Ulica Brzozowa w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ulica Brzozowa w Warszawie
Stare Miasto
Ilustracja
Ulica Brzozowa, widok w kierunku ul. Mostowej
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Przebieg
Ikona ulica początek T.svg ul. Bugaj
Ikona ulica z lewej.svg ul. Dawna
Ikona ulica z lewej.svg ul. Celna
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Kamienne Schodki
Ikona ulica koniec T.svg ul. Mostowa
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Ulica Brzozowa w Warszawie
Ulica Brzozowa w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ulica Brzozowa w Warszawie
Ulica Brzozowa w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Ulica Brzozowa w Warszawie
Ulica Brzozowa w Warszawie
Ziemia52°15′01,5″N 21°00′46,6″E/52,250417 21,012944
Ulica Brzozowa na rysunku Józefa Pankiewicza, 1891

Ulica Brzozowa – ulica znajdująca się na Starym Mieście w Warszawie, biegnąca od ul. Celnej do ul. Mostowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Brzozowa od XV wieku jest ulicą Starej Warszawy. Nazwa, nadana oficjalnie w 1770, pochodzi najprawdopodobniej od brzóz rosnących na cmentarzu szpitala św. Łazarza istniejącym u zbiegu z Mostową. Dawniej była zwana Podwalną, ze względu na jej położenie pod murami obronnymi miasta, oraz Między Spichlerzami - od spichlerzy znajdujących się po stronie parzystej ulicy[1].

Z jednej strony zabudowana była oficynami kamienic rynkowych strony wschodniej. Po drugiej stronie na przełomie XVI i XVII wieku znajdowały się dworki drewniane oraz charakterystyczne dzielnice składów towarowych pełniące głównie funkcję spichlerzy do przechowywania zboża. Wznoszone były przez kupców takich jak: Baryczkowie, Gizowie, Karbowie, Strubiczowie. Ulicę zamieszkiwali rzemieślnicy oraz staromiejscy handlarze. Wiek XIX przyniósł przemiany demograficzne i architektoniczne. Domy w tym okresie były często przekształcane, zaś ich lokatorami stali się liczni Żydzi. Przy budowie stojących tam domów wykorzystano starsze relikty murów obronnych.

W związku z przesunięciem się w XVIII wieku na wschód koryta Wisły spichrze znajdujące się pomiędzy ulicami Brzozową i Bugaj nie mogły już dłużej pełnić swych gospodarczych funkcji i zostały przekształcone na budynki mieszkalne[2]. Na przełomie XIX i XX wieku domy traciły historyczny wystrój, zaś brak regulacji dotyczących wysokości budynków sprawiał, że obok siebie stały nadbudowane, liczące pięć czy siedem kondygnacji „niebotyki“.

W dwudziestoleciu międzywojennym przebudowano dawny spichlerz Strubiczów w dom profesorski według projektu Kazimierza Tołłoczki. W 1944 roku został zniszczony, odbudowano go w latach 1959–1962.

W roku 1923 na stokach Gnojnej góry wybudowano zespół gmachów Pocztowej Kasy Oszczędności, zaprojektowany przez Mariana Lalewicza. Gigantyczny kompleks nosił adres Brzozowa 2/4, Bugaj 3 i 5.

Okres 1939–1945 nie przyniósł przy ulicy wielkich zniszczeń, jednak podjęcie odbudowy domów dopiero w roku 1959 sprawiło, że niezabezpieczone 15 lat wypalone wcześniej obiekty nadawały się już tylko do rozbiórki i rekonstrukcji. Odbudowa nie była zbyt wierna: wprowadzono liczne zmiany w wyglądzie domów i ukształtowaniu ich fasad.

W 1773 roku powołano Komisję Edukacji Narodowej. Biura tejże komisji znajdowały się częściowo w domu przy ulicy Brzozowej, ale także w pałacu Krasińskich i w pomieszczeniach przy Bibliotece Załuskich.

W 1965 założenie urbanistyczne ulicy zostało wpisane do rejestru zabytków.

Ważniejsze obiekty[edytuj | edytuj kod]

Góra Gnojna[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Góra Gnojna.

Góra Gnojna jest stromą skarpą znajdującą się na końcu ulicy Celnej i Brzozowej od strony Wisły. Na górę do około 1774 wywożono z miasta wszelkie nieczystości, mimo że uchwała zakazała ich tam składować już w 1772 roku. Skarpa pełniła funkcję wysypiska śmieci przez około 400 lat, do czasu, gdy osiągnęła krytyczną wielkość, omal nie przewracając okolicznych zabudowań. Mocno dawał się również we znaki fetor unoszący się znad wysypiska oraz stada zamieszkujących je szczurów. Po zamknięciu stok został obłożony ziemią. Wysypisko zamknięto ostatecznie w 1844.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 139. ISBN 978-83-62189-08-3.
  2. Jarosław Zieliński. Spichrze na Rybakach. „Stolica”, s. 70, kwiecień 2018. 
  3. Zestawienie kwitów za komorne za miesiąc lipiec 1939 r., Archiwum Spółdzielni Mieszkaniowej Profesorów Uniwersytetu Warszawskiego

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]