Ulica św. Ducha we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica św. Ducha
Stare Miasto
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Długość 140 m
Przebieg
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła Znak A-21.svg ul. Piaskowa
ul. Grodzka
Most Piaskowy
Ikona ulica z lewej.svg ul. W. Kraińskiego
ul. A. Frycza-Modrzewskiego
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
ulica św. Ducha
ulica św. Ducha
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica św. Ducha
ulica św. Ducha
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
ulica św. Ducha
ulica św. Ducha
51°06′46,464″N 17°02′25,174″E/51,112907 17,040326
Zespół wschodnich wysp odrzańskich
Żegluga pasażerska
Początek Odry Południowej
Skrzyżowanie z ulicami W. Kraińskiego i A. Frycza-Modrzewskiego
1909 r.
Ulica zimną

Ulica św. Duchaulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście, w jego części nazywanej Nowym Miastem[1][2][3][4]. Łączy ulicę Piaskową oraz ulicę Grodzką i Most Piaskowy[1][5][6][7][8] z ulicą Wincentego Kraińskiego oraz ulicą Andrzeja Frycza-Modrzewskiego[1][5][9][10]. Ma 140 m długości[1]. Południową pierzeję ulicy kształtuje elewacja zabytkowej Hali Targowej[11][12], natomiast po stronie północnej położony jest Bulwar Xawerego Dunikowskiego, w ramach Promenady Staromiejskiej[5][12], biegnący nad brzegiem rzeki Odry, jej głównego ramienia, w miejscu rozdziału Odry Górnej na dwa zasadnicze ramiona – Odrę Północną i Odrę Południową, w ramach Śródmiejskiego Węzła Wodnego[13][14].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W rejonie dzisiejszej ulicy wzniesiono w 1214 r. szpital i kościół św. Ducha. Fundatorem budowy był Henryk Brodaty, a kompleks należał do augustianów na Pisaku Witosława. Budynki położone były na terenie na północ od współczesnej ulicy, przed bulwarem Ksawerego Dunikowskiego[11]. Kompleks miał połączenie z Nowym Miastem w rejonie Górki Kacerskiej na południu poprzez ulicę Bernardyńską[15]. W 1241 r. podczas najazdu Tatarów zostały one zburzone, a odbudowano je dzięki Henrykowi III, założycielowi Nowego Miasta. Ulica wzmiankowana była już w 1347 r., ale jeszcze jako bezimienna. Wspomina się tylko o posesji koło kościoła św. Ducha[11]. Pierwotnie ulica łączyła wylot ulicy Piaskowej z ulicą Bernardyńską przez Złoty Most[3][15][16][17]. Po likwidacji północnego odcinka wymienionej ulicy i zasypaniu w 1291 r. koryta rzecznego (Ujście Oławy, tzw. Białej Oławy) łączy wymienionego wyżej ulice. Od 1345 roku notuje się posesje by deme Heyligin geyste in der Nwinstad. W 1403 roku zarejestrowanych było kilkudziesięciu podatników. Uznaje się ten fakt za wskaźnik dużego zagęszczenia osadnictwa. Kolejna zmiana dotycząca ulicy wynikała z inwestycji hydrotechnicznej polegającej na wykonaniu przekopu kierującego wody rzeki Odry do dawnego koryta Białej Oławy. Połączenie z Nowym Miastem, do którego zaliczano ten rejon, zapewniał wspominany od 1465 r. most koło św. Klemensa[3], którego nazwa nawiązywała do kościoła św. Klemensa zbudowanego w 1406 r. przy skrzyżowaniu z ulicą Polską. Ówcześnie stanowił on filię świątyni przy szpitalu św. Ducha. Świątynia współcześnie nie istnieje[4][18]. W 1481 r. ufundowano kaplicę cmentarną św. Fabiana. W 1558 r. notuje się tyko 16 posesji leżących przy tej ulicy, naprzeciwko zespołu św. Ducha. W latach 1591–1591 zespół ten rozebrano, a na wolnym terenie zbudowano Bastion Piaskowy (Brama Piaskowa)[3].

Od 1813 roku przez kolejne lata etapami urządzana była Promenada Staromiejska biegnąca między innymi przez teren pomiędzy Odrą a ulicą św. Ducha[19]. W tym fragmencie współcześnie znajduje się tu Bulwar Xawerego Dunikowskiego. W latach 1906–1908, w miejscu Arsenału Piaskowego, zbudowano halę targową według projektu Richarda Plüddemanna i Heinricha Küstera[20].

Po wojnie, ponieważ znaczna część zabudowy w czasie oblężenia Wrocławia w 1945 r. w wyniku prowadzonych działań wojennych została zniszczona, również przekształceniom uległ układ tutejszych ulic. Między innymi 1964 r. zlikwidowano północny odcinek ulicy Bernardyńskiej, a już w 1966 r. południowy odcinek ulicy św. Ducha. W miejscu po zlikwidowanych ulicach i rozebranych pozostałościach zabudowy powstały budynki spółdzielni mieszkaniowej, a za nimi szkoła[11][15][21][22][23].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy:

  • platea S. Spiritus, od 1403 r.[3][11]
  • Heiligegeiststraße[24]
  • św. Ducha, od 1945 r.[1][24]

Zarówno nazwa platea S. Spiritus, Heiligegeiststraße, jak i obecna nazwa św. Ducha, wywodzą się od dawnego kościoła pod tym wezwaniem, jak i szpitala noszącego wymienione imię[3][24]. Świątynia współcześnie nie istnieje. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 60 z 21.09.1945 r. oraz nr 76 z 19.10.1945 r.[1]

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisana jest droga gminna numer 106478D o długości 140 m[1] klasy lokalnej[25] położona na działkach o łącznej powierzchni 757 m2[1][26]. Ulica biegnie od ulicy Piaskowej, Grodzkiej i Mostu Piaskowego[1][5][6][7][8] do ulicy Wincentego Kraińskiego i Andrzeja Frycza-Modrzewskiego[1][5][9][10].

Ulice powiązane z ulicą św. Ducha:

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Teren przy współczesnym odcinku ulicy po stronie południowej zabudowany jest zabytkowym budynkiem Hali Targowej i parkingu[5][12][33][34]. Strona północna natomiast przeznaczona jest na tereny zielone obejmujące Bulwar Xawerego Dunikowskiego w ramach Promenady Staromiejskiej, kształtowany w nawiązaniu do przepływającej za nim rzeki Odra[5][12][13][14][33]. W miejscu zlikwidowanego w latach 60. XX wieku odcinka południowego posadowione są budynki mieszkalne i dalej szkoła[11][15][21][22], położona przy ulicy Wincentego Kraińskiego 1 (w różnych okresach była to szkoła: podstawowa – nr 104 imienia Marii Konopnickiej, nr 29 imienia Konstytucji 3 Maja, lub gimnazjum – nr 29)[35]. Pomiędzy terenem szkoły i budynkami przewidziano niewielki skwer[36].

Ulica położona jest w obszarze znajdującym się na wysokości bezwzględnej pomiędzy 118 a 119 m n.p.m.[37]. Jest on objęty rejonem statystycznym nr 933170, w którym gęstość zaludnienia wynosiła 6389 osób/km2 przy 493 osobach zameldowanych (według stanu na dzień 31.12.2018 r.)[38].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położona jest ulica św. Ducha, podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII–XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr. rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967 r.[39][40]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[41][42]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego oraz historycznego charakteru najstarszej części miasta[43].

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki:

obiekt, położenie powstanie, nr rej.[a] fotografia
strona południowa
Hala Targowa, ulica Piaskowa 17[b][12][44] lata 1906–1908 (proj. Richard Plüddemann, F. Friese, Heinrich Küster)[12] (1908 r.[44])
A/2659/401/Wm z dnia 13.04.1979 r.[12][44][45]
PL DW market hall.jpg
strona północna
Most Piaskowy[12][46] 1861 r., remont 2008 r.[12][46]
A/1649/330/Wm z dnia 15.10.1976 r.[12][46][32]
Wroclaw Most Piaskowy i Hala Targowa.jpg
Promenada Staromiejska[12] po 1807 r., projekt 1813 r. (Johann Friedrich Knorr)[12]
gez, mpzp[12][47]
Hala targowa2.jpg
zamknięcie osi widokowej w kierunku wschodnim
Klasztor franciszkanów, od 1530 r. norbertanów, po 1810 r. - Wyższy Sąd Krajowy, po 1945 r. budynek Uniwersytetu Wrocławskiego, obecnie Instytut Filologii Romańskiej UWr., plac Biskupa Nankiera 15b[12][48] połowa XIII wieku, druga połowa XIII wieku, początek XVII wieku (przebudowa), lata 1682–1695, początek XX wieku, 1929 (renowacja), po 1945 r., 2009 r. (renowacja i remont)[12] (1232 r., XIV, XVII – XVIII wiek, po 1945 r.[48])
zespół klasztorny premonstrantów[48]:
Widok z mostu Piaskowego w stronę placu Nankiera - panoramio.jpg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nr rej.: numer wpisu do rejestru zabytków; mpzp - miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego; gez - gminna ewidencja zabytków.
  2. W przywołanym tu spisie zabytków województwa dolnośląskiego podaje się, że Hala Targowa położona jest przy placu Nankiera, co zapewne stanowi zaszłość[44]. Współczesny jej adres jest przypisany do ulicy Piaskowej numer 17[12].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 5609-5610 (Św. Ducha).
  2. SIP 2019 ↓, Osiedla Wrocławia.
  3. a b c d e f Harasimowicz 2006 ↓, s. 886 (Św. Ducha).
  4. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 592-593 (Nowe Miasto).
  5. a b c d e f g SIP 2019 ↓, Mapa podstawowa.
  6. a b c ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 1404-1405 (Grodzka).
  7. a b c ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 3992 (Piaskowa).
  8. a b c ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 3994 (Piaskowy - most).
  9. a b c ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 2398 (Kraińskiego Wincentego).
  10. a b c ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 3248 (Frycza-Modrzewskiego Andrzeja).
  11. a b c d e f Antkowiak 1970 ↓, s. 43-44 (Św. Ducha).
  12. a b c d e f g h i j k l m n o p q SIP 2019 ↓, Gminna Ewidencja Zabytków.
  13. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 607-608 (Odra Południowa).
  14. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 885 (Śródmiejski Węzeł Wodny).
  15. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 67 (Bernardyńska).
  16. Harasimowicz 2006 ↓, s. 553 (mapa Mosty i kładki w XVI-XVIII w.).
  17. Harasimowicz 2006 ↓, s. 558 (Most Złoty).
  18. Harasimowicz 2006 ↓, s. 426 (Kościół św. Klemensa na NM).
  19. Harasimowicz 2006 ↓, s. 718-1719 (Promenada Staromiejska).
  20. Harasimowicz 2006 ↓, s. 263-264 (Hale Targowe).
  21. a b Antkowiak 1970 ↓, s. 17-18 (Bernardyńska).
  22. a b Antkowiak 1970 ↓, s. 154-155 (Frycza-Modrzewskiego).
  23. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 81 (Kirchstr.).
  24. a b c Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 64 (Heiligegeiststr.).
  25. Uchwała RMWr 2018 ↓, §32 ust. 2 pkt 1.
  26. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_27, 7/3, 8/8.
  27. ZDiUM sygnalizacja 2019 ↓, poz. 59.
  28. a b c wroclaw.pl 2019 ↓.
  29. a b c Uchwała RMWr 2018 ↓, §31 ust. 2 pkt 6.
  30. Uchwała RMWr 2009 ↓, §34 ust. 2 pkt 3.
  31. a b c ZDiUM mosty 2016 ↓, s. 6 (poz. 50 Most Piaskowy).
  32. a b GEZ 2019 ↓, poz. 2289.
  33. a b Uchwała RMWr 2018 ↓, §27.
  34. Uchwała RMWr 2009 ↓, §22.
  35. gim 2019 ↓, O szkole, Historia szkoły.
  36. Uchwała RMWr 2018 ↓, §28.
  37. SIP 2019 ↓, Mapa wysokościowa.
  38. SIP 2019 ↓, Demogrfia.
  39. NID 2018 ↓, s. 207.
  40. GEZ 2019 ↓, poz. 68.
  41. NID 2013 ↓.
  42. MP 1994 ↓.
  43. wroclaw.pl 2018 ↓.
  44. a b c d NID 2019 ↓, s. 213.
  45. GEZ 2019 ↓, poz. 6215.
  46. a b c NID 2019 ↓, s. 215.
  47. GEZ 2019 ↓, poz. 6532.
  48. a b c d NID 2019 ↓, s. 210.
  49. NID 2018 ↓, s. 210.
  50. GEZ 2019 ↓, poz. 5101.
  51. GEZ 2019 ↓, poz. 5102.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zygmunt Antkowiak, Ulice i place Wrocławia, Wrocław-Warszawa-Kraków, seria: Biblioteka Wrocławska, tom 11, Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo, 1970, Zam nr A/185/70 (C-9) (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 18 kwietnia 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  3. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  4. GIMNAZJUM NR 29 WE WROCŁAWIU im. Konstytucji 3 Maja, 2019 [dostęp 2019-08-01] (pol.).
  5. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  6. Mosty - wykaz, „ZDiUM/Infrastruktura/Obiekty inżynierskie/Mosty”, Ewa Iwanska, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 22 listopada 2016 [dostęp 2019-10-07] (pol.).
  7. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  8. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  9. Schematy stałe komunikacji zbiorowej, Komunikacja dzienna - schemat ważny od 2 września 2019 roku, Oficjalny serwis Wrocławia, 1 września 2019 [dostęp 2019-09-24] (pol.).
  10. System Informacji Przestrzennej Wrocławia, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2019 [dostęp 2019-06-06] (pol.).
  11. Uchwała LXII/1453/18 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 13 września 2018 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego pomiędzy aleją Juliusza Słowackiego a bulwarem Xawerego Dunikowskiego we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 2018 r. poz.4601. [Data ogłoszenia: 25 września 2018 r.]; Biuletyn Urzędowy RMW z 2018 r. poz.293., Wrocław , 13 września 2018 [dostęp 2019-10-09] (pol.).
  12. Uchwała XLI/1283/09 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie placu Nowy Targ we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 14 stycznia 2010 r. Nr 6, poz.123; Biuletyn Urzędowy RMW z 25 listopada 2009 r. Nr 11, poz. 291., Wrocław , 19 listopada 2009 [dostęp 2019-10-09] (pol.).
  13. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  14. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice Wykaz dróg w zarządzie ZDiUM”, Ewa Iwanska, sporządziła ZDJOGA/NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 20 września 2019 [dostęp 2019-09-21] (pol.).
  15. Wykaz sygnalizacji świetlnych, „ZDiUM/Infrastruktura/Wykaz sygnalizacji, w tym pracujących całodobowo w trybie kolorowym”, Ewa Iwanska, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 5 września 2016 [dostęp 2019-10-03] (pol.).
  16. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2019 [dostęp 2019-08-23] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ulica Ducha, św., [w:] Wrocław, Nowe Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  • ul. Ducha, św., [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici), ID: 587415 [dostęp 2019-10-02] (pol.).
  • ul. św. Ducha, wikimapia.org [dostęp 2019-10-02] (pol.).