Urszulewo (gmina Skrwilno)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 52°58'38"N 19°33'13"E
- błąd 38 m
WD 52°58'N, 19°33'E
- błąd 20470 m
Odległość 758 m
Urszulewo
wieś
Ilustracja
Zabudowania nad Jeziorem Urszulewskim
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat rypiński
Gmina Skrwilno
Sołectwo Urszulewo
Liczba ludności (marzec 2011) 216[1]
Strefa numeracyjna 54
Kod pocztowy 87-510
Tablice rejestracyjne CRY
SIMC 0870050
Położenie na mapie gminy Skrwilno
Mapa lokalizacyjna gminy Skrwilno
Urszulewo
Urszulewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Urszulewo
Urszulewo
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Urszulewo
Urszulewo
Położenie na mapie powiatu rypińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu rypińskiego
Urszulewo
Urszulewo
Ziemia52°58′38″N 19°33′13″E/52,977222 19,553611

Urszulewowieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie rypińskim, w gminie Skrwilno, na obszarze Równiny Urszulewskiej przy drodze wojewódzkiej nr 560. Wieś położona jest w bliskim sąsiedztwie Szczutowa i Słupi.

Miejscowość leży nad Jeziorem Urszulewskim. Znajduje się w niej wiele domów letniskowych oraz gospodarstwa agroturystyczne. We wsi działa poczta[2], sklep, Ochotnicza Straż Pożarna[3] i duży tartak[4].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego. Miejscowość jest siedzibą sołectwa[5].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 wieś liczyła 216 mieszkańców[1].

Geneza i znaczenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Urszulewo stosowana jest od II wojny światowej. Wcześniej posługiwano się nazwą Orszulewo, pochodzącą zapewne od imienia właścicielki wsi w XVI w. Urszuli Sierpskiej. Zgodnie z informacją Rady Języka Polskiego, imię Orszula jest oboczną formą imienia Urszula. W języku łacińskim ursula, to mała ursa, czyli niedźwiedziczka. Wpływ na utrzymanie formy Orszula mógł mieć język włoski, w którym łacińska nazwa ursa, to orsa[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

XVI–XVII w.[edytuj | edytuj kod]

Wieś została lokowana po 1543 przez Urszulę Sierpską, córkę Elżbiety ze Skórów Sierpskiej i Prokopa Sierpskiego vel Gulczewskiego, starosty i chorążego płockiego[7] i żonę Marcina z Ostroroga Lwowskiego herbu Nałęcz, kasztelana kowalskiego (zm. 1535/38). Według regestru poborowego z 1564 była wsią należącą ciągle do Urszuli Sierpskiej. W rejestrze tym zostali wyliczeni jako „novo locati” czterej kmiecie: Antoni Villicus, Stanisław Wydrowski, Albert Vernoch i Mateusz Gryzek[8]. Następnie wieś przeszła na Urszulę Lwowską (córkę Marcina i Urszuli), która wyszła za mąż za Piotra Potulickiego herbu Grzymała. Kolejnym właścicielem był ich syn – Stanisław Potulicki, po którego śmierci (ok. 1618) wieś odziedziczyła jego żona – Zofia Potulicka ze Zbąskich[9]. Zofia Potulicka w 1624 przepisała wieś na uposażenie klasztoru benedyktynek w Sierpcu[10][11].

XVIII–XIX w.[edytuj | edytuj kod]

Według spisu majątków ziemskich z 1789 wieś była dalej własnością „Zakonnic Panien Benedyktynek” z Sierpca[12]. W efekcie II rozbioru Polski w 1793 Orszulewo zostało włączone do Królestwa Prus i najprawdopodobniej wtedy w efekcie konfiskaty majątków kościelnych przeszło na rzecz państwa. Po okresie Księstwa Warszawskiego Orszulewo stało się częścią Królestwa Polskiego. W związku z tym wykaz z 1825 informuje, że Orszulewo z 14 domami wchodziło w skład „Dóbr Rządowych należących do Ekonomii Serpskiéy w Obwodzie Mławskim”[13].

W czasie powstania styczniowego w dniu 9 lipca 1863 w okolicach Orszulewa doszło do bitwy. W bitwie tej oddział liczący ponad 300 partyzantów, dowodzony przez Teofila Jurkowskiego został rozbity przez około 250 osobowy oddział żołnierzy rosyjskich pod dowództwem kapitana sztabowego Kenstowicza[14]. W wyniku walk zginęło 34 powstańców, a 8 zostało rannych. Straty rosyjskie wyniosły prawdopodobnie 2 rannych. Część poległych powstańców została pochowana na cmentarzu w Szczutowie[15].

W 1864 przeprowadzono uwłaszczenie, na mocy którego chłopi uzyskali prawo własności ziemi. W efekcie w 1885 Orszulewo jest określane jako wieś włościańska. Administracyjnie miejscowość należała wtedy do powiatu rypińskiego, gminy Szczutowo i parafii Łukome. Wieś liczyła 36 domów i 216 mieszkańców[8].

XX w.[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z mapą z 1915 we wsi było 39 nieruchomości, w tym wiatrak i smolarnia[16].

Według spisu powszechnego z 1921 w Orszulewie było 45 budynków i 257 mieszkańców. Wśród mieszkańców 234 osoby były wyznania rzymskokatolickiego, 9 osób wyznania ewangelickiego i 14 wyznania mojżeszowego. Narodowość polską podało 240 osób, niemiecką 3 osoby, a żydowską 14 osób[17].

W okresie II wojny światowej wieś została włączona do III Rzeszy, a jej nazwa została zmieniona na „Urselhof”[18].

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Lokalna legenda głosi, że w wodach Jeziora Urszulewskiego żyje potwór nazywany Ulek albo Paskuda[19].

Ochotnicza Straż Pożarna[edytuj | edytuj kod]

Ochotnicza Straż Pożarna w Urszulewie została założona w 1964. Początkowo na wyposażenie OSP składała się motopompa, bosaki i wiadra. Sprzęt ten przechowywano u prezesa i naczelnika OSP. W 1978 zarząd OSP zdecydował o budowie remizy. Remiza została oddana do użytku w 1981. Pierwszy samochód OSP otrzymała w 1985[20].

Pozostałe informacje[edytuj | edytuj kod]

  • Na terenie wsi rośnie lipa drobnolistna mająca status pomnika przyrody[21].
  • W miejscowości znajduje się grób, w którym spoczywa nieznany mężczyzna zamordowany przez Niemców w 1945[22].
  • W Urszulewie od 2010 co roku w okresie letnim odbywają się regaty windsurfingowe[23].
  • We wsi do 2012 znajdował się w ośrodek wypoczynkowy należący do Chorągwi Kujawsko-Pomorskiej ZHP.
  • W 2017 w Urszulewie wystawiono figurę Jana Nepomucena. Figura tego świętego, czyli tzw. nepomuk, stała we wsi już wcześniej, tj. od przełomu XVIII i XIX w. do lat 80. XX w[24].
Widok na Urszulewo od strony Jeziora Urszulewskiego
Widok na Urszulewo od strony Jeziora Urszulewskiego

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Godziny otwarcia Poczta Polska Urszulewo, www.otwarcia-godziny.pl [dostęp 2016-08-16].
  3. Ochotnicza Straż Pożarna w Urszulewie KRS 0000121044 REGON 340145703 | Krs-Pobierz, krs-pobierz.pl [dostęp 2016-08-16].
  4. BIG FORM, Tartak Urszulewo – produkcja wyrobów drewnianych, tartak-urszulewo.pl [dostęp 2016-08-16].
  5. Logonet Sp. z o.o. w Bydgoszczy, Wykaz sołtysów Gminy Skrwilno – BIP w JST – Gmina Skrwilno, bip.skrwilno.lo.pl [dostęp 2016-08-11].
  6. Redaktor Strony Komitetu, Orszula, www.rjp.pan.pl [dostęp 2016-08-30].
  7. Piotr Gałkowski, Szlachta okolic Wąpielska (XV–XIX w.) [w:] Mirosław Krajweski (red.), Ziemia Dobrzyńska, 2000, s. 106-107, ISSN 0867-1907.
  8. a b Orszulewo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  9. Paweł Bogdan Gąsiorowski. Sieprscy : genealogia i pamięć. „Bieżuńskie Zeszyty Historyczne”. Nr 28, s. 5-20, Bieżuń 2014. Muzeum Małego Miasta w Bieżuniu. 
  10. Kronika dziejów Ziemi Sierpeckiej, www.sierpc.com.pl [dostęp 2016-08-17].
  11. Sierpc online – Historia miasta: Kalendarium, www.sierpc.com.pl [dostęp 2016-08-17].
  12. Borucki ↓, s. 44.
  13. Gawarecki ↓, s. 153.
  14. Tadeusz Chrzanowski (red.), Życie Lasów Kujawsko-Pomorskich. Biuletyn Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu, wyd. 3 (68), Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Toruniu, 2013, s. 32, ISSN 1507-0395.
  15. l, Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Archiwum Bronisława Komorowskiego / 150. rocznica Powstania Styczniowego / Miejsca pamięci / Mazowieckie, www.prezydent.pl [dostęp 2016-08-17].
  16. MAPSTER – Szczegóły, igrek.amzp.pl [dostęp 2016-08-16].
  17. Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej ↓, s. 165.
  18. Urselhof is a place in German Empire – Former eastern territories, ehemalige-ostgebiete.de [dostęp 2016-08-17].
  19. Ewelina Kwiatkowska ewelina.kwiatkowska@pomorska.pl 056 619 99 10, Tajemniczy potwór z Urszulewa straszy w szuwarach, „pomorska.pl” [dostęp 2018-10-12] (pol.).
  20. Piotr Gałkowski, Straże Pożarne Powiatu Rypińskiego, Rypin: Zarząd Oddziału Powiatowego OSP RP w Rypinie, 2016, s. 611-618, ISBN 978-83-944349-0-8.
  21. Administrator, Gmina Szczutowo, www.eszczutowo.pl [dostęp 2016-08-16].
  22. URSZULEWO – MOGIŁA OFIARY TERRORU HITLEROWSKIEGO Z 1945 ROKU, groby.radaopwim.gov.pl [dostęp 2016-08-19].
  23. Regaty Tour do Urszulewo 2016 – fotorelacja | Portal Rypina – rypin-cry.pl, 15 sierpnia 2016 [dostęp 2016-08-19] (pol.).
  24. Gmina Brzozie, Historia kołem się toczy – Gmina Brzozie, „Gmina Brzozie”, 26 czerwca 2017 [dostęp 2017-07-10] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]