Tewje Bielski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tewje Bielski
Dowódca oddziału partyzanckiego
Data i miejsce urodzenia 8 maja 1906
Stankiewicze, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 12 czerwca 1987
Nowy Jork, Stany Zjednoczone
Przebieg służby
Jednostki 30 Pułk Strzelców Kaniowskich, Otriad Bielskich
Stanowiska dowódca oddziału partyzanckiego
Główne wojny i bitwy II wojna światowa, I wojna izraelsko-arabska
Późniejsza praca taksówkarz

Tewje Bielski lub Tuwia Bielski[1] i Anatol Bielski[2] (ur. 8 maja 1906 w Stankiewiczach koło Nowogródka, zm. 12 czerwca 1987 w Nowym Jorku) – polski[3] Żyd, twórca (wraz z trójką braci) i dowódca żydowskiego oddziału partyzanckiego w lasach Puszczy Nalibockiej podczas II wojny światowej[3].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem młynarza[3]. Był obywatelem polskim, władał językiem polskim i jidysz[3].

W latach 1927–1929 służył w 30 Pułku Strzelców Kaniowskich Wojska Polskiego, uzyskując stopień kaprala[4]. Po powrocie z wojska ożenił się i wraz z żoną zamieszkał w Subotnikach, gdzie wspólnie prowadzili sklep. Miał trójkę dzieci. Po wybuchu II wojny światowej i napaści Armii Czerwonej na ziemie polskie porzucił handel, opuścił rodzinę i zamieszkał w Lidzie, gdzie podjął pracę jako zastępca sowieckiego rejonowego komisarza ludowego do spraw handlu[5].

Uciekając przed gettem wraz z dwójką braci – Asaelem i Zusem – utworzył w Puszczy Nalibockiej żydowski oddział partyzancki zwany Otriad Bielskich[3]. Pod jego dowództwem oddział osiągnął liczebność prawie 1200 ludzi, w tym wiele kobiet i dzieci. Zgrupowanie braci Bielskich zasilali głównie żydowscy uciekinierzy z likwidowanych okolicznych gett. W partyzanckim obozie, zwanym Jerozolimą, panowały trudne warunki bytowe. Początkowo oddział był samodzielny, od końca 1942 działał zaś pod komendą sowiecką[3]. Od grudnia 1943 brał także udział w walkach partyzantki radzieckiej ze Zgrupowaniem Stołpeckim AK[potrzebny przypis].

Po zajęciu Białorusi przez wojska radzieckie w lipcu 1944 Tewje Bielski rozpuścił oddział i powrócił do Lidy, gdzie zatrudnił się w charakterze elektryka. W grudniu 1944 wyjechał do Wilna, gdzie udało mu się zdobyć fałszywe dokumenty pozwalające na podróż wraz z rodziną do Palestyny. Po przybyciu do Tel Awiwu otworzył sklep z artykułami spożywczymi. Jako ochotnik wziął udział w pierwszej wojnie izraelsko-arabskiej. W 1955 wyjechał do Nowego Jorku, gdzie został taksówkarzem. Zmarł tamże w wieku 81 lat; pochowany został na cmentarzu Har HaMenuhot w Jerozolimie.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Bielski był podejrzewany o współudział w rzezi 128 mieszkańców wsi Naliboki, w tym kobiet i dzieci[6][7]. 20 marca 2001, na wniosek Kongresu Polonii Kanadyjskiej, Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Łodzi rozpoczęła śledztwo w tej sprawie[8]. Na 80 dotychczas przesłuchanych świadków masakry kilkunastu rozpoznało wśród atakujących osoby narodowości żydowskiej. Zdaniem prokurator IPN Anny Gałkiewicz „pięć osób zeznało, iż byli to Żydzi z oddziału Bielskiego. Imion i nazwisk świadkowie nie podają. Tewjego ani jego braci wśród zbrodniarzy nie widziano”[3][9][10].

Przy okazji filmu Opór, Piotr Zychowicz przytoczył relacje świadczące, że ludzie z otoczenia Bielskiego oraz on sam mieli nadużywać alkoholu, w bezwzględny sposób wymuszać posłuszeństwo i molestować seksualnie młode kobiety[11].

Kultura masowa[edytuj | edytuj kod]

Na kanwie historii oddziału partyzantów Bielskiego oparto scenariusz filmu fabularnego Opór (2008) w reżyserii Edwarda Zwicka. W rolę Tewjego Bielskiego wcielił się brytyjski aktor Daniel Craig[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie: Kim są najbardziej znani przywódcy żydowscy w czasie Holokaustu i jakie są ich osiągnięcia? (pol.). [dostęp 24 stycznia 2009].
  2. Piotr Głuchowski, Marcin Kowalski. Wojna polsko-ruska pod bokiem niemieckim. „Gazeta Wyborcza – Duży Format”. Nr 810 (2/2009), s. 8–10, 2009-01-12. 
  3. a b c d e f g Piotr Głuchowski, Marcin Kowalski. Prawdziwa historia Bielskich. „Gazeta Wyborcza”. Nr 5918 (4/2009), 2009-01-06. 
  4. Krzysztof Jasiewicz: Film o Żydach-powstańcach to piramidalna bzdura (pol.). [dostęp 24 stycznia 2009].
  5. Kazimierz Krajewski, Leszek Żebrowski. Nieprawdziwa historia braci Bielskich. Komentarz historyczny. „Glaukopis”. 15–16, s. 120–123, 2009. 
  6. Piotr Zychowicz: Bohater w cieniu zbrodni (pol.). Rzeczpospolita, 2007-06-16. [dostęp 2009-01-21].
  7. Leszek Żebrowski. Czego nie pokaże Hollywood?. „Nasz Dziennik”. Nr 3143 (126/2008), 2008-05-31. 
  8. Informacja o stanie śledztwa w sprawie zabójstwa w maju 1943 roku mieszkańców miasteczka Naliboki (pol.). Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 18 stycznia 2009].
  9. Bogdan Musiał: Bielski w puszczy niedomówień. Rzeczpospolita, 2009-01-31. [dostęp 2009-01-31]. „W masakrze dokonanej w Nalibokach 8 maja 1943 r., podczas której sowieccy partyzanci zamordowali 128 mieszkańców tej miejscowości, oddział Bielskiego jednak udziału nie brał.”.
  10. Komunikat dot. śledztwa w sprawie zbrodni popełnionych przez partyzantów sowieckich w latach 1942–1944 na terenie byłego województwa nowogródzkiego. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2018-02-07].
  11. Piotr Zychowicz: Bielski pomagał Żydom, ale też ich wykorzystywał. Rzeczpospolita, 2009-01-23. [dostęp 2009-01-24].
  12. Rafał Świątek: Patos zamiast dramatu (pol.). Rzeczpospolita, 2009-01-20. [dostęp 2009-01-21].