Ulica Krowia we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
ulica Krowia
Stare Miasto
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Długość 140 m
Przebieg
Ikona ulica w prawo L z dochodzacym deptakiem.svg pl. Nowy Targ
ul. Kotlarska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Wita Stwosza
ul. Biskupia
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa konturowa Wrocławia, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „ulica Krowia”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „ulica Krowia”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „ulica Krowia”
51°06′36,9″N 17°02′13,9″E/51,110250 17,037194
Pałac Hatzfeldta, po lewej początek ul. Krowiej.
Pierzeja wschodnia.

Ulica Krowiaulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście, w jego wschodniej części. Łączy plac Nowy Targ z ulicą Wita Stwosza[1][2][3][4]. Ma 140 m długości[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Krowia jest starą ulicą wytyczoną już w średniowieczu[2]. Powiązana jest urbanistycznie z placem Nowy Targ[4][5]. Pierwsza znana pisemna wzmianka o tej ulicy pochodzi z 1348 roku już z obecną nazwą ulicy. Przy ulicy w XVII wieku powstała karczma „Pod Długim Drzewem”[2]. Przy ulicy po stronie wschodniej istniały oficyny, natomiast po stronie zachodniej parcele przypisane do posesji położonych przy sąsiednich ulicach[3].

W latach 1715–1719 wybudowano w pierzei wschodniej barokowy pałac dla F. von Hatzfeldta, uznawany za najwspanialszą miejską rezydencję. Został on zniszczony w 1760 roku podczas wojny siedmioletniej. Ruiny tego pałacu rozebrano w 1763 roku, a na jego miejsce w latach 1765–1773 wybudowano nowy pałac Hatzfeldów zbudowany dla F. Ph. A. von Hatzfeldta. W 1912 roku zabudowa tego obszaru została powiększona od strony Nowego Targu. Obiekt użytkowany był przez Nadprezydium Prowincji Śląskiej[4][5][6][7][8][9]. Pałac w latach 60. XX wieku częściowo rozebrany oraz adaptowany parter, oraz rozbudowany o nowy budynek z przeznaczeniem na galerię sztuki Biura Wystaw Artystycznych[6][8][10].

W 1899 roku na rogu z ulicą Wita Stwosza zbudowano gmach, który obecnie jest siedzibą oddziału banku PKO BP S.A.[9].

W czasie działań wojennych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 roku część zabudowy przy ulicy została zniszczona, podobnie jak w całym rejonie placu Nowy Targ. W latach 60. XX wieku zbudowano w pierzei zachodniej żłobek oddany do użytkowania 10 kwietnia 1968 roku, wykorzystywany także w różnych okresach na potrzeby przedszkola[2][5] oraz budynek mieszkalny przy ulicy Kotlarskiej[11]. Po wojnie nastąpiła adaptacja reliktów pałacu na galerię[8].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy własne:

  • Kugasse („Krowia”), od 1348 r.[a][2][3]
  • Weyngasse ( „Winna”), ok. 1416/1562 r.[a][2][3]
  • Fleischergässel ( „Rzeźnicza”), ok. XVIII w.[3]
  • Langeholzgasse („Pod Długim Drzewem”, „Długie Drzewo”), od 1825 r. do 1945 r.[2][3][12]
  • Krowia, od 1945 r.[1][2][3][12].

Źródło nadania ulicy pierwotnej nazwy nie jest znane[2][3]. Jedynie istnieją domniemania, że w związku z powstaniem w tym rejonie Nowych Jatek, istniały tu rzeźnie i obory, ewentualnie w pobliżu mogły znajdować łąki na których wypasano zwierzęta i te okoliczności mogły stanowić o takim nazewnictwie tej ulicy[2] i pobliskiej ulicy Świętego Wita, która wcześniej nosiła nazwę ulicy Koziej[2][13]. Brak wiedzy na temat źródeł dla nazwy Weyngasse („Winna”). Natomiast nazwę Fleischergässel („Rzeźnicza”) wiąże się z pobliskimi Nowymi Jatkami[3]. Kolejna nazwa tej ulicy – Langeholzgasse – pochodziła od nazwy gospody (karczmy z XVII wieku), która istniała na rogu z ulicą Kotlarską. Nazwa ta w języku niemieckim brzmiała Zum langen Holz, co znaczyło „Pod Długim Drzewem”, „Długie Drzewo”[2][3][12]. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 97 z 31.11.1945 r.[1].

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisana jest droga gminna o długości 140 m[1].

Ulice i place powiązane z ulicą Krowią:

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

W pierzei zachodniej zabudowa ulicy obejmuje od południa budynki banku, fragment niezabudowany pierzei, w głębi którego znajduje się obiekt oświaty przy ulicy Krowiej 1 (użytkowany w różnych okresach jako żłobek lub przedszkole) i dalej szczyt wschodni budynku mieszkalnego położonego przy ulicy Kotlarskiej[2][3][16][19]. Zachodni kwartał zabudowy, ograniczony ulicami Wita Stwosza, Łaciarską, Kotlarską i Krowią, przeznaczony jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na potrzeby usług i hotelarstwa w części południowej[20], a w części północnej usług, hotelarstwa i mieszkalnictwa[20], przy czym pomiędzy tymi dwoma strefami przewiduje się wykreowanie nowej ulicy klasy dojazdowej łączącej ulicę Krowią z ulicą Łaciarską, w tym ulicy pod zabudową uzupełniającą pierzeję zachodnią[21].

W pierzei wschodniej zabudowa ulicy obejmuje od południa budynek galerii z reliktami pałacu od strony ulicy Wita Stwosza, dalej niezbudowany fragment terenu, a za nim kompleks zabudowy Urzędu Miejskiego Wrocławia (dawniej Nadprezydium Prowincji Śląskiej)[2][3][4][6][7][8][19]. Cały ten kwartał zabudowy, ograniczony placem Nowy Targ, ulicą Świętego Wita, ulicą Wita Stwosza i ulicą Krowią, przeznaczony jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego na potrzeby usług i hotelarstwa[22].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położona jest ulica Krowia podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII-XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967[23][24]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[25][26]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego oraz historycznego charakteru najstarszej części miasta[27]. Ponadto wymaga się stosowania nawierzchni kamiennej ulic i chodników[28].

W otoczeniu ulicy znajdują się następujące zabytki:

nr[b] obiekt powstanie nr rej.[c] foto
plac Nowy Targ
1-8 Nadprezydium Prowincji Śląskiej (Oberpräsidium), obecnie Urząd Miasta Wrocławia[29][30][31]
pierzeja wschodnia[d]
XIX wiek, lata 1914-1918 (projekt K. Löwe; rozbudowa i przebudowa), po 1945 r.[29][30][31] rejestr zabytków: nr A/2269/504/Wm z dnia 15.01.1993 r.[29][30][31] Wrocław, Urząd Miejski - fotopolska.eu (132238).jpg
ulica Wita Stwosza
32 Portyk pałacu Hatzfeldów, obecnie budynku galerii Awangarda[e][29][32]
pierzeja wschodnia[d]
lata 1715–1722, lata 1766–1773 (projekt Carl Gotthard Langhans)[29][33] rejestr zabytków: nr A/2796/173 z dnia 15.02.1962 r.[29][33] Wita Stwosza 32.jpg
33-35 Budynek Śląskiego Towarzystwa Bankowego (Schlesischer Bankverein), obecnie budynek PKO Bank Polski[29][34]
pierzeja zachodnia[d]
1906 r. (na miejscu XVII wiecznego pałacu)[29] mpzp[29], GEZ[34], rejestr zabytków: nr A/6056 z dnia 23.08.2017 r.[34][35] WROCŁAW, AB. 063.JPG
33-35 Budynek banku Śląskiego Towarzystwa Bankowego (Schlesischer Bankverein), obecnie nieużytkowany[29]
pierzeja zachodnia[d]
1899 r.[29] (1899, 1906, 1922[35]) mpzp[29], GEZ,
16 Kamienica z częścią usługową, obecnie budynek biurowo-usługowy (od ul. Biskupiej – XVI-wiek portal z Rynek 12))[29]
zamyka oś widokową w kierunku południowym, pierzeja zachodnia[d]
1804 r. (na miejscu wcześniejszej z winiarnią Philippich); 1904 r. (przeniesienie portalu)[29][36] (1802 r., XX wiek[35]) rejestr zabytków: nr A/2797/172 z dnia 15.02.1962[29][35][36] 599326 Wrocław pałac 02.JPG
ulica Biskupia
10a Hotel de Rome i sklep Carla Marlienzen, obecnie Dolnośląski Zakład Doskonalenia Zawodowego[29]
zamyka oś widokową w kierunku południowym, pierzeja wschodnia[d]
lata 90. XIX wieku[29][37] (XV wiek, 1863 r.[38]) rejestr zabytków: A/1394/583/Wm z dnia 24.12.1998 r.[29][37][38] Wroclaw biskupia 10a.jpg

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Daty podanych nazw odnoszą się do pisemnych wzmianek o ulicy lub roku wydania planu miasta, w których występują te nazwy.
  2. "Nr" w tabeli zabytków oznacza numer budynku w rejestrze budynków, odpowiadający także pocztowemu numerowi adresowemu.
  3. "Nr rej." w tabeli zabytków oznacza numer i datę wpisu w rejestrze zabytków. Skróty: mpzp - miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, GEZ - Gminna Ewidencja Zabytków.
  4. a b c d e f Określenie położenia danego obiektu odnosi się do opisywanej tu ulicy Krowiej.
  5. Pałac Hatzfeldów położony jest przy ulicy Wita Stwosza 32 we Wrocławiu[8][10][39][19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 2230 (Krowia).
  2. a b c d e f g h i j k l m n Antkowiak 1970 ↓, s. 124-125 (Krowia).
  3. a b c d e f g h i j k l Harasimowicz 2006 ↓, s. 444 (Krowia).
  4. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 595-596 (Nowy Targ).
  5. a b c Antkowiak 1970 ↓, s. 169-173 (Nowy Targ).
  6. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 642 (Pałac Hatzfedtów).
  7. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 576 (Nadprezydium Prowincji Śląskiej).
  8. a b c d e Harasimowicz 2006 ↓, s. 962 (Wita Stwosza).
  9. a b Antkowiak 1970 ↓, s. 247-249 (Wita Stwosza).
  10. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 79 (BWA).
  11. Antkowiak 1970 ↓, s. 115-117 (Kotlarska).
  12. a b c Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 89 (Langeholzgasse).
  13. Antkowiak 1970 ↓, s. 282-283 (Św. Wita).
  14. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 3220-3222 (Nowy Targ).
  15. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 2137-2138 (Kotlarska).
  16. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 434 (Kotlarska).
  17. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 5498-5500 (Wita Stwosza).
  18. ZDiUM ulice 2018 ↓, poz. 226-227 (Biskupia).
  19. a b c SIP mp 2018 ↓.
  20. a b Uchwała RMWr 2009 ↓, §20.
  21. Uchwała RMWr 2009 ↓, §39.
  22. Uchwała RMWr 2009 ↓, §19.
  23. NID 2017 ↓, s. 206.
  24. GEZ 2018 ↓, poz. 68.
  25. NID 2013 ↓.
  26. MP 1994 ↓.
  27. wroclaw.pl 2018 ↓.
  28. Uchwała RMWr 2009 ↓, §37 ust. 2 pkt 2.
  29. a b c d e f g h i j k l m n o p q r SIP GEZ 2018 ↓.
  30. a b c GEZ 2018 ↓, poz. 5343.
  31. a b c NID 2017 ↓, s. 223.
  32. GEZ 2018 ↓, poz. 8639.
  33. a b GEZ 2018 ↓, poz. 8634.
  34. a b c GEZ 2018 ↓, poz. 8635.
  35. a b c d NID 2017 ↓, s. 232.
  36. a b GEZ 2018 ↓, poz. 8631.
  37. a b GEZ 2018 ↓, poz. 445.
  38. a b NID 2017 ↓, s. 217.
  39. Harasimowicz 2006 ↓, s. 642 (Pałac Hatzfeddtów).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zygmunt Antkowiak, Ulice i place Wrocławia, Wrocław-Warszawa-Kraków, seria: Biblioteka Wrocławska, tom 11, Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo, 1970, Zam nr A/185/70 (C-9) (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 1 sierpnia 2018 [dostęp 2018-09-11] (pol.).
  3. Gminna Ewidencja Zabytków - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-09-11] (pol.).
  4. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  5. Mapa podstawowa - System Informacji Przestrzennej, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-09-11] (pol.).
  6. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2018-05-04] (pol.).
  7. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  8. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2018-04-18] (pol.).
  9. Uchwała NR XLI/1283/09 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rejonie placu Nowy Targ we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 14 stycznia 2010 r. Nr 6, poz.123; Biuletyn Urzędowy RMW z 25 listopada 2009 r. Nr 11, poz.291., Wrocław , 19 listopada 2009 [dostęp 2018-09-20] (pol.).
  10. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  11. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2017 [dostęp 2018-05-04] (pol.).
  12. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice”, Ewa Iwanska, sporządziła Jolanta Gac /NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 28 maja 2018 [dostęp 2018-07-31] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ulica Krowia, [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2019-01-07] (pol.).
  • ul. Krowia, [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici) [dostęp 2019-01-07] (pol.).
  • ul. Krowia, wikimapia.org [dostęp 2019-01-07] (pol.).