Tadeusz Markiel

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tadeusz Markiel
Data urodzenia 1 listopada 1929
Data śmierci 20 listopada 2010
Zawód, zajęcie inżynier-mechanik artylerii
Alma Mater Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie

Tadeusz Markiel (ur. 1 listopada 1929, zm. 20 listopada 2010[1]) – polski wojskowy, inżynier-mechanik artylerii, podpułkownik Wojska Polskiego, autor wspomnień z okresu II wojny światowej zawierających opis dokonanej w listopadzie 1942 zbrodni w Gniewczynie, której był świadkiem.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z niezamożnej rodziny. W czasie wojny mieszkał w centrum Gniewczyny, gdzie jego ojciec prowadził sklep[1].

W latach 1951–1955 studiował w Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie, uzyskując tytuł wojskowego inżyniera-mechanika artylerii w zakresie broni artyleryjskiej. Po otrzymaniu dyplomu podjął pracę (jako jeden z kilku wojskowych) w VI Rejonowym Przedstawicielstwie Wojskowym przy kontroli jakości broni wytwarzanej w Hucie Stalowa Wola. Po przejściu na emeryturę w 1979 w stopniu podpułkownika, udzielał młodzieży korepetycji z języka angielskiego i łacińskiego[1].

Żonaty był z Zofią (zm. 2010), miał trzy córki: Annę, Małgorzatę i Ewę[1].

Wspomnienia[edytuj | edytuj kod]

W 2006 spisał wspomnienia pt. „Gniewczyna w czas wojny”[1], zawierające relację z przeprowadzonego w listopadzie 1942 przez niemieckich okupantów, przy współudziale Polaków, mordu na 11 Żydach, poprzedzonego trwającymi zapewne trzy doby torturami w celu ujawnienia przez Żydów miejsc przechowywania ubrań, pieniędzy i biżuterii[2]. Jako trzynastoletni chłopiec był świadkiem tego wydarzenia. Przebywał w domu Leiby Trynczera, w którym miejscowi Polacy uwięzili żydowskie rodziny i gwałcili kobiety. Z domu został usunięty siłą przez jednego ze sprawców[3]. Markiel w swoich wspomnieniach błędnie datuje zbrodnię (maj 1942) oraz zawyża liczbę ofiar (18 wobec 11 w rzeczywistości)[2].

Markiel swoje wspomnienia rozesłał do kilku wydawnictw. Do druku w skróconej wersji przyjęła je redakcja miesięcznika „Znak”, publikując tekst w numerze 4 z kwietnia 2008[4]. Komentarzem opatrzył je Dariusz Libionka z Centrum Badań nad Zagładą Żydów. Wyraził on opinię, że świadectwo Markiela „należy do najbardziej poruszających dokumentów autobiograficznych, z jakimi zetknąłem się, badając stosunki polsko-żydowskie, jakie istniały w okresie niemieckiej okupacji na polskiej prowincji”[5]. Jego zdanie podzieliła w pełni Alina Skibińska[1]. Krytycznie do wspomnień Markiela odniósł się Paweł Styrna, który zwrócił uwagę na niechęć autora w stosunku do Kościoła katolickiego, II Rzeczypospolitej i elit oraz „nienawiść do społeczności, z której komunistyczny awans społeczny go wyrwał”[6].

Po opublikowaniu wspomnień Markiel stał się ofiarą agresji; jego dom został ostrzelany z broni myśliwskiej[7].

Choć relacja Markiela nie wywołała publicznej debaty historyków zajmujących się Holocaustem, to była czytana i cytowana, m.in. przez Jana Tomasza Grossa (Złote żniwa. Rzecz o tym, co się działo na obrzeżach zagłady Żydów). Wspomnienia stały się szerzej znane po publikacji artykułu Cezarego Łazarewicza pt. Letnisko w domu śmierci na łamach tygodnika „Polityka” w grudniu 2010[1].

Szersza, choć cały czas niepełna (za zgodą autora zostały pominięte fragmenty zbyt osobiste oraz te, które były nieistotne w stosunku do tematu głównego, tj. zbrodni w Gniewczynie[1]), wersja wspomnień Markiela została opublikowana już po jego śmierci przez Alinę Skibińską, która opracowała tekst z komputeropisu i opatrzyła go przypisami, a nadto sporządziła analizę historyczną.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Zagłada domu Trinczerów, „Znak” 2008, nr 4, s. 119-146.
  • „Jakie to ma znaczenie, czy zrobili to z chciwości?” Zagłada domu Trynczerów, Warszawa 2011 (współautor Alina Skibińska).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Tadeusz Markiel, Alina Skibińska: „Jakie to ma znaczenie, czy zrobili to z chciwości?” Zagłada domu Trynczerów. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2011, s. 7-19. ISBN 978-83-932202-6-7.
  2. a b Tadeusz Markiel, Alina Skibińska: „Jakie to ma znaczenie, czy zrobili to z chciwości?” Zagłada domu Trynczerów. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2011, s. 176-183. ISBN 978-83-932202-6-7.
  3. Tadeusz Markiel, Alina Skibińska: „Jakie to ma znaczenie, czy zrobili to z chciwości?” Zagłada domu Trynczerów. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2011, s. 81-82. ISBN 978-83-932202-6-7.
  4. Tadeusz Markiel, Zagłada domu Trinczerów, „Znak” 2008, nr 4, s. 119-146.
  5. Dariusz Libionka, Zagłada domu Trinczerów – refleksje historyka, „Znak” 2008, nr 4, s. 146-151.
  6. Paweł Styrna, Wólka Okrąglik i Gniewczyna: wyjątki czy reguła?, w: Złote serca czy złote żniwa? Studia nad wojennymi losami Polaków i Żydów, red. nauk. Marek J. Chodakiewicz, Wojciech J. Muszyński, Warszawa: The Facto, 2011, s. 153.
  7. Dariusz Jabłoński, Pokłosie to film prawdziwy, a nie antypolski, rozm. przepr. Paweł Smoleński, „Gazeta Wyborcza” z 20 listopada 2012.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]