Teodor Cetys

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Teodor Cetys
Sław, Wiking
Ilustracja
Teodor Cetys ok. 1930 r.
major major
Data i miejsce urodzenia 27 lipca 1908
Warszawa
Data i miejsce śmierci 17 marca 1993
Otwock
Przebieg służby
Lata służby 1929–1944
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Poland badge.jpgPolskie Siły Zbrojne
AK DYSK.png Armia Krajowa
Jednostki 3 batalion saperów
29 batalion saperów
Okręg Wilno AK
Stanowiska d-ca kompanii saperów
d-ca kompanii szkolnej
szef Oddziału III sztabu okręgu
z-ca szefa sztabu komendy okręgu
szef sztabu połączonych okręgów
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
kampania wrześniowa
kampania francuska 1940
operacja „Ostra Brama”
Późniejsza praca inżynier
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy”

Teodor Cetys pseud. „Sław”, „Wiking” i in. (ur. 27 lipca 1908 w Warszawie, zm. 17 marca 1993 w Otwocku) – polski inżynier budownictwa lądowego, major dyplomowany saperów Wojska Polskiego, cichociemny.

Okres wojskowy[edytuj | edytuj kod]

W latach 1929–1932 był podchorążym Szkoły Podchorążych Inżynierii w Warszawie. 7 sierpnia 1932 roku prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1931 roku i 2. lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów, a minister spraw wojskowych wcielił do 3 batalionu saperów w Wilnie na stanowisko dowódcy plutonu[1]. W 1938 roku zdał egzamin do Wyższej Szkoły Wojennej na rocznik 1939/1940.

W kampanii wrześniowej był dowódcą 3 kompanii 29 batalionu saperów. Po kapitulacji w II bitwie tomaszowskiej uciekł z niewoli niemieckiej i przedostał się do Francji, gdzie między innymi był dowódcą kompanii szkolnej w Centrum Wyszkolenia Saperów podczas kampanii francuskiej[2]. Po klęsce Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie przeszedł kurs Wyższej Szkoły Wojennej w Londynie i otrzymał tytuł oficera dyplomowanego. Po przydziale do III Oddziału Sztabu Naczelnego Wodza odbył kurs dla cichociemnych. Zrzucony w nocy 8/9 kwietnia 1942[2] (w ramach operacji „Cravat”) do Polski koło Łowicza. Uzyskał przydział od KG AK do Okręgu AK Wilno, gdzie przybył w czerwcu 1942. Pełnił tam służbę początkowo jako szef Oddziału III Sztabu Okręgu, a od połowy czerwca 1943 był równocześnie zastępcą szefa sztabu komendy okręgu, wreszcie od czerwca 1944 szefem sztabu oddziałów polowych połączonych Okręgów Wileńskiego i Nowogrodzkiego. Tę funkcję pełnił w czasie uderzenia oddziałów AK na Wilno w nocy z 6 na 7 lipca 1944 w ramach operacji „Ostra Brama”[3]. Za działania w czasie operacji „Ostra Brama” wyróżniony orderem Virtuti Militari[4]. Wkrótce potem – wraz ze swym dowódcą płk. Aleksandrem Krzyżanowskim „Wilkiem” rozbrojony i aresztowany[5] (sam określał siebie jako „internowany”) przez władze wojskowe ZSRR. Więziony był początkowo w Wilnie, a potem w Ostaszkowie[2]. Z tego obozu podjął długą, lecz nieudaną ucieczkę w kierunku Polski, schwytany i uwięziony ponownie w Ostaszkowie oraz innych obozach. Zwolniony pod koniec lipca 1948 r. przybył do punktu repatriacyjnego na Podlasiu, gdzie zataił swoją wojskową przeszłość.

Wydawnictwo Tetragon opracowało i w lutym 2015 roku opublikowało jego wspomnienia pod tytułem Z Warszawy do Warszawy. Zapiski cichociemnego w naukowym opracowaniu Juliusza S. Tyma[6].

Okres inżynierski[edytuj | edytuj kod]

Od października 1948 r. pracował w budownictwie przemysłowym w Polsce, uzupełniając wykształcenie saperskie i uzyskując dyplom inżyniera na Politechnice Warszawskiej w 1952 r. Był długoletnim Naczelnym Inżynierem Warszawskiego Przedsiębiorstwa Budowy Elektrowni i Przemysłu „Beton-Stal” (przedsiębiorstwo zbudowało między innymi elektrociepłownie w Warszawie, Żerań i Siekierki, elektrownie w Adamowie, Koninie i Łodzi oraz elektrociepłownię w Kozienicach). W 1961 r. objął stanowisko dyrektora przedsiębiorstwa budownictwa przemysłowego „Stalbet”, a w styczniu 1964 r. stanowisko naczelnego inżyniera generalnego wykonawstwa budowy Zakładów Azotowych w Puławach. Potem zajmował inne wysokie stanowiska w przedsiębiorstwach budowlanych do 1974 r., kiedy przeszedł na emeryturę.

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Życie rodzinne[edytuj | edytuj kod]

Był synem Stanisława i Amelii z domu Ruszczyńskiej[2]. Miał czworo rodzeństwa, m.in. siostrę Marię Cetys. Ożenił się w 1950 r. z Heleną z domu Komorowską[2], 1° voto Ostrowską. Był ojczymem Marka Ostrowskiego, polskiego dziennikarza. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (kwatera 153-4-22)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 15 sierpnia 1932 roku, s. 349, 357, 358.
  2. a b c d e f g h Polak (red.) 1999 ↓, s. 14.
  3. Więcej na ten temat: Marek Ostrowski. Wilno 1944. „Tygodnik Powszechny”. Nr 33 (2875), 2004-08-15. 
  4. Wołkonowski i Łukomski 1996 ↓, s. 276.
  5. Kotwicz wierny do końca. „Gazeta Wyborcza”. 
  6. Cetys 2015 ↓.
  7. FEEFHS: Polish Order of the Virtuti Militari Recipients. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-17)].
  8. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 32, Nr 7 z 31 grudnia 1979. 
  9. Cmentarz Stare Powązki: EMILIA KOMOROWSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-11-01].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]