Tadeusz Machalski (1893–1983)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Machalski
pułkownik pułkownik
Data i miejsce urodzenia 1 października 1893
Wiedeń
Data i miejsce śmierci 4 lutego 1983
Londyn
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpgPolskie Siły Zbrojne
Jednostki 8 Pułku Ułanów
14 Dywizja Piechoty
DOK VII
7 Pułk Strzelców Konnych
Wojskowe Biuro Historyczne
26 Pułk Ułanów Wielkopolskich
Stanowiska szef sztabu dywizji
dowódca pułku
attaché wojskowy
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
obrona Lwowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Późniejsza praca dyplomata, polityk
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi
Odznaka Pamiątkowa Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych Krzyż Zasługi Wojskowej Signum Laudis (w czasie wojny) Signum Laudis (w czasie wojny) Krzyż Wojskowy Karola

Tadeusz Machalski[1] (ur. 1 października 1893 w Wiedniu, zm. 4 lutego 1983 w Londynie) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, historyk wojskowości, wykładowca, dyplomata i minister rządu RP na uchodźstwie. Po wojnie awansowany przez władze RP na uchodźstwie na stopień generała brygady.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Tadeusz Machalski urodził się 1 października 1893 roku w Wiedniu. W 1908 roku ukończył niższą szkołę realną w Fischau[2], a następnie Terezjańską Akademię Wojskową w Wiener Neustadt. Służył w cesarskiej i królewskiej Armii[3]. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 września 1915 roku w korpusie oficerów kawalerii. Jego oddziałem macierzystym był Pułk Ułanów Nr 4[4].

W listopadzie 1918 roku został przyjęty do Wojska Polskiego. Uczestniczył w obronie Lwowa. Następnie był szefem sztabu Dywizji Lwowskiej, a w czasie wojny z bolszewikami szefem Oddziału IV Dowództwa Frontu Litewsko-Białoruskiego, kwatermistrzem 4 Armii i Frontu Północnego oraz szefem Oddziału III Dowództwa Grupy „Wołyń”[3].

W 1921 roku pełnił służbę w Dowództwie Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie na stanowisku zastępcy szefa sztabu i szefa Oddziału I[3][5]. W tym samym roku został słuchaczem I Kursu Doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 51. lokatą w korpusie oficerów jazdy[6]. 16 września 1922 roku, po ukończeniu kursu i otrzymaniu „pełnych kwalifikacji do pełnienia służby na stanowiskach Sztabu Generalnego”, został przydzielony do dowództwa 14 Dywizji Piechoty w Poznaniu na stanowisko szefa sztabu, pozostając oficerem nadetatowym 8 pułku Ułanów Księcia Józefa Poniatowskiego w Krakowie[7]. W 1923 roku pełnił funkcję szefa Oddziału III Sztabu Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu[8]. 31 marca 1924 roku został awansowany na majora ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku i 17. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od kwietnia tego roku - kawalerii)[9]. Pełnił wówczas służbę w 7 pułku strzelców konnych wielkopolskich w Poznaniu[10].

14 października 1926 roku został przydzielony do Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych na stanowisko oficera sztabu inspektora armii generała dywizji Aleksandra Osińskiego z równoczesnym przeniesieniem do kadry oficerów kawalerii[11]. 23 stycznia 1928 roku awansował na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 roku i 17. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[12]. 20 lutego 1928 roku został przydzielony do Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie na stanowisko szefa wydziału[13][14].

22 marca 1929 roku został przeniesiony do 26 pułku Ułanów Wielkopolskich w Baranowiczach na stanowisko dowódcy pułku[15][16]. W czasie opiniowania służbowego za 1932 roku został „zdyskwalifikowany”, jako dowódca pułku[17]. Obowiązki dowódcy pułku pełnił do 14 lutego 1936 roku. Na tym stanowisku uzyskał niezbyt niepochlebną opinię inspektora armii generała dywizji Tadeusza Piskora, który 9 listopada 1935 roku stwierdził: „potwierdzam opinię z roku 1934. Przy bardzo silnej obsadzie innych pułków brygady – miara oceny musi być przykładowo bardzo ostra – w wyniku tej oceny ppłk. dypl. Machalski zajmuje ostatnie miejsce między swymi kolegami. Niezaprzeczalnie główną wadą jego jest brak wyraźnego charakteru, co oczywiście dla wojny jest podstawowym minusem. Wielokrotne wskutek tego pominięcie przy awansie stworzyło dla niego osobiście przykrą atmosferę. Dlatego ponownie – mimo osiąganych corocznie wyników pracy w pułku – proponuję przenieść go do innej brygady, bądź na inne stanowisko”[18]. Powyższa opinia wpłynęła na jego przeniesienie do Wojskowego Biura Historycznego na stanowisko zastępcy szefa biura[19]. Pełniąc służbę w biurze występował w barwach 26 pułku Ułanów Wielkopolskich[20].

Z dniem 1 września 1939 roku został przeniesiony na stanowisko attaché wojskowego w Ankarze i Atenach[21]. Na pułkownika został awansowany ze starszeństwem z dniem 3 maja 1940 roku[3]. Od lipca 1943 roku do sierpnia 1945 roku był attaché wojskowym przy rządzie greckim w Kairze, a następnie w Atenach[22]. Od sierpnia 1945 roku pozostawał w dyspozycji dowódcy Jednostek Wojska na Środkowym Wschodzie[3].

Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Na uchodźstwie był bezpartyjnym członkiem Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej kadencji II (1958-1963) i III (1963-1967[23]). Równolegle od 8 września 1959 roku był ministrem w drugim rządzie Antoniego Pająka, a od 9 października 1963 roku sprawował stanowisko ministra skarbu w trzecim rządzie Antoniego Pająka, po czym na własną prośbę został zwolniony 23 lutego 1965 roku[24]. W 1962 roku Prezydent RP na Uchodźstwie August Zaleski mianował go generałem brygady ze starszeństwem z 19 marca 1963 roku w korpusie generałów[25][3].

Zmarł 4 lutego 1983 w Londynie[26].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Pod prąd. Światła i cienie kampanii wrześniowej 1939 roku (1964)
  • Ostatnia epopeja. Kawaleria polska w wojnie z bolszewikami w 1920 roku (1969, 2014)[27]
  • Generał Tadeusz Kutrzeba. Studium krytyczne (1983)
  • Co widziałem i przeżyłem (1980)
  • Kawaleria w Wielkiej Wojnie (2013)

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W ewidencji Wojska Polskiego figurował jako Tadeusz II Machalski w celu odróżnienia od innego oficera noszącego to samo imię i nazwisko – Tadeusza I Machalskiego Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 200, 400.
  2. Kowalski 2001 ↓, s. 202.
  3. a b c d e f Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 125.
  4. Lista starszeństwa c. i k. Armii 1918 ↓, s. 917, 1011.
  5. Spis oficerów 1921 ↓, s. 8, 750.
  6. Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Załącznik do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 8 czerwca 1922 roku, Zakłady Graficzne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1922, s. 159.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 33 z 16 września 1922 roku, s. 721.
  8. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 101, 615, 678.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 32 z 2 kwietnia 1924 roku, s. 170.
  10. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 592, 600.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 44 z 14 października 1926 roku, s. 355.
  12. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 3 z 28 stycznia 1928 roku, s. 20.
  13. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4 z 20 lutego 1928 roku, s. 36.
  14. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 328, 339.
  15. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  16. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 141, 653.
  17. Lista zdyskwalifikowanych generałów, pułkowników i podpułkowników, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/121, s. 792.
  18. Opinie inspektorskie za 1936 dowódców pułków, brygad, grup, piech. dyw. i dyw. piech - stan z dnia 01.02.1937r. - kawaleria - podpułkownicy, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/120, s. 14. Opinie podpułkowników kawalerii, sygn. 701/1/120, s. 132.
  19. Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 125 autorzy podali, że pułkownik Machalski w latach 1937-1939 był wykładowcą w Wyższej Szkole Wojennej.
  20. Lista oficerów według przydziału w 1939 r.. 26puw.pl. [dostęp 2015-09-11].
  21. Paduszek i Rawski 2011 ↓, s. 70.
  22. Stawecki 2004 ↓, s. 135.
  23. Ogłoszenie Głównego Komisarza Wyborczego o zmianach w składzie członków Rady Rzeczypospolitej (Dz. U. z 1967 r. Nr 5, s. 30).
  24. Zwolnienie ministra. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 4, Nr 1 z 19 marca 1965. 
  25. Lista awansów oficerskich dokonana przez prezydenta A. Zaleskiego, w: Zeszyty Historyczne, zeszyt 16, Paryż 1969, s. 132.
  26. Wydarzenia miesiąca. „Kultura”, s. 163, 1983. 
  27. Ostatnia epopeja. Kawaleria polska w wojnie z bolszewikami w 1920 roku. bs.sejm.gov.pl. [dostęp 2015-09-11].
  28. Dekret o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 23, Nr 4 z 23 maja 1958. 
  29. a b c Lista starszeństwa c. i k. Armii 1918 ↓, s. 1011.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]