Szczepan Pieniążek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szczepan Pieniążek
Ilustracja
Ławeczka profesora Szczepana Pieniążka na Rynku w Skierniewicach
Data i miejsce urodzenia 27 grudnia 1913
Słup
Data i miejsce śmierci 1 lipca 2008
Konstancin-Jeziorna
Miejsce spoczynku Cmentarz Bródnowski
Zawód, zajęcie sadownik
Narodowość polska
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Uczelnia Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
Stanowisko kierownik Katedry Sadownictwa
Małżeństwo Janina Praska
Dzieci córka Emilia Mroczkowska, syn Norman
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Budowniczych Polski Ludowej (1949–1960) Order Sztandaru Pracy II klasy
Grób Szczepana Pieniążka na warszawskim Cmentarzu Bródnowskim
Pomnik profesora Szczepana Pieniążka w Skierniewicach

Szczepan Aleksander Pieniążek (ur. 27 grudnia 1913 w miejscowości Słup, powiat garwoliński, zm. 1 lipca 2008 w Konstancinie-Jeziornie) – wieloletni dyrektor Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach, profesor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, wiceprezes Polskiej Akademii Nauk.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu studiów na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego w 1938 roku otrzymał stypendium Funduszu Kultury Narodowej im. Józefa Piłsudskiego i wyjechał do Stanów Zjednoczonych Ameryki, gdzie kontynuował naukę na Uniwersytecie Cornella w Ithaca w stanie Nowy Jork (1938–1942). Po obronie pracy doktorskiej pt. „Transpiracja jabłek w chłodni” w 1942 roku przyjął propozycję objęcia stanowiska Assistant Professor na Wydziale Ogrodniczym Uniwersytetu stanowego w Kingston, Rhode Island, gdzie pracował do wiosny 1946 roku[1].

Po zakończeniu II wojny światowej powrócił do Polski w kwietniu 1946 roku i rozpoczął pracę na Wydziale Ogrodniczym SGGW w Warszawie jako profesor nadzwyczajny i kierownik Katedry Sadownictwa. W latach 1965–1966 był dziekanem Wydziału Ogrodniczego. W 1968 roku stanął w obronie relegowanych studentów i wraz z paru innymi profesorami podpisał list protestacyjny przeciwko wydaleniu z uczelni profesorów pochodzenia żydowskiego. Na skutek nacisku władz partyjnych został zmuszony do rezygnacji z pracy w SGGW[2].

Po powstaniu Instytutu Sadownictwa w Skierniewicach w 1951 roku został jego pierwszym dyrektorem i pełnił tę funkcję do przejścia na emeryturę w 1984 roku. W 1952 roku został członkiem PZPR[3], a w 1954 roku uzyskał tytuł profesora zwyczajnego.

W 1947 roku Szczepan Pieniążek nawiązał współpracę z amerykańską organizacją religijną[4][5], z którą utworzył polsko-amerykańską wymianę rolniczą, działającą od 1957 roku pod nazwą „Brethren Service Exchange Program”. Dzięki tej współpracy, przerwanej w okresie stalinowskim, do końca 1989 roku wyjechało na roczne staże do USA ponad 1300 osób, głównie polskich sadowników. Roczny, a czasem dłuższy pobyt w USA umożliwił im zapoznanie się z najnowocześniejszymi metodami produkcji sadowniczej oraz pozwolił na zgromadzenie oszczędności, które przeznaczali na powiększenie i unowocześnienie własnych gospodarstw. Oprócz wyjazdów na staże do USA ogrodników praktyków organizował wyjazdy polskich pracowników naukowych zajmujących się ogrodnictwem na stypendia do amerykańskich (ale nie tylko) uczelni rolniczych, co pozwoliło im na uzyskiwanie przez nich stopni doktorskich, habilitacji oraz nominacji profesorskich[6]. Kierował także utworzonym przez dr Irenę Modlibowską w Anglii stypendium British Council im. Władysława Filewicza, dzięki któremu kilkudziesięciu naukowców z Polski odbyło krótsze lub dłuższe staże w różnych instytutach naukowych Wielkiej Brytanii[7].

W 1952 roku Szczepan Pieniążek został członkiem korespondentem, a od 1964 roku członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk (PAN). W latach 1966–1971 był sekretarzem Wydziału Nauk Rolniczych i Leśnych PAN, a następnie członkiem Prezydium oraz wiceprezesem PAN. W latach 1972–1974 był również przewodniczącym Komitetu Nauk Ogrodniczych PAN. Szczepan Pieniążek był członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Nauk Ogrodniczych, przewodniczącym Sekcji Sadowniczej, wiceprezydentem, następnie prezydentem (1970–1974)[6].

Profesor Pieniążek był członkiem honorowym Bułgarskiej Akademii Nauk Rolniczych, członkiem Akademii Nauk Rolniczych Republiki Federalnej Niemiec, Francuskiej Akademii Rolniczej, Niemieckiej Akademii Nauk Rolniczych (NRD) i Wszechzwiązkowej Akademii Nauk Rolniczych (ZSRR). Honorowe członkostwo nadały mu m.in. Polskie Towarzystwo Przyrodników im. M. Kopernika, Polskie Towarzystwo Botaniczne, Amerykańskie Towarzystwo Nauk Ogrodniczych a doktoraty honoris causa Akademia Rolnicza w Poznaniu, Akademia Rolnicza w Szczecinie oraz Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie[5].

W lutym 1984 roku otrzymał tytuł honorowego obywatela miasta Skierniewice.

W pracy naukowej Szczepan Pieniążek zajmował się szeroko rozumianą pomologią, w tym uprawą drzew owocowych i roślin jagodowych, ochroną sadów, a także fizjologią roślin. Jednym z ważniejszych Jego osiągnięć jest doprowadzenie do corocznego owocowania jabłoni odmian przemiennie owocujących, wprowadzenie do uprawy drzew niskopiennych, opracowanie nowoczesnych systemów pielęgnacji gleby, wprowadzenie do produkcji wielu cennych odmian jabłoni[6]. Opublikował około 100 prac naukowych. Jest między innymi autorem podręcznika akademickiego pt. “Sadownictwo”, który doczekał się 11 wydań- (ostatnie w 2000 roku), a także autorem popularno-naukowych książek dotyczących sadownictwa “Dookoła sadowniczego świata” (1965 r.) przetłumaczona na: czeski, bułgarski i węgierski oraz „Gdy zakwitną jabłonie” (1971 r.) przetłumaczona na język czeski.

W latach stalinizmu w Polsce był aktywnym propagatorem miczurinizmu, którego twórcę określał jako wielkiego Przeobraziciela Przyrody oraz przeciwnikiem chromosomowej teorii dziedziczności amerykańskiego noblisty Morgana i ogólnie nowoczesnej genetyki, którą określał jako reakcyjną biologię morganowską[8]. Należy jednak zauważyć, że z prac Miczurina najwyżej cenił osiągnięcia w zakresie uprawy niskopiennych odmian drzew owocowych, powszechnie uważane za najbardziej wartościowe w dorobku tego uczonego[2].

Odznaczony został m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1954)[9], Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1994)[10], Orderem Sztandaru Pracy II klasy, Medalem Towarzystwa Ogrodniczego w Krakowie. 21 lipca 1977 roku odznaczony Orderem Budowniczych Polski Ludowej[11].

Był żonaty z Janiną Praską, ur. 28 sierpnia 1914 r. w Warszawie, profesorem fizjologii roślin (ślub: 1 września 1939 r. w Ithaca). Miał dwoje dzieci (córkę Emilię ur. w 1942 r., po mężu Mroczkowską, i syna Normana ur. w 1946 r.).

Zmarł 1 lipca 2008 roku w Domu spokojnej starości w Konstancinie-Jeziornie. Miał 95 lat. Został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (aleja 49A, rząd 1, grób 25).

Pamięć profesora Pieniążka uczczono trzema pomnikami: pomnikiem-ławeczką przed gmachem ratusza w Skierniewicach, popiersiem przed gmachem Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach oraz kamiennym obeliskiem na rynku w Błędowie w powiecie grójeckim, ufundowanym przez miejscowych sadowników.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pieniążek S.A., Pamiętnik sadownika, wyd. 2., Warszawa: Fundacja „Rozwój SGGW”, 2000.
  2. a b Zbigniew Borecki: Nasi profesorowie – Profesor Szczepan Aleksander Pieniążek. [dostęp 2013-09-27].
  3. Lidia Becela (red.), Kto jest kim w Polsce: informator biograficzny, wyd. 1, Warszawa: "Interpress", 1984, s. 744.
  4. Church of the Brethren (ang.)
  5. a b A. Mika, Z. Woźniak, Sylwetki łódzkich uczonych - Profesor Szczepan Aleksander Pieniążek, „Zeszyt” (93), Łódzkie Towarzystwo Naukowe, 2009, s. 75.
  6. a b c A. Mika, Profesor Szczepan Aleksander Pieniążek (1913-2008) wielki naukowiec, wspaniały nauczyciel i wybitny twórca nowoczesnego polskiego sadownictwa., „Postępy Nauk Rolniczych” (6), 2008, s. 3-9.
  7. F. Jaumień, P. Sobiczewski, Doktor Irena Modlibowska (1912–1986) – wspomnienia w 95 rocznicę urodzin., Skierniewice: Wyd.Inst. Sad. i Kwiac., 2007.
  8. Sz. Pieniążek: Pierwszy ogólnopolski zjazd Miczurinowców-sadowników w Skierniewicach 14 i 15 czerwca 1952 r., Wszechświat, 1952, zeszyt 3/6 139–143
  9. 19 lipca 1954 „za zasługi w dziedzinie nauki” M.P. z 1954 r. nr 108, poz. 1463
  10. 14 stycznia 1994 „w uznaniu wybitnych zasług dla rozwoju polskiego rolnictwa i sadownictwa” M.P. z 1994 r. nr 17, poz. 126
  11. Nowiny, nr 165 (8951), 22-23-24 lipca 1977, s. 2.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kto jest kim w Polsce. Informator biograficzny, Edycja 3, Wydawnictwo Interpress, Warszawa 1993

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]