Tadeusz Żerański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Tadeusz Żerański (ur. 20 stycznia 1880 w Radomiu, zm. 27 marca 1947 w Warszawie) - inżynier elektryk, specjalista elektryfikacji przemysłu i miast, współtwórca polskiego słownictwa elektrycznego, działacz Stowarzyszenia Elektryków Polskich (SEP), bibliofil.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Tadeusz Sebastian Żerański był synem Ludwika (lekarza, społecznika, pioniera przyrodolecznictwa w Polsce) i Marii z ziemiańskiej rodziny Wietrzykowskich. Od 1898 student Politechniki w Darmsztadzie, w czasie studiów członek Związku Młodzieży Polskiej „Zet” , podporządkowanego Lidze Narodowej.

Po uzyskaniu w 1903 dyplomu inżyniera elektryka pracował w Warszawie, a następnie w zakładach „Tarnia” pod Sędziszowem, gdzie zajmował się wytwarzaniem pierwszych w kraju lamp łukowych. W roku 1905 ożenił się w Warszawie z Marią z Czapińskich, córką Leopolda (powstańca styczniowego, więzionego na Syberii, pochowanego na Cm. Łyczakowskim). W latach 1909-1926 pracował we Lwowie i w Krakowie. W tym czasie m.in. projektował i kierował wykonawstwem elektryfikacji różnych zakładów przemysłowych oraz miast, m.in.: zakładów naftowych w Drohobyczu, cukrowni w Chodorowie, elektrowni w Truskawcu, Czortkowie, Krynicy i Krzeszowicach koło Krakowa.

We wrześniu 1910 roku uczestniczył w V Zjeździe Techników Polskich we Lwowie. W latach 1911-1926 był czynny w Towarzystwie Politechnicznym we Lwowie. W latach 1918-1927 w Krakowskim Towarzystwie Technicznym, którego był delegatem na zjazd założycielski SEP w czerwcu 1919 roku w Warszawie. Podczas tego zjazdu był m.in. przewodniczącym komisji statutowej.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej wstąpił na ochotnika do wojska polskiego w sierpniu 1920 roku i walczył do listopada. Od 1926 ponownie w Warszawie. Oprócz pracy zawodowej nadal był aktywny społecznie m.in. jako członek zarządu Towarzystwa Opieki nad Polakami Zamieszkałymi Zagranicą im. Adama Mickiewicza. W SEP zajmował liczne funkcje m.in. w 1928 wybrany został w skład zarządu, w 1929 wszedł w skład komisji organizacyjnej znaku przepisowego, a także komisji wydawniczej, która wydała opracowane przez Żerańskiego publikacje: „Polska bibliografia elektrotechniczna”[1] oraz (w 1934) „Ksiądz Józef Herman Osiński - pierwszy polski elektryk”.

Żerański zaangażowany był w budowanie podstaw polskiego słownictwa elektrotechnicznego. Już w czasie studiów w 1901 roku opracował i wydał na powielaczu pod egidą Koła Studentów Polaków Politechniki Darmsztadzkiej „Niemiecko-polski słownik wyrazów technicznych”. Była to pierwsza w języku polskim publikacja zawierająca około dwustu terminów z elektrotechniki (w 1902 ukazało się kolejne wydanie). W 1903 roku Żerański dołączył do prac nad słownictwem elektrotechnicznym, prowadzonych przez Kazimierza Obrębowicza, Mariana Lutosławskiego i Jana Rzewnickiego. Następnie opracował i wydał w 1904 roku „Materiały do słownictwa elektrotechnicznego”[2], zawierające wstępne tłumaczenie około 3500 terminów niemieckich z dziedziny elektrotechniki. Na przełomie 1917-18 Żerański wszedł w skład Centralnej Komisji Słownictwa Elektrotechnicznego (CKSE) powołanej przez Koło Elektrotechników przy Stowarzyszeniu Techników w Warszawie. Na zjeździe założycielskim SEP w 1919 roku Komisja przedłożyła propozycje ujednolicenia polskiego słownictwa elektrotechnicznego. Żerański pracował w Komisji do końca życia, a w latach 1932-1935 był jej przewodniczącym.

W 1921 ukazały się dwa opracowania Żerańskiego „Słownik elektrotechniczny do praktycznego użytku w biurach, składach i fabrykach elektrotechnicznych” oraz „Nowy słownik elektrotechniczny”, zalecane przez CKSE i wydane przez „Książnicę Polską” Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych. W 1922 roku do wydawanego przez inż. Kazimierza Stadmuellera „Słownika Rzemieślniczego – III Dział Instalacyjny” Żerański dostarczył ok. 440 wyrażeń elektrycznych.

W czasie okupacji hitlerowskiej brał udział w pracach konspiracyjnej CKSE SEP. W tym czasie współtworzył m.in. dział VI słownika „Kolejnictwo elektryczne” z odpowiednikami w językach niemieckim i francuskim, ogłoszony w „Przeglądzie Elektrotechnicznym” z 1946r. (zeszyt nr 2) oraz z 1947 (zeszyty: 1/2 i 5/6).

Obszarem zainteresowań Żerańskiego była również działalność bibliofilska. Był członkiem zarządu Towarzystwa Miłośników Książki w Krakowie, a także członkiem Towarzystwa Bibliofilów Polskich w Warszawie. W czasie okupacji hitlerowskiej działał w konspiracyjnym Kole Miłośników Ekslibrisu i Grafiki w Warszawie. Jego biblioteka zawierająca 6650 dzieł w 8550 woluminach spłonęła całkowicie w Powstaniu Warszawskim.

Umarł nagle w Warszawie. Został pochowany w Radomiu, w grobie rodzinnym. Pozostawił po sobie dzieci: Zofię, Marię, Halinę i Ludwika.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tadeusz Żerański, Polska bibljografja elektrotechniczna, wyd. 1932., wersja cyfrowa dokumentu, polona.pl [dostęp 2019-03-22].
  2. Tadeusz Żerański, Materyały do słownictwa elektrotechnicznego, wyd. 1904, wersja cyfrowa pierwodruku, polona.pl [dostęp 2019-03-22].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]