nauki[22]
1969 Medal 25-lecia Politechniki Śląskiej[8]
1974 Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski[8]
Złota odznaka honorowa „Zasłużonemu dla Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych”[23]
Medal 30-lecia Polski Ludowej[22]
Odznaka Zasłużonemu dla Politechniki Śląskiej[22]
1981 Tytuł doktor honoris causa Wydziału Budownictwa Politechniki Śląskiej[24]
1984 Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[8]
Medal 40-lecia Politechniki Śląskiej[8]
1991 Krzyż za udział w Wojnie 1918–1921[8]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

12 grudnia 1995, Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa ustanowił Medal im. prof. Stefana Kaufmana, jedno z najbardziej prestiżowych odznaczeń, przyznawanych corocznie ludziom zasłużonych w polskim budownictwie[25][17]. W styczniu 2004, w rocznicę jego śmierci, w ramach obchodów 60-lecia Politechniki Śląskiej, wmurowano okolicznościową tablicę pamiątkową na wydziale budownictwa, na którym pracował. Ponadto poświęcono mu film dokumentalny pt. Życie i działalność profesora Stefana Kaufmana[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Borowik 2012 ↓, s. 56.
  2. a b Andrzej Szydłowski: Oddział PZITB w Katowicach (Prof. dr inż. Stefan Kaufman – pierwszy przewodniczący Katowickiego Oddziału) (PDF). przegladbudowlany.pl, 2019-05. [dostęp 2019-07-14].
  3. a b c Ostapczyk 2015 ↓, s. 14.
  4. Borowik 2012 ↓, s. 56–57.
  5. a b c Ajdukiewicz 1978 ↓, s. 5.
  6. a b c d e f g h i Borowik 2012 ↓, s. 57.
  7. Ajdukiewicz 1978 ↓, s. 6–7.
  8. a b c d e f g h i j k Stefan Kaufman. W: Wydział Budownictwa Politechniki Śląskiej [on-line]. polsl.pl. [dostęp 2017-06-08].
  9. a b Ostapczyk 2015 ↓, s. 15.
  10. a b c d e f Ajdukiewicz 1978 ↓, s. 6.
  11. Ajdukiewicz 1978 ↓, s. 8.
  12. Doc. dr inż. Wojciech Sitko: Pracownicy i studenci z pierwszych lat istnienia wydziału. (Profesor Stefan Kaufman). kateko.rb.polsl.pl, 1995-05-19. [dostęp 2019-07-14].
  13. a b Ostapczyk 2015 ↓, s. 152.
  14. Stefan Kaufman. mostypolskie.pl. [dostęp 2017-06-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-17)].
  15. a b Ajdukiewicz 1978 ↓, s. 7.
  16. Nekrologi (Śp. prof. dr inż. Stefan Kaufman). „Trybuna Śląska”. Nr 15 (16500), s. 2, 1994-01-19. Katowice: Górnośląskie Wydawnictwo Prasowe. ISSN 0867-4507. OCLC 69556314. [dostęp 2019-07-17]. 
  17. a b c Ostapczyk 2015 ↓, s. 17.
  18. Ostapczyk 2015 ↓, s. 151–153.
  19. M.P. z 1931 r. nr 107, poz. 157
  20. M.P. z 1936 r. nr 263, poz. 468
  21. M.P. z 1946 r. nr 30, poz. 58
  22. a b c d e Ajdukiewicz 1978 ↓, s. 9.
  23. a b Ostapczyk 2015 ↓, s. 16.
  24. Doktorzy Honoris Causa. W: Wydział Budownictwa Politechniki Śląskiej [on-line]. polsl.pl. [dostęp 2019-03-22].
  25. Medal im. prof. Stefana Kaufmana. W: Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa [on-line]. zgpzitb.org.pl. [dostęp 2019-07-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]