Sztandar nad Reichstagiem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Znaczek poczty Azerbejdżanu ze zdjęciem Jewgienija Chałdieja

Sztandar nad Reichstagiem – historyczna fotografia wykonana 2 maja 1945 roku, podczas II wojny światowej, w Berlinie przez Jewgienija Chałdieja. Przedstawia żołnierzy Armii Czerwonej wznoszących radziecką flagę nad Reichstagiem.

Fotografia została przedrukowana w tysiącach kopii i stała się jednym z bardziej rozpoznawalnych obrazów wojny.

Kontekst historyczny[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Operacja berlińska.

Reichstag był postrzegany przez Sowietów jako symbol i serce Niemiec pod władzą NSDAP. Z tego powodu 30 kwietnia Józef Stalin zaczął wywierać nacisk na dowódców, by zdobyli budynek 1 maja w Święto Pracy[1]. Jeszcze tego samego dnia dwa samoloty zrzuciły kilka dużych czerwonych sztandarów na dach, w dużej mierze zniszczony podczas bombardowań. Później do kwatery głównej zaczęły napływać doniesienia, jakoby dwaj żołnierze M.M. Bondar i Władimir Makow (wymienia się także Michaiła Minina[2]) zawiesili flagę nad Reichstagiem. Raporty w tej sprawie dotarły do marszałka G.Żukowa, który wydał oświadczenie stwierdzające, że jego oddziały zdobyły Reichstag i zawiesiły radziecki sztandar. Jednak kiedy korespondenci wojenni przybyli na miejsce, zostali ostrzelani przez znajdujących się wewnątrz Niemców. W końcu, po ciężkich walkach, 30 kwietnia 1945 roku o 22:40 23-letni Kazach, lejtnant Rachimżan Koszkarbajew, wszedł na dach budynku i w koronę posągu „Germania”, symbolizującą Niemcy, włożył radziecką flagę. Ponieważ miało to miejsce w nocy, nie wykonano fotografii, a nazajutrz flaga została zniszczona przez Niemców[3]. Pełną kontrolę nad budynkiem Armia Czerwona zdobyła 2 maja[4].

Tego samego dnia do spacyfikowanego Reichstagu przybył towarzysz Chałdiej, który miał ze sobą dużą flagę uszytą z trzech obrusów przez jego wuja. Późniejsza oficjalna wersja mówiła, że to dwaj żołnierze: Meliton Kantaria z Gruzji i Rosjanin Michaił Jegorow zawiesili ją nad Reichstagiem, a wykonana wówczas fotografia przedstawia to wydarzenie[5].

Identyfikacja żołnierzy ze zdjęcia[edytuj | edytuj kod]

Przypuszczalnie z przyczyn politycznych zmieniono fakty na temat powstania fotografii. Rzeczywistym bowiem żołnierzem, który powiesił flagę miał być Ukrainiec, Aleksiej Kowalow, na którym NKWD wymogło utrzymanie wszystkiego w tajemnicy[6]. Według Chałdieja, po przybyciu do Reichstagu, po prostu zapytał on przypadkowo spotkanych tam żołnierzy, czy pomogliby mu w inscenizacji zdjęcia i wspólnie z Abdułchakimem Ismaiłowem z Dagestanu, Leonidem Goryczewem z Mińska oraz 19-letnim Ukraińcem Aleksiejem Kowalowem z Kijowa wszedł na dach, gdzie Kowalow zawiesił sztandar[7]. Zamiast Kowalowa podaje się też Grigorija Bułatowa ze Słobodskiego, którego jakoby pominięto, ponieważ sam Stalin chciał, by żołnierzem wieszającym flagę, i to z godłem ZSRR, był jego rodak Gruzin[8].

Fotografia została opublikowana 13 maja 1945 roku w czasopiśmie „Ogoniok[9]. Wcześniej jednak cenzorzy z Telegraficznej Agencji Związku Radzieckiego (TASS) uznali, że należy ją wyretuszować, gdyż jeden z żołnierzy ma na nadgarstkach dwa zegarki. To mogło sugerować, że zostały one skradzione, co zaszkodziłoby wizerunkowi radzieckich żołnierzy jako niosących wolność Europie. Chałdiej usunął więc zegarek z negatywu, dodając przy okazji dym unoszący się nad miastem dla większego dramatyzmu[3]. Później pojawiły się przypuszczenia, że domniemany drugi zegarek mógł być kompasem, powszechnie noszonym przez żołnierzy Armii Czerwonej na nadgarstku[10][11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gregor Dallas: The War That Never Ended. Yale University Press, 1945 (2006), s. 3. ISBN 0-300-11988-7. (ang.)
  2. Das Banner des Sieges. Ich hisste die Flagge auf dem Reichstag (niem.). Berlin Story Verlag. [dostęp 2015-12-15].
  3. a b Flag on the Reichstag (ang.). famouspictures.org. [dostęp 2015-11-30].
  4. Antony Beevor: Berlin: The Downfall 1945. Penguin Books, 2003, s. 390–397. ISBN 978-0-14-028696-0. (ang.)
  5. Tony Le Tissier: Race for the Reichstag: the 1945 Battle for Berlin. Routledge, 1999, s. 124. ISBN 0-7146-4929-5. (ang.)
  6. M.J. Broekmeyer: Stalin, the Russians, and their war: 1941-1945. University of Wisconsin Press, 2004, s. 130. ISBN 0-299-19594-5. (ang.)
  7. Remembering a Red Flag Day (ang.). time.com, 2008-05-23. [dostęp 2015-11-30].
  8. Wacław Radziwinowicz: Grisza-Reichstag, któremu zabrali zwycięstwo. gazeta.pl, 09.05.2009. [dostęp 2015-12-15].
  9. Michael Sontheimer. The Art of Soviet Propaganda: Iconic Red Army Reichstag Photo Faked. „Der Spiegel”, 2008-07-05. 
  10. Photography, Truth, Fiction, and Everything Inbetween (ang.). wp.auburn.edu. [dostęp 2015-12-19].
  11. Compass (wrist type): Soviet (ang.). iwm.org.uk. [dostęp 2015-12-20].