Tołkiny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Tołkiny
osada
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat kętrzyński
Gmina Korsze
Liczba ludności (2010) 136
Strefa numeracyjna 89
Tablice rejestracyjne NKE
SIMC 0479132
Położenie na mapie gminy Korsze
Mapa lokalizacyjna gminy Korsze
Tołkiny
Tołkiny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tołkiny
Tołkiny
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Tołkiny
Tołkiny
Położenie na mapie powiatu kętrzyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kętrzyńskiego
Tołkiny
Tołkiny
Ziemia54°06′30″N 21°13′13″E/54,108333 21,220278
Stacja kolejowa
2008-02 Tołkiny 12

Tołkiny (niem. Tolkynen) – osada w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Korsze. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wsi pochodzi od pruskiego słowa tolk - tłumacz (za Licharewą). Według ustaleń niemieckich genealogów najprawdopodobniej stąd właśnie pochodzi rodzina Tolkienów[1].

Pierwsze wzmianki o Tołkinach pochodzą z lat 1419 i 1440. Wieś była w posiadaniu rodziny Tolk do pierwszych lat XVI wieku, następnie prawie do końca XVII Tołkiny były w posiadaniu rodu zu Eulenburg z Prosny. Na przełomie XVII i XVIII w. wieś należała do rodu von der Groeben. Pod koniec XVIII w. wieś należała do przedstawiciela rodziny von Bonin, a później von Borcke. W roku 1929 majątek ziemski w Tołkinach miał powierzchnię 872 ha.


W 1938 podczas germanizacji nazewnictwa władze nazistowskie zmieniły historyczną nazwę Tolkynen formą Tolksdorf:

Ostatnia na Tołkinach przedstawicielka rodziny von Borcke zamężna była za zu Dohna-Schlobitten, który za udział w spisku związanym z zamachem na Hitlera stracony został 14 września 1944 w Berlinie. Wówczas Tołkiny zostały zarekwirowane, a w pałacu urządzono lazaret. Pałac w Tołkinach został spalony przez żołnierzy Armii Czerwonej w 1945 r.

Po 1945 r. w Tołkinach powstał PGR, który w ostatnim okresie ich funkcjonowania wchodził w skład Kombinatu PGR Garbno.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[2]:

  • zespół pałacowy, XVIII-XIX: - brama, - most, pocz. XIX; obora, XVIII/XIX; stodoła, XIX; park, pozostałości ruin pałacu z XVIw. Pałac w Tołkinach przebudowany był w 1650 r. i w pierwszej połowie XVIII w., a w połowie XIX w. dobudowano ryzality boczne.
  • kościół, przed reformacją był to kościół filialny parafii w Kraskowie (około roku 1528). Po reformacji, wraz z Kraskowem kościół w Tołkinach został włączony do ewangelickiej parafii w Garbnie. Po II wojnie światowej przejęli go katolicy. Współcześnie kościół pw. Matki Bożej Ostrobramskiej w Tołkinach należy do parafii w Garbnie. Jest to świątynia gotycka z przełomu XIV i XV wieku, wzniesiona na wzgórzu, o charakterze obronnym. Kościół salowy, z zakrystią od strony północnej, murowany jest z cegły, na kamiennej podmurówce. W przyziemiu posiada ciekawy ostrołukowy portal o obramieniu uskokowym. Wieża dobudowana została w XV w. a podwyższono ja w XVI i ponownie w XIX w. Wewnątrz świątyni umieszczona jest tablica ku czci hrabiego Henryka zu Dohne-Tolksdorf, który był zamieszany w przeprowadzony 22 lipca 1944 zamach na Adolfa Hitlera, za co go powieszono[3].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Według jednej z hipotez tolkienistów przodkowie słynnego angielskiego pisarza J.R.R. Tolkiena wywodzili się z rodu Tolk i zamieszkiwali tereny dzisiejszych Tołkin[4][5][6].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Kętrzyn z dziejów miasta i okolic” (str. 236-237), wyd. „Pojezierze”, Olsztyn, 1978.
  • Mariusz Wyczółkowski, „Tołkiny - dobra rycerskie rodziny Tolk”, Piramida - Informator Kętrzyński nr 2,, Kętrzyn, 1997 (str. 1-3)
  • Kościoły i kaplice Archidiecezji Warmińskiej, tom II, Mieczysław Wieliczko, Bronisław Magdziarz (red.), Janina Bosko, Olsztyn: Kuria Metropolitalna Archidiecezji Warmińskiej, 1999, ISBN 83-912605-0-X, OCLC 831022246.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]