Układ grupowy AB0

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Białko wytwarzające enzymy odpowiedzialne za determinację grup krwi

Układ AB0 (czyt. a-be-zero) – najważniejszy układ grupowy krwi występujący u człowieka. Rozmieszczenie jego antygenów nie ogranicza się wyłącznie do erytrocytów. Są one obecne na powierzchni wszystkich komórek organizmu, z wyjątkiem komórek tkanki nerwowej. Antygeny tego układu mają charakter polisacharydów. Pojawiają się w 5.-6. tygodniu życia płodowego, jednak do ich pełnej ekspresji dochodzi w 6-18 miesięcy po urodzeniu. Dlatego grupa krwi dziecka ustalona w pierwszych miesiącach po narodzinach może być niewiarygodna[1].

Jest to układ, w obrębie którego znajdują się naturalne przeciwciała przeciwko antygenom, nieobecnym na własnych krwinkach. Dlatego tak istotny jest dobór krwi właśnie w tym układzie grupowym[1].

Antygeny[edytuj | edytuj kod]

Antygeny układu AB0 są polisacharydami, przyczepionymi głównie do białek powierzchniowych komórek (niewielka ich część jest dołączona do lipidów)[2]. Obecne są na wielu komórkach, w praktycznie wszystkich tkankach, z wyjątkiem tkanki nerwowej – dlatego też nie ma ich w płynie mózgowo-rdzeniowym[1]. Znaleziono je m.in. w ślinie i gruczołach ślinowych, płucach, nerkach, wątrobie, trzustce, jądrach, nasieniu i płynie owodniowym[3]. Antygeny te różnią się u poszczególnych osobników w zależności od alleli genów (kodujących enzymy niezbędne do ich syntezy) dostarczonych przez rodziców w procesie zapłodnienia[2].

Istnieją cztery warianty antygenów w tym układzie grupowym: A, B, AB i 0[3][4]. Ponadto wytwarzany jest również antygen H, którego największe stężenie opisuje się u osób z grupą krwi 0. Antygen H oraz geny odpowiedzialne za jego syntezę odpowiadają za prawidłowe powstawanie antygenów A i B. Proces syntezy antygenów rozpoczyna się syntezą antygenu H. Jeżeli osoba ma grupę krwi 0, proces zostaje zatrzymany na tym etapie, natomiast jeżeli została odziedziczona grupa krwi A, B lub AB, synteza podąża dalej. Brak tego antygenu, występujący na skutek mutacji genu H, skutkuje wystąpieniem rzadkiej grupy krwi Bombaj 0h[1].

Znaczenie kliniczne ma również zróżnicowanie w grupie A. Wyróżnia się podgrupę A1 (a w jej obrębie – A101, A102, A103 i in.), podgrupę A2 (A201 – A206) oraz inne rzadkie podgrupy, czyli A3, Ax, Ae1[5]. Istotą różnicy w podgrupach jest aktywność dziedziczonej glikozylotransferazy, która ma największą aktywność u osób z A1. W rezultacie u osób z podgrupą A2 może dojść do występowania naturalnych przeciwciał anty-A1[1].

Poza antygenami każda grupa krwi charakteryzuje się odpowiednim zestawem naturalnych przeciwciał należących do klasy IgM:

  • grupa A1: anty-B;
  • grupa A2: anty-B i niekiedy anty-A1;
  • grupa B: anty-A;
  • grupa 0: anty-A i anty-B;
  • grupa A1B: brak naturalnych przeciwciał;
  • grupa A2B: mogą wystąpić anty-A1.[1]

Zasady zgodności[edytuj | edytuj kod]

Schemat zgodności erytrocytów w układzie AB0. Osoba z grupą krwi 0 może być dawcą dla pozostałych grup, osoby z grupami A i B mogą być dawcami dla osób z grupą krwi AB.

Zasady transfuzji krwi wynikają z możliwości występowania przeciwciał przeciwko antygenom różnych układów grupowych krwi. Najistotniejsze znaczenie kliniczne mają układy AB0 i Rh[3].

Występowanie przeciwciał skierowanych przeciwko antygenom grupowym opisują tzw. prawa Landsteinera: 1) jeżeli krew zawiera antygen określający grupę krwi (A, B lub Rh+), nie zawiera przeciwciał przeciwko temu antygenowi; 2) krew zawiera przeciwciała przeciwko antygenom grupowym nie występującym u danego osobnika. Oznaczenie grupy krwi jako 0 lub Rh−, oznacza brak tych antygenów w organizmie, co przekłada się na możliwość wytworzenia przeciwciał przeciwko wszystkim innym antygenom obcym dla danej osoby (czyli w tym wypadku dla A, B i Rh+)[4][6].

Zgodnie z tymi zasadami krew grupy 0Rh− można przetoczyć każdej osobie, natomiast dawcą dla osoby z tą grupą musi być osoba o identycznej grupie krwi (0Rh−). Osoba mająca grupę ABRh+ może otrzymać dowolną krew, natomiast może być dawcą jedynie dla osoby z tą samą grupą krwi. Istnieje więc możliwość następujących wariantów zgodności dawców i biorców krwi[4]:

Tabela zgodności grup krwi
Biorca Dawca
0Rh− 0Rh+ BRh− BRh+ ARh− ARh+ ABRh− ABRh+
ABRh+ X X X X X X X X
ABRh− X   X   X   X  
ARh+ X X     X X    
ARh− X       X      
BRh+ X X X X        
BRh− X   X          
0Rh+ X X            
0Rh− X              

Ponadto podczas transfuzji krwi należy przestrzegać następujących zasad:

  • przetaczana krew musi być zgodna w układzie AB0 i antygenie D układu Rh;
  • przed przetoczeniem wykonuje się próbę krzyżową – podczas próby sprawdza się, czy zachodzi aglutynacja między erytrocytami dawcy a surowicą biorcy oraz surowicą dawcy, a erytrocytami biorcy (eliminuje to błędy w określeniu grupy i konflikt serologiczny u osób z grupą „Bombay”);
  • u osób, u których wystąpił kiedyś konflikt serologiczny, dobiera się również krew w pozostałych czterech podstawowych antygenach układu Rh i zgodną w antygenie K układu Kell;
  • w bardzo rzadkich przypadkach powstaje konflikt na tle niezgodności w układzie: MNS – antygeny S i U, Kidd – antygen Ik, Kell – antygen K[4]

Przeciwciała[edytuj | edytuj kod]

W ludzkiej krwi występują przeciwciała przeciwko antygenom z układu AB0. Są one wytwarzane przeciw antygenom bakterii naturalnie bytujących w ludzkim jelicie (tzw. mikrobiom). Przeciwciała te mogą reagować z przetoczonymi krwinkami. W efekcie powoduje to szereg odczynów poprzetoczeniowych[2]. Przeciwciała te należą z reguły do klasy IgM i pojawiają się u człowieka tuż po urodzeniu. Niektóre z przeciwciał należą jednak do klasy IgG, podobnie jak przeciwciała układu Rh. Ponieważ przeciwciała IgG matki (inaczej niż IgM) są w stanie przejść przez łożysko i dotrzeć do płodu, mogą powodować konflikt serologiczny. Dzieje się jednak to rzadko, źródła podają częstotliwość od 1 na 1000 porodów do 1 na 5000 porodów. Dużo częściej przyczyną konfliktu serologicznego jest układ Rh[1].

Ponieważ antygeny grupowe układu AB0 należą do polisacharydów, nie wywołują odpowiedzi limfocytów T[2].

Genetyka[edytuj | edytuj kod]

Geny A, B i 0 mają długość 18-20 kb, składają się z 7 eksonów. Allele A i B są wysoce homologiczne do siebie, różnice między nimi dotyczą jedynie czterech spośród 353 reszt aminokwasowych. Te niewielkie różnice przekładają się jednak na aktywność enzymatyczną białek. Allel 0 powstał w wyniku mutacji w genie kodującym allel A, powodującej brak jednego nukleotydu w eksonie 6 – skutkiem tego jest skrócenie syntetyzowanego białka o ponad 200 aminokwasów[1].

Fenotypową grupę krwi (kliniczną) kodują odpowiednio:

  • grupę A mają osoby o genotypie AA lub A0;
  • grupę B mają osoby o genotypie BB lub B0;
  • grupę AB mają osoby o genotypie AB;
  • grupę 0 mają osoby o genotypie 00[4].

Bądź, precyzyjniej:

  • grupę A1 mają osoby o genotypie A10, A1A1, A1A2;
  • grupę A2 mają osoby o genotypie A2A2 lub A20;
  • grupę B mają osoby o genotypie BB lub B0;
  • grupę A1B mają osoby o genotypie A1B;
  • grupę A2B mają osoby o genotypie A2B;
  • grupę 0 mają osoby o genotypie 00[1].

Grupy krwi determinowane są genetycznie i dziedziczone zgodnie z charakterem ich genów.

Dziedziczenie grup krwi układu AB0
Rodzic Rodzic
0 A B AB
0 0 0 lub A 0 lub B A lub B
A 0 lub A 0 lub A 0, A, B lub AB A, B lub AB
B 0 lub B 0, A, B lub AB 0 lub B A, B lub AB
AB A lub B A, B lub AB A, B lub AB A, B lub AB

[4]

Częstość występowania[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Seroantropologia.
Korelacje grup krwi w Polsce
Grupa występowanie[7] [%] biorca ma dawców [%] dawca ma biorców [%]
0Rh− 6 6 100
0Rh+ 31 37 85
ARh− 6 12 46
ARh+ 32 75 39
BRh− 2 8 25
BRh+ 15 54 22
ABRh− 1 15 8
ABRh+ 7 100 7

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Gerard Drewa: Genetyka medyczna Podręcznik dla studentów. Wrocław: Elsevier Urban & Partner, 2011, s. 294-301. ISBN 978-83-7609-295-9.
  2. a b c d Abul K. Abbas, Andrew H. Lichtman, Shiv Pillai: Immunologia. Funkcje i zaburzenia układu immunologicznego. Wrocław: Edra Urban & Partner, 2015, s. 223-225, 271. ISBN 978-1-4557-0707-2.
  3. a b c William F. Ganong: Fizjologia. Kraków: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2009, s. 521-522. ISBN 978-83-200-3989-4.
  4. a b c d e f Materiały dydaktyczne regionalnego centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa w Warszawie, Warszawa 2013, strony 45-46, 56
  5. D. Smolarek, A. Krop-Wątorek. Molekularne podstawy układu grupowego AB0. „Postepy Higieny i Medycyny Doswiadczalnej”. 62, s. 4-17. Index Copernicus International S.A.. 
  6. Sabyasachi Sircar: Principles of medical physiology. Stuttgart: Thieme, 2008, s. 160. ISBN 1-58890-572-1.
  7. ABC Krwiodawcy (tabela „Rozkład procentowy grup krwi w Polsce”). Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wrocławiu. [dostęp 2017-09-23].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jakub Gołąb, Marek Jakóbisiak, Witold Lasek, Tomasz Stokłosa: Immunologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011, s. 430-437. ISBN 978-83-01-15154-6.

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.