Tadeusz Kupczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Piotr Kupczyński
Tadeusz Kupczyński.jpg
Tadeusz Kupczyński
Data i miejsce urodzenia 28 października 1885
Radziechowice (koło Radomska)
Data i miejsce śmierci 5 sierpnia 1967
Gdynia
Organizacja harcerska Związek Harcerstwa Polskiego
p.o. Przewodniczącego ZHP
Okres sprawowania od sierpień 1942
do 17 stycznia 1945
Poprzednik ks. hm. RP Jan Mauersberger
Następca Stanisław Nowakowski
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski

Tadeusz Piotr Kupczyński[a] ps. Tadeusz Wójcicki (ur. 28 października 1885 w Radziechowicach, zm. 5 sierpnia 1967 w Gdyni) – polski historyk, pedagog, działacz niepodległościowy, archiwista, p.o. Przewodniczącego ZHP w czasie II wojny światowej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Radziechowicach w powiecie radomszczańskim. Był synem Tomasza, wójta wsi Radziechowice, i Michaliny ze Szremplów. W czasie nauki w gimnazjum w Piotrkowie był jednym z organizatorów strajku szkolnego w 1905 roku. Od 1907 roku studiował na Wydziale Filozofii (historię) i Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskując absolutorium na tym ostatnim wydziale. W 1913 roku uzyskał stopień doktora historii UJ na podstawie pracy: Kraków w powstaniu kościuszkowskim.

Praca pedagogiczna[edytuj | edytuj kod]

Od 1916 roku uczył w 3 szkołach w Warszawie: w gimnazjum Chrupczałowskiego, na kursach pedagogicznych dla kobiet, w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Żeńskim im. Elizy Orzeszkowej. Był również organizatorem systemu kształcenia nauczycieli, od 1921 roku był dyrektorem Państwowego Instytutu Nauczycielskiego, a od 1926 roku – Wyższego Kursu Nauczycielskiego. Jego uczniem w tym czasie był m.in. Czesław Wycech. Od 1927 roku był kuratorem Okręgu Szkolnego Krakowskiego (do 1931), dyrektorem wydziału w Ministerstwie Oświaty (1931–1933), naczelnikiem Wydziału Oświecenia Publicznego Województwa Śląskiego (1933–1937) i kuratorem Okręgu Szkolnego Lwowskiego (od sierpnia 1937[1] do 1939). Jednocześnie prowadził wiele wykładów o organizacji szkolnictwa.

Działalność niepodległościowa[edytuj | edytuj kod]

Już w czasie nauki w gimnazjum należał do tajnego związku „PET”, w czasie studiów – do tajnej organizacji „Zet” i jawnej: „Zjednoczenie”. Na początku 1910 roku – po wystąpieniu z „Zetu” i „Zjednoczenia” – stał się jednym z założycieli OMN „Zarzewie”. W latach 1911–1914 działał również w innych niepodległościowych organizacjach (m.in. w Drużynach Strzeleckich).

Podczas I wojny świat. czynny politycznie, m.in. członek Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie (XII 1916 - II 1917)[2]

W 1920 roku zgłosił się ochotniczo do wojska i służył w wojnie polsko-bolszewickiej.

II wojna światowa i praca konspiracyjna[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej był zatrudniony w centrali Związku Spółdzielni Spożywców „Społem”, gdzie zajmował się rozwojem spółdzielczych kursów korespondencyjnych. Jednocześnie wykładał na tajnych kompletach organizowanych przez Wolną Wszechnicę Polską.

W lipcu 1940 roku – po aresztowaniu Kazimierza Pierackiego – został kierownikiem Komisji Oświecenia Publicznego, powstałej z inicjatywy Związku Walki Zbrojnej, rozwijającej tajne nauczanie do 1941 roku, później podporządkowanej Departamentowi Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj. W marcu 1944 roku Kupczyński objął kierownictwo Komisji Oświaty i Kultury na m. Warszawę Delegatury Rządu.

Harcerstwo[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci ks. Jana Mauersbergera objął stanowisko p.o. Przewodniczącego ZHP i pełnił tę funkcję do rozwiązania ZHP 17 stycznia 1945 roku. W tym czasie wywarł istotny wpływ na wiele decyzji kształtujących działalność Szarych Szeregów, w szczególności w zakresie ich współpracy z Komendą Główną Armii Krajowej i Naczelnym Komitetem Harcerskim w Londynie. Skonsolidował działania męskich i żeńskich oddziałów Szarych Szeregów.

W czasie powstania warszawskiego pełnił swoją funkcję w Warszawie.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

W 1945 roku przeniósł się do Łodzi, gdzie kontynuował pracę w „Społem”. Objął tam stanowisko kierownika wydziału lustracyjnego. Wykładał jednocześnie w tamtejszej Wyższej Szkole Pedagogicznej, będąc zastępcą przewodniczącego jej komisji organizacyjnej.

W 1947 roku Kupczyński objął stanowisko kustosza w Archiwum Gdańskim, zajmując się rewindykacją z Niemiec archiwaliów gdańskich i elbląskich. W 1948 roku został przewodniczącym Oddziału Gdańskiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, a jesienią 1950 roku został dyrektorem Archiwum Państwowego w Szczecinie.

W 1951 roku przeszedł na emeryturę. Powrócił do Gdyni i prowadził bibliotekę Polskich Linii Oceanicznych. W latach 1958–1962 był przewodniczącym I Wydziału Nauk Społecznych i Humanistycznych Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, a od 1962 roku pełnił tam funkcję wiceprezesa zarządu.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Kupczyński ożenił się 22 sierpnia 1918 roku z Wandą Pętkowską[3]. Miał córkę, Marię Łepkowską. Przed wojną działał w Polskim Związku Narciarskim[3].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Polski Słownik Biograficzny podaje odwrotną niż u Stanisława Łozy kolejność imion: Piotr Tadeusz, jednak Kupczyński jest znany powszechnie jako Tadeusz i dlatego pozostawiono tu taką kolejność imion.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nowy kurator O. S. Lwowskiego objął urzędowanie. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 193 z 27 sierpnia 1937. 
  2. Jerzy Z. Pająk, O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915-1917), Kielce 2003, s. 246 ISBN 83-7133-208-4
  3. a b c Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 400.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]