Ulica Wierzbowa we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Herb wroclaw.svg Wrocław
ulica
Wierzbowa
Stare Miasto
Długość: 285 m
Wrocław, Škoda 19 T - fotopolska.eu (226755).jpg
Przebieg
Ikona - początek ulicy w postaci skrzyżowania T z deptakiem.svg Promenada Staromiejska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg Znak A-21.svg ul. Teatralna
Ikona ulica z prawej.svg ul. Arrasowa
Ikona ulica z lewej.svg ul. Mennicza
Ikona ulica z lewej.svg pl. św. Krzysztofa
Ikona ulica koniec T.svg Znak A-21.svg ul. Kazimierza Wielkiego
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
ulica Wierzbowa
ulica Wierzbowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ulica Wierzbowa
ulica Wierzbowa
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
ulica Wierzbowa
ulica Wierzbowa
51°06′22,658″N 17°02′13,396″E/51,106294 17,037054
Tramwajowe torowisko techniczne.
Pomnik Kopernika i siedziba Proximy.
Koniec ulicy.
Teren między Wierzbową a P. Skargi przed budową biurowca Dominikański, Pałac Oppersdorfów.
Biurowiec Dominikański.
JRG nr 1.

Ulica Wierzbowaulica położona we Wrocławiu na Starym Mieście. Łączy ulicę Teatralną z ulicą Kazimierza Wielkiego[a][1][2][3][4] przy placu Świętego Krzysztofa[4]. Ma 285 m długości[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa tej ulicy znana jest już od 1346 r. ale różne źródła podają dwie wersje:

  • Weidenstrasse, czyli Wierzbowa, co miało wynikać z faktu, że w rejonie tej ulicy rosły wierzby[4][5], lub
  • Wydingasse, od studni[3].

Ulica stanowiła ówcześnie peryferyjną drogę zewnętrznego pasa Starego Miasta. Ulica była gęsto zaludniona[3], z wyjątkiem ogrodów po stronie wschodniej wypominanych od 1348 r., a zajmujących teren do dzisiejszej ulicy Piotra Skargi[3][4]. Już od 1346 r. wypominano także, że na tyłach tutejszych posesji znajdowały się słodownie. W roku 1564 wszystkie posesje przy ulicy należały do 7 posesjonatów, co stanowiło największa koncentrację własności w mieście, opartej na prywatnej parcelacji wielkich działek należących do patrycjatu. Fakt jej przeprowadzania potwierdzono od drugiej połowy XIV wieku. Uzyskane w ten sposób mniejsze działki przeznaczano pod drewnianą zabudowę należącą do uboższych dzierżawców[3].

Natomiast okolice przy ulicy Arrasowej zamieszkiwali od drugiej połowy XV wieku barchaniarze. Tu również zagospodarowanie działek obejmowało zabudowę drewnianą, zniszczoną w 1757 r., w wyniku wybuchu w Bastionie Sakwowym[6].

W okresie nowożytnym przy ulicy powstały obiekty bardziej reprezentacyjne. Był to między innymi ogród botaniczny założony przez Laurentiusa Scholtza z XVI wieku[3][4][7]. Był to pierwszy ogród botaniczny we Wrocławiu[4]. Przy ulicy wybudowano między innymi pałac Oppersdorfów/Lambergów położony pod numerem 30 z barokowym ogrodem z 1720 r.[3][4][8][9]. Przez pewien czas po II wojnie światowej mieścił się tu klub poligrafów[4]. W latach 1872-1874 wzniesiono na miejscu ujeżdżalni koni[10] przy Promenadzie Staromiejskiej[10][11] Pałac Leipzigerów pod numerem 15. W późniejszych czasach budynek ten stanowił siedzibę między innymi Urzędu Powiatowego (Kreis-Ausschuβ) od 1878 r., a po wojnie stanowił siedzibę Przedsiębiorstwa Geologicznego Proxima[10], później przeznaczony został na hotel[12].

Zabudowa przy południowym krańcu powstała w 1960 r. w miejscu zniszczonych podczas działań wojennych prowadzonych w czasie oblężenia Wrocławia z 1945 r. budynków[6]. Po wojnie zachowana pozostała jeszcze XVIII wieczna kamienica barokowa przy ulicy Wierzbowej 4 częściowo zniszczona podczas II wojny światowej[4]. Obecnie budynek nie istnieje[13]. Po stronie zachodniej południowego krańca ulicy w 1964 r. postała strażnica straży pożarnej przy ulicy Teatralnej 14-20[1][14].

Nazwy[edytuj | edytuj kod]

W swojej historii ulica nosiła następujące nazwy:

  • Weidenstrasse, od 1346 do 1945 r.[4][5] lub Wydingasse od 1346 r.[3]
  • Szeroka, około XVIII wieku[4]
  • Wierzbowa, od 1945 r.[2][5].

Obie nazwy, wcześniejsza w języku niemieckim, i powojenna odnoszą się do faktu, że rosły tu niegdyś wierzby (weide w języku polskim znaczy wierzba, wiklina)[4][5]. Natomiast nazwa Wydingasse prawdopodobnie od studni nazywanej wydinburn, wydenburn[3]. Współczesna nazwa ulicy została nadana przez Zarząd Miejski i ogłoszona w okólniku nr 76 z 19.10.1945 r.[2].

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Do ulicy przypisana jest droga gminna numer 105078D o długości 285 m[2] klasy dojazdowej[15] (o powierzchni 3903 m2[16][17]) oraz sięgacz o długości 42 m przy posesji pod numerem 3 stanowiący drogę wewnętrzną[2][18] (o powierzchni 500 m2[18]). Mimo, że wrocławski Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta podaje w swoim zestawieniu, iż ulica łączy ulicą Teatralną z ulicą Kaźmierza Wielkiego, to jednak obejmuje ona także krótki sięgacz na południe od ulicy Teatralnej, kończący się na Promenadzie Staromiejskiej, przy którym stoi budynek o adresie ulica Wierzbowa 15 (Pałac Leipzigerów)[a][1][2]. Stanowi on jednak drogę wewnętrzną w ramach wymienionej nieruchomości[19]. W południowym odcinku ulicy wbudowane jest tramwajowe torowisko techniczne[1].

Ulice i place powiązane z ulicą Wierzbową:

W przypadku przebudowy układu urbanistycznego po wschodniej stronie ulicy obowiązuje wykonanie ciągu pieszego od ulicy Wierzbowej do ulicy Piotra Skargi, o szerokości nie mniejszej niż 5 m, w przybliżeniu na przedłużeniu ulicy Menniczej[31].

Zabudowa i zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Część ulicy na południe od ulicy Teatralnej zdominowana jest przez tereny zielone[32]. Jedynym budynkiem położonym po tej stronie drogi, jest dawny Pałac Ignacego Leipzigera, połączony z kamienicą J. Schottländera, przez pewien czas budynek biurowy Przedsiębiorstwa Geologicznego "PROXIMA", a obecnie Hotel Altus Palace. Budynek ma do 21 m wysokości i jest wpisany do rejestru zabytków[10][13][33][34][35]. Pozostały obszar to Promenada Staromiejska, w tym bezimienny plac, na którym znajduje się Pomnik Mikołaja Kopernika[1][13][32][36][37].

Na północ od ulicy Teatralnej po stronie wschodniej znajduje się powojenna zabudowa mieszkalna wielorodzinna, o wysokości zabudowy do 22 m[1][33][38], z 1960 r.[6], przy czym budynki mieszkalne położone są przy ulicy Teatralnej i Piotra Skargi, a przy ulicy Wierzbowej znajdują się tereny zielone i garaże[1]. Zabudowa ta sięga do biurowca Dominikański, wybudowanego w miejscu dawnych Prasowych Zakładów Graficznych[39][40]. Biurowiec oferuje 41700 m2 powierzchni biur i lokali handlowo-usługowych położonych na 7 kondygnacjach nadziemnych oraz parking na 380 samochodów na dwóch kondygnacjach podziemnych. W ramach inwestycji dokonano rewitalizacji zabytkowego Pałacu Oppersdorfów[39].

Z kolei pierzeja zachodnia od ulicy Teatralnej do ulicy Menniczej obejmuje ogrodzony teren jednostki straży pożarnej przy ulicy Teatralnej 14-20, choć obszarowi temu nadaje się inne, nowe przeznaczenie m.in. pod handel, usługi i mieszkalnictwo[1][14][41]. Obiekt zajmuje Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza PSP nr 1 we Wrocławiu[42]. Na północ od ulicy Menniczej znajdują się kolejno: dawna elektrownia, a obecnie budynek koncernu TAURON "Energia Pro S.A.", kamienica będąca niegdyś siedzibą wytwórni bilbordów A. Winke[13], natomiast współcześnie stanowiąca budynek mieszkalno-biurowy przy ulicy Wierzbowej 5, i dalej zabudowa współczesna do placu św. Krzysztofa. Na końcu tej pierzei, w ramach niewielkiego placu, posadowiony jest zabytkowy Kościół pw. św. Krzysztofa[29][43].

Północny kraniec ulicy to ulica Kazimierza Wielkiego, będąca częścią tzw. Trasy W-Z. Tu znajduje się początek południowego tunelu samochodowego przebiegającego pod skrzyżowaniem ulicy Oławskiej, Piotra Skargi i Błogosławionego Czesława[30][44].

Tereny położone po obu stronach ulicy na północ od ulicy Teatralnej przeznaczono pod ciągłą zabudowę pierzejową z przeznaczeniem pod mieszkalnictwo bądź usługi[45].

Ochrona i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Obszar, na którym położona jest ulica Wierzbowa podlega ochronie w ramach zespołu urbanistycznego Starego Miasta z XIII-XIX wieku, wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej.: 196 z 15.02.1962 oraz A/1580/212 z 12.05.1967 r.[46][47]. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii[48][49]. Samo miasto włączyło ten obszar jako cenny i wymagający ochrony do Parku Kulturowego "Stare Miasto", który zakłada ochronę krajobrazu kulturowego oraz uporządkowanie, zachowanie i właściwe kształtowanie krajobrazu kulturowego i historycznego charakteru najstarszej części miasta[50].

Przy ulicy i w najbliższym sąsiedztwie znajdują się następujące zabytki:

obiekt, położenie powstanie, nr rej.[b] foto
strona zachodnia
Kościół pw. św. Krzysztofa (od lat 30. XVI wieku kościół ewangelicki), obecnie parafialny ewangelicko-augsburski zboru niepolskiego
plac św. Krzysztofa 1[13][51][52]
1409, 1461 r. (wieża), 1575 r. (hełm), 1602 r. (zakrystia), XVII-XVIII wiek (przybudówki), 1731 r. (renowacja wnętrz), 1882-1893 r. (remonty), odbudowa po 1945 r.[13]
XV wiek[52]
12 z dnia 27.11.1947 r.[52] oraz 427/45 z dn. 25.01.1962[13][51][52]
2018-09 1300px.jpg
Kamienica z siedzibą wytwórni bilbordów A. Winke, obecnie budynek mieszkalno-biurowy
ulica Wierzbowa 5[13][53]
1908 r. (projekt Simon & Halfpaap)
gez, mpzp[13][53]
Elektrownia, obecnie budynek koncernu TAURON "Energia Pro S.A."
ulica Mennicza 20[13][54]
lata 30. XIX wiek (?), lata 1888-1891 r. (uruchomienie 30.06.1891 r.)
gez, mpzp[13][54]
Wrocław, Nieużywane Torowisko Tramwajowe - fotopolska.eu (72715).jpg
Pałac Ignacego Leipzigera, połączony z kamienicą Juliusa Schottländera, obecnie budynek biurowy Przedsiębiorstwa Geologicznego "PROXIMA"
ulica Wierzbowa 15[13][55][56]
lata 1872-1874 (projekt Carl Schmidt), lata 1922-1923; kamienica: lata 1877-1878, lata 1902 i 1937 – przebudowy[13]
lata 1872-1874, XX wiek[56]
A/2279/465/Wm z dnia 24.12.1991 r.[13][55][56]
Leipziger palace aerial view 2018 P05.jpg
strona południowa i wschodnia
Promenada Staromiejska (wzdłuż Fosy Miejskiej, w miejscu dawnych fortyfikacji obronnych)[13][57] po 1807 r., projekt 1813 r. (Johann Friedrich Knorr)
gez, mpzp[13][57]
Wrocław - Teatralna Piotra Skargi.jpg
strona wschodnia
Pałac Anny Maximiliany Louisy von Oppersdorf (tzw. pałac Oppersdorfów)
ulica Wierzbowa 30[13][56][58]
lata 1714-1721 (projekt Christoph Hackner), lata 1924-1926 (przebudowa wnętrz Conrad Helbig), lata 2014-2015 (remont generalny)[13]
1714-1720[56]
A/3110/167 z dn. 15.02.1962[13][56][58]
Wrocław, Pałac Oppersdorfów - fotopolska.eu (58837).jpg
przed remontem

Osie widokowe[edytuj | edytuj kod]

Oś widokowa ul. Teatralnej w kierunku zachodnim.

Ulicę Wierzbową przecinają dwie osie widokowe podlegające ochronie:

  • wzdłuż ulicy Menniczej w kierunku wschodnim[59]
  • wzdłuż ulicy Teatralnej, zarówno w kierunku wschodnim jak i zachodnim[60].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta we Wrocławiu podaje w swoim zestawieniu, iż ulica łączy ulicę Teatralną z ulicą Kaźmierza Wielkiego[2]. To określenie sprzeczne jest jednak z numeracją posesji przy tej ulicy, która biegnie od ulicy Kazimierza Wielkiego do ulicy Teatralnej od numeru 1 wzwyż po zachodniej stronie i dalej po stronie wschodniej od ulic Teatralnej do ulicy Kazimierza Wielkiego. Ponadto ulica ta obejmuje także krótki sięgacz biegnący na południe od ulicy Teatralnej do Promenady Staromiejskiej, przy którym stoi budynek o adresie ulica Wierzbowa 15[1].
  2. Nr rej.: numer wpisu do rejestru zabytków; mpzp - miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego; gez - gminna ewidencja zabytków.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p SIP 2019 ↓, Mapa podstawowa.
  2. a b c d e f g h i j k ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 5985-5986 (Wierzbowa).
  3. a b c d e f g h i Harasimowicz 2006 ↓, s. 952-953 (Wierzbowa).
  4. a b c d e f g h i j k l m Antkowiak 1970 ↓, s. 281 (Wierzbowa).
  5. a b c d Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 163 (Weidenstr.).
  6. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 45-46 (Arrasowa).
  7. Harasimowicz 2006 ↓, s. 613 (Ogród Botaniczny L. Scholtza).
  8. Harasimowicz 2006 ↓, s. 646 (Pałac Oppersdorfów).
  9. Harasimowicz 2006 ↓, s. 614 (Ogród Lambergów).
  10. a b c d Harasimowicz 2006 ↓, s. 646 (Pałac Leipzigerów).
  11. a b Harasimowicz 2006 ↓, s. 718-719 (Promenada Staromiejska).
  12. Uchwała RMWr 2010 ↓, §4 ust. 2 pkt 4, §22.
  13. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s SIP 2019 ↓, Gminna Ewidencja Zabytków.
  14. a b Antkowiak 1970 ↓, s. 268-270 (Teatralna).
  15. Uchwała RMWr 2010 ↓, §37 ust. 2 pkt 1.
  16. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_37, 84/3.
  17. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_37, 76/8.
  18. a b c SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_37, 76/9.
  19. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_33, 18.
  20. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 5661-5662 (Teatralna).
  21. Harasimowicz 2006 ↓, s. 904 (Teatralna).
  22. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 62 (Harrasgasse).
  23. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_37, 89/7.
  24. ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 3045-3047 (Mennicza).
  25. Harasimowicz 2006 ↓, s. 525 (Mennicza).
  26. Wratislavia.net n-p 2012 ↓, s. 31 (Christophoriplatz).
  27. SIP 2019 ↓, Mapa własności, dz. Stare Miasto, AR_37, 22/3.
  28. a b ZDiUM ulice 2019 ↓, poz. 1964-1967 (Kazimierza Wielkiego).
  29. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 887 (Św. Krzysztofa).
  30. a b c Harasimowicz 2006 ↓, s. 362 (Kazimierza Wielkiego).
  31. Uchwała RMWr 2010 ↓, §2 ust. 2 pkt 4.
  32. a b SIP 2019 ↓, Mapa przyrodnicza.
  33. a b SIP 2019 ↓, Mapa wysokościowa.
  34. Uchwała RMWr 2010 ↓, §25.
  35. urbanity.pl 2018 ↓, Wrocław, Hotel Altus Palace.
  36. Uchwała RMWr 2010 ↓, §31.
  37. Harasimowicz 2006 ↓, s. 700-701 (Pomnik M. Kopernika).
  38. Uchwała RMWr 2010 ↓, §20.
  39. a b urbanity.pl 2018 ↓, Wrocław, Dominikański.
  40. Harasimowicz 2006 ↓, s. 165 (Drukarstwo).
  41. Uchwała RMWr 2010 ↓, §24.
  42. KM PSP 2019 ↓, JRG PSP nr 1.
  43. Harasimowicz 2006 ↓, s. 427 (Kościół Św. Krzysztofa).
  44. Harasimowicz 2006 ↓, s. 157 (Dominikański).
  45. Uchwała RMWr 2010 ↓, §19, 20, 21, 22, 24, 26.
  46. NID 2018 ↓, s. 207.
  47. GEZ 2019 ↓, poz. 68.
  48. NID 2013 ↓.
  49. MP 1994 ↓.
  50. wroclaw.pl 2018 ↓.
  51. a b GEZ 2019 ↓, poz. 3977.
  52. a b c d NID 2018 ↓, s. 208.
  53. a b GEZ 2019 ↓, poz. 9723.
  54. a b GEZ 2019 ↓, poz. 4569.
  55. a b GEZ 2019 ↓, poz. 9724.
  56. a b c d e f NID 2018 ↓, s. 234.
  57. a b GEZ 2019 ↓, poz. 6532.
  58. a b GEZ 2019 ↓, poz. 9725.
  59. Uchwała RMWr 2010 ↓, §7 ust. 1 pkt 7, ust. 2 pkt 7.
  60. Uchwała RMWr 2010 ↓, §7 ust. 1 pkt 2, 3, ust. 2 pkt 2, 3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zygmunt Antkowiak, Ulice i place Wrocławia, Wrocław-Warszawa-Kraków, seria: Biblioteka Wrocławska, tom 11, Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich – Wydawnictwo, 1970, Zam nr A/185/70 (C-9) (pol.).
  2. Gminna Ewidencja Zabytków, Urząd Miejski Wrocławia, 18 kwietnia 2019 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  3. Jan Harasimowicz (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ​ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.).
  4. Hotel Altus Palace, [https:// www.urbanity.pl WebMediaTech - urbanity.pl], 25 stycznia 2018 [dostęp 2019-06-12] (pol.).
  1. Jednostki Ratowniczo – Gaśnicze KM PSP, Wrocław: Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej we Wrocławiu, 2019 [dostęp 2019-06-12] (pol.).
  2. M.P. z 1994 r. nr 50, poz. 425 Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  3. Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  4. Park kulturowy we Wrocławiu, Oficjalny serwis Wrocławia, 2018 [dostęp 2019-06-03] (pol.).
  5. Schematy stałe komunikacji zbiorowej, Komunikacja dzienna - schemat ważny od 4 maja 2019 roku, Oficjalny serwis Wrocławia, 4 maja 2019 [dostęp 2019-06-11] (pol.).
  6. System Informacji Przestrzennej Wrocławia, Wrocław: Dział Systemu Informacji Przestrzennej Biura Rozwoju Wrocławia, 2019 [dostęp 2019-06-06] (pol.).
  7. Uchwała XLV/1370/10 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 21 stycznia 2010 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru ograniczonego ulicami: Kazimierza Wielkiego, Podwale, Bożego Ciała, Widok w obrębie Stare Miasto we Wrocławiu, „uchwały RMWr.”, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia / Akty Prawne; TEKST JEDNOLITY z 2016 r. ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Dolnośląskiego - Obwieszczenie Rady Miejskiej Wrocławia z 15 września 2016 r. (Dz.Urz.Woj.Doln. z 2016 r. poz.4331); Biuletyn Urzędowy RMW z 1 lutego 2010 r. Nr 1, poz.16., Wrocław , 21 stycznia 2010 [dostęp 2019-06-11] (pol.).
  8. Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] (pol.).
  9. Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice Wykaz dróg w zarządzie ZDiUM”, Ewa Iwanska, sporządziła ZDJOGA/NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław , 7 maja 2019 [dostęp 2019-05-31] (pol.).
  10. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 grudnia 2018 [dostęp 2019-01-25] (pol.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Ulica Wierzbowa] [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2019-08-14] (pol.).
  • ul. Wierzbowa [w:] Wrocław, Stare Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici), ID: 587550 [dostęp 2019-08-14] (pol.).
  • ul. Wierzbowa, wikimapia.org [dostęp 2019-08-14] (pol.).