Ujazd (powiat tomaszowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Ujazd w innych znaczeniach tego słowa.
Ujazd
wieś
Ilustracja
Pomnik Tadeusza Kościuszki stojący na pl. Kościuszki w latach 1979-2010
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat tomaszowski
Gmina Ujazd
Liczba ludności (2011) 1717
Strefa numeracyjna 44
Kod pocztowy 97-225
Tablice rejestracyjne ETM
SIMC 0554721
Położenie na mapie gminy Ujazd
Mapa lokalizacyjna gminy Ujazd
Ujazd
Ujazd
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ujazd
Ujazd
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Ujazd
Ujazd
Położenie na mapie powiatu tomaszowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tomaszowskiego
Ujazd
Ujazd
Ziemia51°35′40″N 19°55′37″E/51,594444 19,926944

Ujazdwieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Ujazd. Dawniej miasto szlacheckie[1]. Do 1953 roku miejscowość była siedzibą gminy Łazisko. W latach 1975–1998 należała administracyjnie do województwa piotrkowskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Geograficznie Ujazd leży w Polsce środkowej na Mazowszu na Równinie Piotrkowskiej. Przez miejscowość przepływa rzeczka Piasecznica, lewobrzeżny dopływ Czarnej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pałacyk Ostrowskich przed remontem
Kościół św. Wojciecha

Ujazd wzmiankowany został po raz pierwszy w 1283 r. jako włość rycerska Racibora, podłowczego łęczyckiego. W 1428 r. król Władysław Jagiełło nadał wsi, należącej do Piotra Tłuka ze Strykowa, miecznika łęczyckiego, prawa miejskie[2]; w ten sposób Ujazd zaliczony został do rzędu miast prywatnych. W 1476 r. słynny polski dowódca z okresu wojny trzynastoletniej Piotr Dunin zakupił miasto wraz z zamkiem oraz przynależnymi wsiami od Stanisława Warszyckiego za 8 tysięcy florenów węgierskich i część wsi Święte w powiecie brzesko-kujawskim. Piotr Dunin wkrótce rozbudował istniejący wcześniej zamek. Mimo wzniesienia tu rezydencji właścicieli, poszerzenia miejscowości o „nowe miasto” i kilkakrotnego potwierdzenia przywilejów miejskich, Ujazd nigdy nie rozwinął się w większy ośrodek. Na jego losach negatywnie odbił się od lat 20 XIX w. dynamiczny rozwój pobliskiego Tomaszowa, założonego przez rodzinę Ostrowskich – właścicieli Ujazdu od XVIII w. W 1870 r. liczące niespełna 1200 mieszkańców miasteczko zaliczone zostało wraz z kilkuset innymi lokacjami Królestwa Kongresowego do rzędu wsi przez administrację carską. Sytuacji tej nie zmieniło przejściowe ożywienie gospodarcze miejscowości, spowodowane wybudowaniem przez Ujazd linii kolejowej między Koluszkami a Tomaszowem w 1885 r. Okupacja niemiecka 1939–1945 przyniosła wymordowanie społeczności żydowskiej, tradycyjnie stanowiącej istotną część ludności Ujazdu (64% w 1870 r.).

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Ujazd zachował zręby miejskiego układu przestrzennego z dwoma rynkami (stare i nowe miasto), małomiasteczkowym typem zabudowy oraz rezydencją szlachecką. Do wyróżniających się obiektów w miejscowości należą:

  • kościół św. Wojciecha, barokowy z lat 1676–1680
  • pałacyk Ostrowskich, wzniesiony na XV-wiecznych fundamentach, wielokrotnie przebudowywany w XIX i XX w., otoczony parkiem krajobrazowym (14 ha).

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[3] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół parafialny pw. św. Wojciecha, 2 poł. XVII w., nr rej.: 14-I-14 z 20.09.1947 oraz 14 z 27.05.1967
  • dzwonnica, XVIII w., nr rej.: 372 z 27.05.1967
  • kaplica cmentarna pw. św. Anny, 1834 ?, nr rej.: 410-I-19 z 20.09.1947
  • plebania, obecnie dom parafialny, drewniana, 1850, nr rej.: 391-I-17 z 24.05.1947 oraz 339 z 30.05.1967
  • pałacyk Ostrowskich (założycieli Tomaszowa Mazowieckiego), przebudowany w 1812, nr rej.: 371 z 27.05.1967

W latach 1979–2010 charakterystycznym elementem krajobrazu Ujazdu był pomnik Tadeusza Kościuszki na pl. Kościuszki. Był on rzadkim w rzeźbie przykładem przedstawienia postaci jedynie od kolan w górę[4]. Przy okazji zmiany wyglądu placu pomnik został usunięty a następnie odkupiony przez prywatną osobę i ustawiony na klombie na posesji.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  2. Łukasz Ćwikła: Walerian Olszowski herbu Prus II (zm. 1650), ojciec prymasa Andrzeja Olszowskiego i dobrodziej familii w pamięci potomstwa wyrażonej na nagrobku ojca w Stolcu. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica Nr 98 (2017), s. 11.
  3. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 19 września 2008].
  4. Adam Czerwiński: Lokalny patriotyzm: Po co Tadeuszowi Kościuszce nogi?. Gazeta.pl, 29 kwietnia 2010. [dostęp 30 kwietnia 2010].. Pomnik „do kolan” powstał wskutek uszkodzenia dolnej część formy wykonywanej w zakładach w Niewiadowie (rzeźba wykonana z żywicy poliestrowej). Za zgodą twórcy pomnika obcięto uszkodzony fragment.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Z dziejów Ujazdu koło Tomaszowa Mazowieckiego. Rezydencje, kościół, miasteczko, red. L. Kajzer, Łódź–Ujazd 2005

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]