Straż Ochrony Przyrody

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Straż Ochrony Przyrody - organizacja społeczna, której celem była ochrona przyrody oraz kształtowanie środowiska naturalnego[1]. W roku 2001 została przekształcona w Stowarzyszenie "Straż Ochrony Przyrody", obecnie działa na podstawie przepisów i ustawy o stowarzyszeniach.

Zadania statutowe[edytuj | edytuj kod]

Celem działania stowarzyszenia jest kształtowanie postaw proekologicznych, działanie na rzecz zmiany stosunku człowieka do przyrody i kształtowanie świadomości społecznej w tym zakresie. Swe cele organizacja osiąga przez popularyzację wiedzy, współpracę z administracją samorządową i organizacjami pozarządowymi. Ma również moc sprawowania kontroli społecznej nad przestrzeganiem przepisów w zakresie ochrony środowiska naturalnego[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Straż Ochrony Przyrody założona została w roku 1957[2] a podstawą prawną była ustawa o ochronie przyrody z roku 1949[3][4]. Organizatorem i pierwszym szefem krakowskiej grupy rejonowej, jako jednej z pierwszych w kraju był dr med. Aleksander Frankowski[5]. Do 2001 roku działała na mocy kolejnych ustaw o ochronie przyrody (jako ostatniej art. 48 ustawy z dnia 16 października 1991)[6]. Głównym jej działaniem była kontrola przestrzegania przepisów o ochronie przyrody w parkach narodowych i rezerwatach przyrody, sporadycznie kontrolowano też targowiska przeciwdziałając sprzedaży roślin chronionych. Przed uzyskaniem uprawnień strażnicy przechodzili kursy, na których szkolono ich z podstaw ochrony przyrody[4] i zdawali odpowiednie egzaminy. Członkowie SOP rekrutowali się przede wszystkim spośród członków PTTK; w szczytowym roku 1976 liczba członków PTTK będących jednocześnie członkami SOP wynosiła 11 400[4].

W roku 1996 liczyła 19 tys. strażników działających społecznie, którzy w ciągu roku przeprowadzili 90 tys. kontroli społecznych[7]. Jednocześnie pod koniec XX w. trwały działania mające na celu likwidację społecznej Straży Ochrony Przyrody i zastąpienia jej instytucją profesjonalną. Zastrzeżenia budziły przede wszystkim takie uprawnienia jak prawo do legitymowania, nakładania mandatów i konfiskowania sprzętu służącego do przestępstw, np. wnyków[8], uznawane przez autorów działań za zbyt wielkie jak na ochotniczą służbę cywilną (przy czym uprawnienia do nakładania mandatów mieli jedyni pewni, nieliczni członkowie SOP, po specjalnym szkoleniu i dodatkowym egzaminie)

Straż rozwiązano z dniem 1 lutego 2001, na jej miejsce powołano stowarzyszenie Straż Ochrony Przyrody w Polsce[9][10][11].

SOP w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Członkiem Straży Ochrony Przyrody był Winnetou, bohater książki "Pan Samochodzik i Winnetou" z cyklu powieści dla młodzieży Zbigniewa Nienackiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stowarzyszenie "Straż Ochrony Przyrody". dolnawisla.pl. [dostęp 2011-12-31].
  2. Dz.U. 1957 nr 41 poz. 189
  3. Dz.U. 1949 nr 25 poz. 180
  4. a b c Janina Kuśmirek: Straż Ochrony Przyrody. ZG PTTK. [dostęp 2011-12-31].
  5. Z. Święch, Obrona Zielonego Świata, „Dziennik Polski nr 275”, 2 (1), 1973, DOI10.12775/tsb.2009.012, ISSN 2080-1807 [dostęp 2020-01-05].
  6. Dz.U. 1991 nr 114 poz. 492
  7. Straż Ochrony Przyrody - Grupa Rejonowa "BIELIK". [dostęp 2011-12-31].
  8. Andrzej Kepel: Likwidacja Straży Ochrony Przyrody?. salamandra.org.pl. [dostęp 2011-12-31].
  9. Stowarzyszenie "Straż Ochrony Przyrody" (pol.). Parki.Kujawsko-Pomorskie. [dostęp 2020-05-02].
  10. Statut Stowarzyszenia Straży Ochrony Przyrody w Polsce (pol.). SOP. [dostęp 2020-05-02]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  11. Krajowy Rejestr Sądowy: Stowarzyszenie Straż Ochrony Przyrody w Polsce (pol.). Krajowy Rejestr Sądowy - wyszukiwarka podmiotów w KRS. [dostęp 2020-05-02].