Tadeusz Stanisław Grabowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy historyka literatury i dyplomaty. Zobacz też: Tadeusz Grabowski.
Tadeusz Stanisław Grabowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 stycznia 1881
Dobromil, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 22 stycznia 1975
Kraków, Polska
Chargé d’affaires/Poseł RP w Bułgarii
Okres od 1 grudnia 1918
do 15 kwietnia 1925 (od 12 lutego 1925 w randze posła RP)
Poprzednik funkcja utworzona
Następca Władysław Baranowski
Poseł RP w Brazylii
Okres od 1 kwietnia 1927
do 28 lutego 1938
Poprzednik Mikołaj Jurystowski
Następca Tadeusz Skowroński
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi Order Zasługi Cywilnej (Bułgaria) Wielki Oficer Orderu Gwiazdy Rumunii Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Wielki Oficer Orderu Krzyża Południa (Brazylia) Krzyż Wielki Orderu Świętego Sawy Order Lwa Białego II Klasy (Czechosłowacja) Order Cyryla i Metodego (1950-1991)

Tadeusz Stanisław Grabowski, pseud. T. Barg, Ziemowit Buława, Władysław Dobromilski, Stanko Karadżow, Tau-Gama (ur. 15 stycznia 1881 w Dobromilu[1], zm. 22 stycznia 1975 w Krakowie) – polski historyk literatury słowiańskiej, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Wrocławskiego, dyplomata.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Władysława (adwokata) i Katarzyny Adeli z Hauserów; uczęszczał do gimnazjum humanistycznego w Jarosławiu (do 1901), następnie studiował na uniwersytetach w Pradze, Zagrzebiu i Wiedniu (1903-1907). Uzupełniał studia na uniwersytetach w Belgradzie, Sofii, Petersburgu, Moskwie, Kazaniu i Kijowie (1907-1908). Wśród jego wykładowców byli m.in. Tomasz Garrigue Masaryk, Jan Łoś, Wiktor Czermak, Jan Michał Rozwadowski. W 1910 obronił na uniwersytecie w Wiedniu doktorat na podstawie pracy Silvije Kranjčevic und seine Dichtung. W latach 1908-1915 był lektorem języków słowiańskich na Uniwersytecie Jagiellońskim, a 1910-1918 uczył języków rosyjskiego i polskiego w II gimnazjum w Krakowie.

W kolejnych latach był zaangażowany w działalność polityczną i dyplomatyczną. Pracował m.in. jako referent prasy słowiańskiej w Departamencie Wojskowym Naczelnego Komitetu Narodowego (1915-1916), w 1916 organizował polskie biuro prasowe w Konstantynopolu. W latach 1916-1918 był delegatem Departamentu Stanu Królestwa Polskiego w Sofii, a (1918-1925) ministrem pełnomocnym i posłem nadzwyczajnym w Sofii. Po powrocie do Polski kierował Wydziałem Nauki Ministerstwa Spraw Zagranicznych (1925-1927); ze względu na zaangażowanie publiczne nie przyjął Katedry Literatur Słowiańskich na UJ. W 1927 wyjechał ponownie na placówkę dyplomatyczną – został ministrem pełnomocnym i posłem nadzwyczajnym w Rio de Janeiro; w 1938 odszedł z dyplomacji po konflikcie z ministrem spraw zagranicznych Józefem Beckiem. Przez pewien czas prowadził wykłady z historii kultury narodów słowiańskich na uniwersytecie w Rio de Janeiro (1935-1936). W 1939 był dyrektorem Polskiego Instytutu Współpracy z Zagranicą w Warszawie.

W czasie okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnym nauczaniu w Krakowie i Warszawie, zarówno na poziomie licealnym, jak i akademickim (na tajnym Uniwersytecie Warszawskim). Po wojnie został profesorem nadzwyczajnym (1945) i zwyczajnym (1946) Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz kierownikiem Katedry Nowszych Literatur Słowiańskich (do 1955); w latach 1955-1960 pozostawał pracownikiem naukowym Katedry Filologii Słowiańskiej. Był również związany z Uniwersytetem Wrocławskim (1946-1947 pracownik naukowy Katedry Filologii Słowiańskiej) i Uniwersytetem Warszawskim (1951-1953 wykładowca). Prowadził wykłady z historii współczesnych literatur bułgarskiej, czeskiej i serbsko-chorwackiej, zaangażowany w prace oraz przewodniczący Komitetu Słowiańskiego w Polsce.

Od 1936 był członkiem-korespondentem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego; w latach 1961-1963 przewodniczył Komisji Słowianoznawstwa Oddziału PAN w Krakowie. Brał również udział w pracach m.in. Towarzystwa Słowiańskiego w Sofii, Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Czesko-Słowackiej, Towarzystwa Polsko-Łużyckiego, Towarzystwa Polsko-Bułgarskiego, Polskiego Towarzystwa Filologicznego, Polskiego Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

W badaniach naukowych zajmował się historią literatur południowosłowiańskich, historią literatury i kultury łużyckiej. Przedstawił szerokie uzasadnienie związków kulturowych i ideowych, łączących narody polski i bułgarski; przyczynił się do wydania przekładów wielu dzieł literatury polskiej na język bułgarski, dokonanych przez Dorę Gabe. Analizował twórczość Zygmunta Krasińskiego na tle literatur słowiańskich, badał także wykłady Mickiewicza w Paryżu, poświęcone kulturze i literaturze Słowian południowych, wschodnich i zachodnich. Interesował się współczesną literaturą chorwacką, łużycką i słowacką. Badał sprawę grobu Władysława Warneńczyka. Opracował dla potrzeb edytorskich nieznane wcześniej Pamiętniki Władysława Gawrońskiego (członka Oddziału Kozaków Sułtańskich Michała Czajkowskiego – Sadyka Paszy). Badał związki wybitnego slawisty i językoznawcy łużyckiego Karola Muki z krakowską Akademią Umiejętności. Współpracował z czasopismami "Świat Słowiański" (1905-1914) oraz "Pamiętnik Słowiański" (1949-1952). W młodości nawiązał przyjaźń ze znanym pisarzem Ivo Andriciem.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Otrzymał wiele wysokich odznaczeń różnych państw, m.in. polski Złoty Krzyż Zasługi[2], bułgarski Krzyż Wielki Orderu Zasługi Cywilnej (1932), rumuński Order Gwiazdy II klasy (1932)[3], Krzyż Oficerski francuskiego Orderu Narodowego Legii Honorowej, brazylijski Order Narodowy Krzyża Południa I klasy (1938)[4] i II klasy (1934)[5][6], jugosłowiański Order Świętego Sawy I klasy, czechosłowacki Order Lwa Białego II klasy[7] i bułgarski Order Cyryla i Metodego III klasy (1963)[2].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Współczesna Chorwacja (1905-1908, 2 tomy)
  • Anton Ażkerc, poeta słoweński (1906)
  • Liryka Mihovila Nikolića (1906)
  • Orzeszkowa (1906)
  • Lucjan Siemieński jako krytyk i historyk literatury (1907)
  • Najnowsza historia literatur południowo-słowiańskich (1909)
  • S. S. Bobczew (1910)
  • Romantyzm polski wśród Słowian (1910)
  • Ślady wpływów Schopenhauera i Hartmanna na poezję S. Kranjčevica (1910)
  • Silvije Kranjčevic und seine Dichtung (1911)
  • Sprawa szczątków grobu Warneńczyka (1911)
  • Komisariat królewski Chorwacji (1912)
  • Dzieło rosyjskie o Skardze (1913)
  • Zygmunt Krasiński w literaturach słowiańskich (1914)
  • Balgari i Poljaci (1916)
  • Polska a Słowiańszczyzna. Historyczny rzut oka na polskie słowianofilstwo (1927)
  • Łużyczanie, ich walka, klęski i... triumf (1947)
  • Kultura i literatura Łużyczan (1948)
  • Z badań nad macedońską twórczością ludową (1960)
  • Józef Dobrowski, twórca slawistyki naukowej (1963)
  • Ivo conte Vojnović i in.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. „Kto był kim w II Rzeczypospolitej”, pod red. prof. Jacka. M. Majchrowskiego, Warszawa 1994, wyd I
  2. a b Wiktor Krzysztof Cygan: Oficerowie Legionów Polskich1914-1917: G-K. Warszawa: Barwa i Broń, 2007, s. 57
  3. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 19, s. 262, 1932. 
  4. Diário Oficial da União (DOU) (port.). 1938-03-28. [dostęp 2014-08-08].
  5. Diário Oficial da União (DOU) (port.). 1934-10-26. [dostęp 2014-06-22].
  6. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 2, s. 45, 1935. 
  7. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 9, s. 143, 1932

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983