Tahir Jahja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tahir Jahja
Ilustracja
W 1965 roku
Data i miejsce urodzenia 1913
Tikrit
Data i miejsce śmierci 1986
Bagdad
premier Iraku
Okres od 10 lipca 1967
do 17 lipca 1968
Przynależność polityczna Baas
Poprzednik Abd ar-Rahman Arif
Następca Abd ar-Razzak an-Naif
minister obrony Iraku
Okres od 1964
do 1965
Przynależność polityczna Baas
Poprzednik Hardan at-Tikriti
Następca Abd al-Aziz al-Udajli
premier Iraku
Okres od 18 listopada 1963
do 6 września 1965
Przynależność polityczna Baas
Poprzednik Ahmad Hasan al-Bakr
Następca Arif Abd ar-Razzak
Tahir Jahja
طاهر يحيى
generał porucznik generał porucznik
Przebieg służby
Lata służby przed 1948 - 1965
Siły zbrojne Siły zbrojne Iraku
Jednostki 20 brygada artylerii
Główne wojny i bitwy I wojna izraelsko-arabska, Rewolucja w Iraku, Zamach stanu w Iraku (luty 1963), Zamach stanu w Iraku (listopad 1963)
Późniejsza praca polityk

Tahir Jahja (ur. 1913, zm. 1986) – iracki wojskowy i polityk, jeden z przywódców ruchu Wolnych Oficerów i rewolucji 14 lipca 1958. Dwukrotny premier Iraku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył szkołę wojskową w Bagdadzie i szkołę sztabu generalnego. Działał w konspiracyjnej organizacji wojskowej Wolnych Oficerów. Należał do jej ścisłego siedmioosobowego kierownictwa, które zdecydowało o zorganizowaniu 14 lipca 1958 przewrotu wojskowego[1], jednak po jego sukcesie nie wszedł do rewolucyjnego rządu kierowanego przez Abd al-Karima Kasima[2].

W 1963 wstąpił do partii Baas[1]. Po zamachu stanu w lutym 1963, zorganizowanym przez partię Baas i wojskowych skupionych wokół Abd as-Salama Arifa, który obalił rząd Kasima, wszedł do rządzącej krajem Narodowej Rady Dowództwa Rewolucji[1]. Opowiadał się za nacjonalizmem arabskim i odłożeniem wdrażania w gospodarce rozwiązań socjalistycznych[1].

W czasie drugiego zamachu stanu Abd as-Salama Arifa poparł go przeciwko działaczom Baas i w listopadzie 1963 został premierem Iraku[3]. Urząd premiera sprawował do września 1965[3]. Prowadził rozmowy pokojowe z przywódcami powstania Kurdów[1] Zdymisjonowany 3 września 1965, gdy utracił poparcie rządzących krajem wojskowych dla swojego gabinetu. Jako pretekst wykorzystano konflikt wewnętrzny w rządzie po nieudanych negocjacjach z Iraqi Petroleum Company[3]. Wpływ na upadek rządu miało również wyjście z niego sześciu ministrów-naserystów[1].

W maju 1967 mianowany wicepremierem[1], Jahja został premierem po raz drugi po wojnie sześciodniowej, klęsce Arabów, która w polityce wewnętrznej Iraku przyczyniła się do wzrostu niechęci do rządu. Wbrew prowadzonej wcześniej agresywnej retoryce antyizraelskiej i panarabskiej Irak skierował bowiem do walki jedynie minimalne siły[3]. Będąc po raz drugi szefem rządu (jak również ministrem spraw wewnętrznych[1]) Jahja zmienił kierunek polityki zagranicznej Iraku na radykalnie antyzachodni (wcześniej w stosunkach kraju z państwami zachodnioeuropejskimi nastąpiła pewna poprawa[4]), zerwał stosunki dyplomatyczne z USA i Wielką Brytanią, podpisał nowy kontrakt na eksploatację złóż naftowych z konsorcjum francuskim, zapowiedział dalsze zacieśnianie współpracy ze Związkiem Radzieckim[3]. Jego rząd był popierany przez część wojskowych[5].

Zawarty przez Jahję kontrakt naftowy wzbudził w elicie władzy kontrowersje - podczas gdy jego decyzja została przyjęta pozytywnie przez część społeczeństwa, inni zarzucali mu zbytnie umiarkowanie. Ostro krytykowała go partia Baas, zarzucając jego rządowi korupcję i zaniedbywanie działań wymierzonych w Izrael[6].

15 lipca 1968 premier Jahja zrezygnował z urzędu wskutek rywalizacji wojskowych irackich o wpływ na rząd. Decyzja ta uniemożliwiła aparatowi państwa normalne funkcjonowanie. Dwa dni później partia Baas dokonała kolejnego zamachu stanu[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Ghareeb E., Dougherty B.: Historical Dictionary of Iraq. Scarecrow Press, 2004, s. 245. ISBN 978-0-8108-6568-6.
  2. Jamsheer H. A.: Współczesna historia Iraku. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2007, s. 92. ISBN 978-83-89899-82-8.
  3. a b c d e Jamsheer H. A.: Współczesna historia Iraku. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2007, s. 103-106. ISBN 978-83-89899-82-8.
  4. Zdanowski J.: Historia Bliskiego Wschodu w XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2010, s. 291-293. ISBN 978-83-04-05039-6.
  5. Tripp Ch.: Historia Iraku. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009, s. 227. ISBN 978-83-05-13567-2.
  6. Tripp Ch.: Historia Iraku. Warszawa: Książka i Wiedza, 2009, s. 227-229. ISBN 978-83-05-13567-2.
  7. Jamsheer H. A.: Współczesna historia Iraku. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2007, s. 108. ISBN 978-83-89899-82-8.