Teodor Bujnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Teodor Bujnicki
Pirmas, Aron
Data i miejsce urodzenia 13 grudnia 1907
Wilno
Data i miejsce śmierci 27 listopada 1944
Wilno
Dziedzina sztuki liryka
Epoka dwudziestolecie międzywojenne, II wojna światowa
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy

Teodor Bujnicki, ps. lit. Pirmas, Aron (ur. 13 grudnia 1907 w Wilnie, zm. 27 listopada 1944 w Wilnie) – poeta, satyryk, krytyk literacki związany z czasopismem „Żagary”, "Pion" oraz grupą poetycką Żagary[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Absolwent Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (studia historyczne). W czasie studiów członek-senior Akademickiego Klubu Włóczęgów. Najbardziej znany członek STO Sekcji Twórczości Oryginalnej Polonistów Słuchaczów USB. W poezji nawiązywał do tradycji romantycznych i programu artystycznego grupy Skamander. W 1931 roku wraz z Czesławem Miłoszem i Jerzym Zagórskim założył czasopismo „Żagary”. Pisał także skecze dla radiostacji wileńskiej (występował razem z Konstantym Ildefonsem Gałczyńskim w satyrycznej audycji "Kukułka wileńska")[2]. Poza pracą dziennikarską i literacką pracował zawodowo (od 1931 roku) w Instytucie Naukowo-Badawczym Europy Wschodniej.

W krótkim okresie administracji litewskiej w Wilnie, zastępca redaktora naczelnego Gazety Codziennej, której wydawcą był Józef Mackiewicz. W czasie drugiej okupacji sowieckiej Wilna (15 czerwca 1940 – 24 czerwca 1941) redaktor kolaboracyjnego pisma „Prawda Wileńska” 1940-1941[3]. W okresie tym publikuje szereg wierszy, które w otwarty sposób gloryfikują Józefa Stalina. W grudniu 1942 roku zostaje skazany przez Trybunał Armii Krajowej – Wojskowy Sąd Specjalny RP – „za współpracę ze Związkiem Sowieckim na szkodę Polski” na karę śmierci.

Do wykonania wyroku jednak nie doszło, bo Bujnicki spędził okupację w majątku swojej żony w Poniewieżu na Żmudzi[4]. Powrócił do Wilna dopiero po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną w lipcu 1944 roku, wstąpił do Związku Patriotów Polskich i pomimo ciążącego na nim wyroku, ponownie objął stanowisko redaktora wydawanej, tym razem pod auspicjami ZPP „Prawdy Wileńskiej”. Według niektórych, nigdy nie potwierdzonych oskarżeń (pomimo otwarcia archiwów NKWD w Wilnie), od początku okupacji sowieckiej współpracował z NKWD.

W listopadzie 1944 żołnierz AK Waldemar Butkiewicz (ps. „Roland”) dokonał zamachu na poetę, wykonując wydany w 1942 roku wyrok śmierci. Wyrok ten uważano za pochopny i niewspółmierny do zarzutów (Bronisław Krzyżanowski, Paweł Jasienica, Zdzisław Siemaszko, Aleksander „Wilk” Krzyżanowski). Podobny wyrok wydany na Józefa Mackiewicza „za kolaborację z hitlerowskim okupantem” nigdy nie został wykonany.

Uchwałą Prezydium KRN z 18 stycznia 1946 „w uznaniu zasług, położonych dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej w dziele zorganizowania Polonii Radzieckiej na platformie ideowej Związku Patriotów Polskich” został pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy[5].

Ważniejsze prace[edytuj | edytuj kod]

  • Po omacku, zbiór poezji (1933)
  • 18 ohydnych paszkwilów na Wilno i Wilnian (1934)
  • Pamiątki historyczne Wileńszczyzny i Nowogródzczyzny (1935)
  • W połowie drogi, zbiór poezji (1937)
  • Majówka w Afryce, wyd. pośm. (1950)
  • Wybór wierszy, wyd. pośm. (1950)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Arkadiusz Latusek: Słownik pisarzy polskich. Kraków: Zielona Sowa, 2003. ISBN 83-7220-574-4.
  2. Arkadiusz Latusek, Słownik pisarzy polskich, wyd. Kraków 2003, Zielona Sowa, ISBN 83-7220-574-4.
  3. Sergiusz Piasecki – „Były poputczik Miłosz”, Wiadomości 1951, nr 44.
  4. Józef Krajewski: Wilno i okolice: Przewodnik. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "Rewasz", 2013, s. 231. ISBN 978-83-62460-33-5.
  5. M.P. z 1946 r. nr 25, poz. 42

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Kwiatkowski: Dwudziestolecie międzywojenne. Wyd. III - 5 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 197, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13851-6.
  • Grzegorz Gazda: Dwudziestolecie międzywojenne. Słownik literatury polskiej. Gdańsk: słowo / obraz terytoria; Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, 2008, s. 32-33. ISBN 978-83-7420-110-0.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]