Stołpce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stołpce
Стоўбцы
ilustracja
Herb Flaga
herb Stołpc flaga rejonu stołpeckiego
Państwo  Białoruś
Obwód miński
Rejon stołpecki
Populacja (2018)
• liczba ludności

16 946[1]
Nr kierunkowy 1717
Kod pocztowy 222660
Położenie na mapie obwodu mińskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu mińskiego
Stołpce
Stołpce
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Stołpce
Stołpce
Ziemia53°29′N 26°44′E/53,483333 26,733333
Portal Portal Białoruś

Stołpce (biał. Стоўбцы, Stoubcy, ros. Столбцы, Stołbcy) – miasto na Białorusi, w obwodzie mińskim, centrum administracyjne rejonu stołpeckiego, położona przy trasie linii kolejowej WarszawaBrześćBaranowiczeMińsk.

Miasto liczy 16,9 tys. mieszkańców (2018). Stołpce położone są około 70 km na południowy zachód od Mińska.

Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie mińskim województwa mińskiego[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Stołpce leżą nad Niemnem.

Okoliczne miasta:
Iwie Wołożyn Dzierżyńsk
Nowogródek Compass rose simple plain.svg Uzda
Baranowicze Nieśwież Kopyl

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okres Wielkiego Księstwa Litewskiego[edytuj | edytuj kod]

Miasteczko założono w 1593 roku staraniem Halszki Kmicianki Słuszkowej, wdowy po staroście krzyczewskim Mikołaju Słuszce[3]. W ciągu następnych 200 lat stanowiły posiadłość rodziny Słuszków, następnie przechodząc do Czartoryskich.

Okres II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Były miastem stołecznym ówczesnego powiatu stołpeckiego w dawnym województwie nowogródzkim. W Stołpcach mieściła się graniczna stacja kolejowa przed granicą polsko-radziecką. Siedziba stacjonowania polskich wojsk lotniczych, istniało duże lotnisko wojskowe.

W nocy z 3 na 4 sierpnia 1924 roku miasto zostało napadnięte przez uzbrojoną grupę dywersantów sowieckich, wcześniej dostarczonych na granicę polsko-sowiecką ciężarówkami Armii Czerwonej. Dywersanci zabili 7 policjantów i urzędnika starostwa, sterroryzowali i ograbili miejscowość. Był to najgłośniejszy, lecz nie jedyny przypadek napaści zbrojnych grup z ZSRR na terytorium Polski. Bezpośrednio po nim władze polskie podjęły decyzję o utworzeniu Korpusu Ochrony Pogranicza[4].

Za II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Stołpce. W okresie od 17 maja do 30 września 1926 roku firma "J.Pawlikowski" z Warszawy wybudowała w Stołpcach nowy dworzec kolejowy. Do 17 września 1939 roku miasto było garnizonem macierzystym batalionu KOP „Stołpce”, 9 szwadronu kawalerii KOP[5] i placówki wywiadowcza KOP nr 5.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po zbrojnej agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 r. wschodnie tereny II Rzeczypospolitej były kontrolowane przez Armię Czerwoną, a mieszkający tam Polacy poddani represjom. 10 lutego 1940 r. rozpoczęła się pierwsza, masowa deportacja ludności polskiej w głąb ZSRR. Transport ze Stołpców kompletowano przez tydzień[6]. Wywożono przede wszystkim osadników wojskowych, średnich i niższych urzędników państwowych, służbę leśną oraz pracowników PKP. Zabierano całe rodziny. Zesłańców ze Stołpców wywieziono do republiki Komi, gdzie pracowali głównie przy wyrębie lasu.

W czasie niemieckiej okupacji w latach 1943–1944 w Stołpcach działała podziemna polska szkoła. Tajne nauczanie prowadził były sędzia Sądu Grodzkiego A. Rhode (lub J. Rhode). Lekcje odbywały się według przedwojennego programu polskich szkół gimnazjalnych, co drugi dzień, w mieszkaniu J. Urbanowicza. Nauczyciel zginął na oczach swoich uczniów w okolicach dnia 6 lipca 1944 roku, podczas wielodniowego oblężenia miasta przez wojska sowieckie[7].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dom z czasów II RP

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Osoby związane ze Stołpcami[edytuj | edytuj kod]

  • W roku 1644 zmarł tu ojciec Fabian Maliszowski – przeor dominikanów.
  • W roku 1889 w Stołpcach urodził się Jerzy Sobolewski – białoruski publicysta i pisarz.
  • W roku 1923 urodziła się tu polska śpiewaczka operowa i operetkowa – Halina Mickiewiczówna.
  • W roku 1936 urodził się tu białoruska polityk emigracyjna, formalnie głowa „państwa” na uchodźstwie Iwonka Surwiłła.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского т..., www.belstat.gov.by [dostęp 2019-03-09].
  2. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 100.
  3. А. Латушкін. Заснаванне г. Стоўбцы (Свержна) // Верхняе Панямонне, Вып. 1, Мінск 2012, с. 7-29
  4. Tomasz Głowiński: Geneza Korpusu Ochrony Pogranicza. W: Zapomniany garnizon. Oddziały Korpusu Ochrony Pogranicza w Iwieńcu w latach 1924–1939. s. 11.
  5. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 23.
  6. Bogna Janke, Stołpce, 10 lutego 1940. Deportacja Polaków z Kresów, Bogna Janke, 9 lutego 2020 [dostęp 2020-04-14] (pol.).
  7. Tajne nauczanie polskie w czasie okupacji niemieckiej 1941–1944. W: Oświata... s. 76–77.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]