Strażnica WOP Krzyżkowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Strażnica WOP Dytmarów)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP Dytmarów
Strażnica WOP Krzyżkowice
Ilustracja
Budynek byłej strażnicy w Krzyżkowicach (lipiec 2016)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945
Rozformowanie 1 listopada 1989
Tradycje
Rodowód 221 strażnica WOP Dytmarów
229 strażnica WOP Dytmarów
19 strażnica WOP Dytmarów
7 strażnica WOP Krzyżkowice
8 strażnica WOP lądowa Krzyżkowice
Strażnica WOP Lądowa rozwinięta w Krzyżkowicach
Kontynuacja Strażnica WOP Trzebina
Strażnica SG w Trzebinie
GPK SG w Głuchołazach
Placówka SG w Głuchołazach
Placówka SG w Nysie
Placówka SG w Opolu
Dowódcy
Ostatni kpt. Andrzej Krasicki
Organizacja
Kryptonim Satyryk 2[a], Ilmen 26[b]
Dyslokacja 48-231 Dytmarów
48-231 Krzyżkowice 64
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość 48 komenda odcinka Prudnik
71 batalion OP
45 batalion WOP
Górnośląska Brygada WOP
Budynki byłej strażnicy w Krzyżkowicach, widok od strony czeskiej (grudzień 2013)
Miejsce gdzie w latach 1945-1959 była 221/229 strażnica WOP Dytmarów (listopad 2014)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Dytmarów/Krzyżkowice – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 48 komendy odcinka Prudnik jako 221 strażnica WOP (Dytmarów)[1][c] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

W 1946 roku stan załogi liczył 31 żołnierzy[3]. W związku z reorganizacją oddziałów WOP, w 1948 roku strażnica podporządkowana została dowódcy 71 batalionu OP[4], a od stycznia 1951 roku podlegała d-cy 45 batalionu WOP w Prudniku[5].

Od 15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic, a strażnica WOP Dytmarów otrzymała nr 229[6]. W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica II kategorii Dytmarów była 19. w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza.

Do 20 grudnia 1959 roku Strażnica WOP Dytmarów była usytuowana w rejonie stacji kolejowej Dytmarów. Budynek został zaadoptowany po byłej poniemieckiej restauracji Karla Reimanna[3] i została przeniesiona z Dytmarowa do Krzyżkowic[d]. Budynek w Krzyżkowicach został pozyskany w wyniku przeprowadzonej delimitacji linii granicznej na odcinku strażnicy w latach 1955–1958[e]. W budynku dotychczas mieszkali greccy emigranci, których przeniesiono do miejscowości Rylovka i Osoblaha. W nowym budynku strażnica WOP jako pierwsza w batalionie miała centralne ogrzewanie i ciepłą wodę[3].

1 stycznia 1960 roku była jako 7. strażnica WOP III kategorii Dytmarów.

1 stycznia 1964 roku była jako 8. strażnica WOP lądowa IV kategorii Krzyżkowice.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia[7], strażnicę podporządkowano bezpośrednio d-cy Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach, a w 1984 roku d-cy nowo utworzonego batalionu granicznego WOP w Prudniku [7], jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. II w Krzyżkowicach.

Strażnica WOP Krzyżkowice 1 listopada 1989 roku została rozformowana[f]. Ochraniany odcinek granicy, przejęły strażnice WOP Pomorzowice i na nowo utworzona Trzebina, a obiekt został sprzedany prywatnej firmie Bumet. Po upadłości firmy obiekt został zaadoptowany na mieszkania.

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W 1946 roku Strażnica WOP Dytmarów:

  • Ochraniała odcinek granicy państwowej o długości około 14 km[3].

W marcu 1956 roku 19 strażnica WOP Dytmarów[8]:

W 1960 roku 7 strażnica WOP III kategorii:

  • Ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 9826 m od znaku granicznego nr IV/126 (włącznie) IV/126 do znaku gran. nr 130/34 (wyłącznie).

Na ochranianym odcinku funkcjonowało przejście graniczne małego ruchu granicznego (mrg) obsługiwanie przez załogę strażnicy[g]:

W okresie 1976–14 lipca 1989, rozwinięta strażnica lądowa WOP Krzyżkowice III kategorii:

  • Ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku gran. nr IV/126 (włącznie) II/126 do znaku gran. nr IV/136 (wyłącznie).
  • Główny wysiłek w ochronie granicy skupiała od znaku gran. nr 127/20 do znaku gran. nr 129/5 w głębi Krzyżkowice-Dytmarów.
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czechosłowackiej OSH (Ochrana Statnich Hranic)
    • Osoblaha – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku gran. nr IV/126 do znaku gran. nr 132/16. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunkach: Slezské Pavlovice–Dytmarów, Rylovka–Krzyżkowice OOSH Osoblaha (naczelnik placówki – mjr Jaroslav Mihal).
    • Jindřichov – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku gran. nr 132/16 do znaku gran. nr IV/136. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunkach: Vysoká–Trzebina.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1946 – koniec roku, na zapleczu budynku strażnicy wykonano przybudówkę dla 4 koni (2 taborowe i 2 pod siodło), zbudowano drewnianą szopę na siano dla koni i słomę do sienników dla żołnierzy. Na dachu budynku wybudowano drewnianą wieżę obserwacyjną[3].
  • 1954 – doszło do śmiertelnego wypadku na prowizorycznej strzelnicy strażnicy Dytmarów. Żołnierz poruszający ruchomym celem w trakcie strzelań na 100 m zginął od pocisku, d-ca strażnicy został przeniesiony do rezerwy[9].
  • 1956 – koniec czerwca–początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[10]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia - to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[11].
  • 1961 – lato, strażnicę odwiedził dowódca Wojsk Wewnętrznych gen. bryg. Wacław Komar i dowódca WOP gen. bryg. Eugeniusz Dostojewski w asyście dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP płk. Bolesława Bonczara[12].
  • 1962/1963 – żołnierze strażnicy pomagali w zwalczaniu skutków zimy 100-lecia[13].
  • 1968 – strażnica jako pierwsza w batalionie otrzymała tytuł „Strażnicy Służby Socjalistycznej”, który nadawano przodującym pododdziałom granicznym[14].
  • 1969 – 22 lutego doszło do nieszczęśliwego wypadku żołnierza strażnicy, który będąc na samowolnym oddaleniu w miejscowości Krzyżkowice, uczestniczył w przyjęciu weselnym, w rejonie zabudowań sąsiadujących ze strażnicą. W wyniku poszukiwań zorganizowanych przez kadrę strażnicy, został odnaleziony w niewielkim zbiorniku z gnojowicą oraz cieczą z pobliskiej pryzmy liści buraków i głową leżącą w wodzie. Pomimo prób reanimacji, nie udało się przywrócić funkcji mu życiowych. Bezpośrednią przyczyną śmierci było utonięcie. Ponadto stwierdzono we krwi topielca 3 promile alkoholu[15].
  • 1972 – 31 sierpnia żołnierze strażnicy brali udział w gaszeniu pożaru zabudowań gospodarczych mieszkańca Krzyżkowic[16].
  • 1976 – odcinek strażnicy został wydłużony, po przejęciu części odcinka po rozformowanej strażnicy WOP Trzebina, tj. od znaku gran. nr 130/34 do znaku gran. nr IV/136 (wyłącznie).
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 – (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[17].
  • 1989 – 31 października kadra strażnicy WOP Kżyżkowice: kpt. Andrzej Krasicki (dowódca strażnicy), st. sierż. Stanisław Leśniak (szef strażnicy), chor. Tadeusz Rogowski (pomocnik d-cy strażnicy).

Strażnice sąsiednie[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Jan Pszenny (był w 1945)
  • chor. Julian Barłożewski[18] (7 X 1953–14 XII 1954[3])[6]
  • por. Lucjan Izdebski[19]
  • kpt. Tadeusz Cerazy (1964[20]–1978[21])
  • ppor./por. Andrzej Kopczyński[22] (1978–1980)
  • ppor./por. Jerzy Górecki[22] (1980–1984[h])
  • por./kpt. Andrzej Krasicki[22] (1984–31 X 1989) – do rozformowania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim strażnicy w latach 1972–1973.
  2. Kryptonim strażnicy w latach 80. XX w.
  3. Położenie strażnicy → 50°19′48″N 17°40′40″E/50,330017 17,677750.
  4. Z naruszeniem przepisów, nr karty 200 w teczce archiwalnej – D WOP 1606/3 Teczka zarządzenia, rozkazy WOP 1960.
  5. Formalnie umowa polsko-czechosłowacka o wytyczeniu granicy weszła w życie 14.02.1959 roku (Dz.U. z 1959 r. nr 25, poz. 159). Protokół o przekazaniu prawnej i mapowej dokumentacji wyznaczenia granicy między CSRS i PRL spisany został 28.06.1961 roku we Wrocławiu Rzeczycki 2014 ↓, s. 39
  6. a b Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza Nr 035/Org z dnia 31 lipca 1989 roku w sprawie zmian etatowych w jednostkach WOP, rozformowano strażnicę WOP – lądową rozwiniętą kat. II w Krzyżkowicach i sformowanie strażnicy WOP – Lądowej (na czas „P” kadrowej) w Trzebini...
  7. Stan na dzień 1 stycznia 1964 roku.
  8. Wtórnik 2891/71.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  2. Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  3. a b c d e f Kudasiewicz 2005a ↓, s. 10.
  4. Jackiewicz 1998 ↓, s. 142-143.
  5. Prochwicz 2011 ↓, s. 143.
  6. a b Julian Barłożewski (pol.). W: Biuletyn Informacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2016.
  7. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  8. Kudasiewicz 2003 ↓, s. 8.
  9. Gacek 2005 ↓, s. 41.
  10. Robert Spałek: Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej” (pol.). ipn.gov.pl.
  11. Kudasiewicz 2003a ↓, s. 8.
  12. Kudasiewicz 2006a ↓, s. 10.
  13. Kudasiewicz 2004a ↓, s. 10.
  14. Kudasiewicz 2006b ↓, s. 10.
  15. Kudasiewicz 2003b ↓, s. 10.
  16. Gacek 2005 ↓, s. 42.
  17. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  18. Gacek 2005 ↓, s. 70.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 71.
  20. Kudasiewicz 2005b ↓, s. 10.
  21. Gacek 2005 ↓, s. 16.
  22. a b c Gacek 2005 ↓, s. 69.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945-1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Halina Łach: System ochrony polskiej granicy państwowej. Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013. ISBN 978-83-935593-8-1.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Archiwum Straży Granicznej, DWOP, sygn. 217/143 k. 119-123. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
  • Tomasz Rzeczycki. Ucięty nos Pinokia, czyli granica (nie)prosta jak drut. „Odkrywca”. 8(187), s. 37–41, 2014. 
  • Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922-2008. Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011.
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP - Zima Stulecia 1962/1963. „Tygodnik Prudnicki”. 2 (685), s. 10, 2004. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (91) - Nie warto było. „Tygodnik Prudnicki”. 18(804), s. 10, 2006-05-03. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (99) - W służbie socjalistycznej. „Tygodnik Prudnicki”. 27(810), s. 10, 2006-07-05. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (70) Krótka historia pewnej strażnicy WOP. „Tygodnik Prudnicki”. 48(783), s. 10, 2005-11-30. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (71) Krótka historia pewnej strażnicy WOP - dokończenie. „Tygodnik Prudnicki”. 49(784), s. 10, 2005-12-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (26) - Przygoda z jajkiem i nabiałem. „Tygodnik Prudnicki”. 2(737), s. 10, 2005-10-12. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Z archiwum odkrywcy - Balonowa propaganda. „Tygodnik Prudnicki”. 19(649), s. 8, 2003-05-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP - Wesele. alkohol, lekkomyślność. „Tygodnik Prudnicki”. 51(681), s. 10, 2003-12-17. ISSN 1231-904X.