Władysław Cholewa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Cholewa
Data i miejsce urodzenia 6 lutego 1892
Bełcząc
Data i miejsce śmierci 4 lipca 1962
Warszawa
Wojewoda lubelski
Okres od sierpnia 1941
do sierpnia 1944
Poprzednik Jerzy Albin de Tramecourt
Następca Kazimierz Sidor

Władysław Cholewa ps. „Łukasz”, „Paśnik” (ur. 6 lutego 1892 w Bełczącu, zm. 4 lipca 1962 w Warszawie) – polski działacz ludowy, spółdzielczy i niepodległościowy, od sierpnia 1941 do sierpnia 1944 Okręgowy Delegat Rządu RP na województwo lubelskie.

Lata młodzieńcze[edytuj | edytuj kod]

Władysław Cholewa przyszedł na świat w niewielkiej wiosce Bełcząc w powiecie radzyńskim. Był synem Łukasza Cholewy – rolnika, uczestnika powstania styczniowego[1].

W 1906 rodzina przeprowadziła się do Galicji, do Pawlikowic koło Wieliczki. Tam Władysław ukończył gimnazjum i został nauczycielem ludowym. Kontynuował naukę na Wolnej Wszechnicy Polskiej[1].

Jako osiemnastolatek związał się z ruchem działaczy skupionych wokół pisma „Zaranie[2] i wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. Został za to aresztowany w 1910 i wysiedlony do Radomia[1]. Lata 1911-1913 były dla niego okresem intensywnej pracy – prowadził nielegalne szkoły i kursy dokształcające, najpierw w Rudach pod Puławami, a następnie w Bełczącu.

W 1913 został wcielony do armii rosyjskiej i w jej szeregach walczył podczas I wojny światowej. Został poważnie ranny i odesłany do rodzinnej wioski w 1915[1].

Początki pracy spółdzielczej[edytuj | edytuj kod]

Po wyleczeniu ran wojennych za namową założycielki Ligi Kooperatystek – Marii Orsetti – związał się z ruchem spółdzielczym[2]. Zaczął pracę w sklepie w Rejowcu, później był magazynierem i lustratorem, początkowo w Związku Rewizyjnym Spółdzielni Rolniczych w Warszawie, potem w Związku Spółdzielni Rolniczych i Zarobkowo-Gospodarczych, dochodząc do stanowiska wicedyrektora okręgu we Lwowie, następnie w Białymstoku i Lublinie[1].

W 1918 został członkiem PSL Wyzwolenie, a po zjednoczeniu ruchu ludowego w 1931 – Stronnictwa Ludowego, pełnił w zarządach powiatowych funkcję prezesa lub sekretarza. W latach 1925-1929 uczęszczał do Szkoły Nauk Politycznych w Warszawie[2].

W 1939 przeprowadził się do Lublina, gdzie pracował w spółdzielni rolniczo-handlowej, a następnie w Okręgowym Związku Spółdzielni Rolniczych[2].

W czasie okupacji organizował również pomoc dla ofiar hitlerowców – więźniów obozu w Majdanku oraz osób aresztowanych i osadzonych w zamku lubelskim[1].

Delegat Rządu na Kraj[edytuj | edytuj kod]

Aktywnie działał w strukturach Polski Podziemnej, aż w sierpniu 1941 zaproponowano mu stanowisko Wojewódzkiego Delegata Rządu w Lublinie, czyli konspiracyjnego wojewody[2].

W lipcu 1944 do Lublina wkroczyła Armia Czerwona. 25 lipca władze konspiracyjne zdecydowały się ujawnić i Ottokar Poźniak na ulicach Lublina umieścił obwieszczenie o przejęciu władzy przez Rząd RP na uchodźstwie, reprezentowany przez Władysława Cholewę, który za swoją siedzibę wybrał budynek przy Krakowskim Przedmieściu 43[3]. W tym czasie Władysław Cholewa przebywał poza Lublinem (powrócił jeszcze tego samego dnia)[2][3]. Jednak już następnego dnia do miasta wkroczyła w uroczystej defiladzie 1 Armia Wojska Polskiego[3], której celem było umożliwienie przejęcia władzy przez PKWN i zrealizowanie planów Stalina – powołanie marionetkowego Rządu Tymczasowego Rzeczypospolitej Polskiej, podległego ZSRR. Obwieszczenie Władysława Cholewy zostało zaklejone Manifestem PKWN[2].

Aresztowanie i zesłanie[edytuj | edytuj kod]

Przez krótki czas w Lublinie panowała dwuwładza[2]. Delegatura przeniosła swą siedzibę do budynku przy ul. Szopena 7[4]. 3 sierpnia 1944 wkroczyły do niej radzieckie władze bezpieczeństwa[3] i aresztowały Władysława Cholewę oraz jego współpracownika – przedstawiciela Armii Krajowej Kazimierza Tumidajskiego[1]. Przewieziono ich pod strażą do Chełma, gdzie spotkali się z przewodniczącym PKWN Edwardem Osóbką-Morawskim oraz z Andrzejem Witosem i Stanisławem Radkiewiczem[5]. Próbowali oni przekonać Delegata do współpracy z PKWN, ale ten kategorycznie odmówił. Podobnie postąpił Tumidajski. Zostali przewiezieni na lotnisko w Świdniku i przetransportowani do ZSRR[5]. Władysława umieszczono w więzieniu Lefortowo w Moskwie, a później przewieziono do obozu NKWD nr 179 w Diagilewie koło Riazania[2]. Stamtąd wywieziony został do obozu jenieckiego NKWD w Griazowcu, a następnie do Brześcia[1].

Grób Władysława Cholewy na warszawskich Powązkach

Losy po powrocie do kraju[edytuj | edytuj kod]

Do kraju powrócił w 1947. Początkowo zamieszkał w Bełczącu, a później przeprowadził się do Warszawy. Nadal próbował działać w spółdzielczości, ale był stale prześladowany przez władze komunistyczne[2].

Zmarł 4 lipca 1962 roku.

Odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • Od 1989 w Lublinie istnieje ulica Władysława Cholewy.
  • 1994 w ścianie budynku przy Krakowskim Przedmieściu 43 umieszczono tablicę upamiętniającą Władysława Cholewę.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Ewa Koziara: Pierwszy wojewoda lubelski (pol.). Moje Miasto Moja Gmina, 2007. [dostęp 2010-08-08].
  2. a b c d e f g h i j Agnieszka Dybek: Dramatyczne losy delegata rządu w Lublinie (pol.). dziennikwschodni.pl, 2009-10-17. [dostęp 2010-08-08].
  3. a b c d PKWN w Lublinie 1944 (pol.). Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN, 1997. [dostęp 2010-08-08].
  4. Ireneusz Caban: Lublin w okresie PKWN. Lublin: 1972, seria: Historia Lublina w zarysie 1317 - 1968.
  5. a b Janusz Wrona: Lublin w okresie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (pol.). Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN. [dostęp 2010-08-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Słownik biograficzny miasta Lublina pod redakcją Tadeusza Radzika, Jana Skarbka i Adama A. Witusika, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej, Lublin 1993, ​ISBN 83-227-0564-6​.
  2. Ireneusz Caban, Lublin w okresie PKWN, [w:] Historia Lublina w zarysie 1317-1968 pod red. Henryka Zinsa, Lublin 1972, tnn.pl.
  3. Janusz Wrona, Lublin w okresie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, [w:] Lublin w dziejach i kulturze Polski pod red. Adama A. Witusika i Tadeusza Radzika, Krajowa Agencja Wydawnicza, Lublin 1997, ​ISBN 83-87030-15-5​, tnn.pl.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]