Władysław Nawrocki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Władysław Nawrocki
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 8 maja 1891
Krotoszyn, Cesarstwo Niemieckie
Data i miejsce śmierci wiosna 1940
Katyń, ZSRR
Przebieg służby
Lata służby 1918-1940
Siły zbrojne Armia Cesarstwa Niemieckiego
Armia Wielkopolska
Wojsko Polskie
Jednostki 74 Pułk Piechoty
Korpus Kadetów Nr 3
55 Pułk Piechoty
56 Pułk Piechoty
Stanowiska wykładowca
dowódca kompanii
Główne wojny i bitwy I wojna światowa powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Późniejsza praca komendant PW i WF Gostyń
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Walecznych (od 1941) Srebrny Krzyż Zasługi Medal Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Władysław Nawrocki[1] – herbu Lubicz (ur. 8 maja 1891 w Krotoszynie, zm. wiosną 1940 w Katyniu) – kapitan Wojska Polskiego, powstaniec wielkopolski, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, kawaler Virtuti Militari, członek „Sokoła”, ofiara zbrodni katyńskiej[2].

Był wiceprzewodniczącym krotoszyńskiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Brał aktywny udział w powstaniu wielkopolskim oraz w wojnie z bolszewikami. Absolwent kursu dla oficerów młodszych w Warszawie (1922) w ramach Wyższej Szkoły Wojennej. Ukończył wojskowy kurs z wyróżnieniem.

W okresie międzywojennym pełnił służbę w 56 pułku piechoty. Od 1922 do 1929 roku służył w 74 Górnośląskim pułku piechoty w Lublińcu. W latach 1929–1933 był wykładowcą w Korpusie Kadetów Nr 3 w Rawiczu.

W 1933 roku został przeniesiony do 55 Poznańskiego pułku piechoty stacjonującego w Lesznie Wielkopolskim i Rawiczu (III batalion)[3][4]. Później był komendantem Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego w Gostyniu (1936–1939).

Został zamordowany przez NKWD 23 kwietnia 1940 w lesie katyńskim[2] na terenie ZSRR.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie i rodzina[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 8 maja 1891 w Krotoszynie w patriotycznej rodzinie Jana Kantego Nawrockiego[5] herbu Lubicz i Michaliny z Poplewskich[6]. Był wnukiem powstańca styczniowego Franciszka Nawrockiego[7] ps. Jakub Nawrot (1817-1912)[8][9]. Władysław Nawrocki w 1931 roku ożenił się z Melanią Biskupską z domu Kasior (wdową po majorze Antonim Biskupskim) i opiekował się pasierbicą Barbarą[2][10]. Świadkiem na ich ślubie był brat Władysława, por. mar. Stanisław Nawrocki.

Rodzina Nawrockich była zaangażowana w działalność patriotyczną i niepodległościową[11]. Jego ojciec Jan Kanty Nawrocki (1860–1938) i stryj Michał Nawrocki (1864–1943) byli powstańcami wielkopolskimi, brat Leon Nawrocki (1887–1914) sekretarzem i współpracownikiem Wojciecha Korfantego, por. mar. Stanisław Nawrocki (1895–1932) uczestnikiem I wojny światowej, powstańcem wielkopolskim, bohaterem wojny 1920 roku i oficerem Flotylli Pińskiej[12], a sierż. Edward Nawrocki (1893–1951) uczestnikiem I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej 1920 roku oraz kupcem, ratującym życie wielu mieszkańcom Kępna w czasie okupacji hitlerowskiej[13]. Jedynym, który dożył sędziwego wieku był najmłodszy z braci: Antoni Nawrocki (1904–1984) – regionalista krotoszyński[14].

W powstaniu wielkopolskim uczestniczyli także bracia stryjeczni Władysława, synowie Michała: kpr. Stanisław Nawrocki (Krzyż Walecznych za wojnę 1920 roku), harcerz i kupiec Stefan Nawrocki[15][16] i najmłodszy Feliks Nawrocki[17][18].

Władysław Nawrocki mieszkał kolejno w: Krotoszynie (do 1920 z przerwami), Lublińcu (1922–1929)) i Rawiczu (1929–1936). W latach 1931–1936 często odwiedzał Sobiałkowo k. Rawicza (brał tam ślub) i Krotoszyn. Następnie zamieszkał w Gostyniu w latach 1936–1939[19].

Działalność w Sokole[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu dokształcającej Szkoły Zawodowej w Krotoszynie, Nawrocki wstąpił do Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Od 1906 roku był aktywnym członkiem krotoszyńskiego gniazda „Sokoła”, a po dwóch latach sekretarzem, następnie zaś wiceprzewodniczącym „Sokoła”. Pomagał w organizacji amatorskiego teatru „Bazar Krotoszyński”, w którym występował między innymi jego brat, Stanisław[20]. Nawrocki zajmował się jednak głównie wyszkoleniem fizycznym i ogólnowojskowym młodzieży krotoszyńskiej. Organizował też dla niej zawody sportowe oraz spotkania patriotyczne, które często osobiście prowadził.

W 1910 roku jako sztandarowy i delegat, skierowany został przez Zarząd krotoszyńskiego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, na Zjazd Sokolników w Krakowie. Był to wielki Zlot Grunwaldzki Polaków z trzech zaborów. W 1912 roku wcielony został do Armii Cesarstwa Niemieckiego, a od 1914 roku walczył w jej szeregach w I wojnie światowej[21]. Po zakończeniu I wojny światowej, od 1919 roku Władysław Nawrocki współpracował także z TG „Sokół” w Gostyniu.

Służba w armii niemieckiej[edytuj | edytuj kod]

W 1912 roku jako rekrut siłą został wcielony do Armii Cesarstwa Niemieckiego[22]. Służył w 155 pułku piechoty w Ostrowie Wielkopolskim (7. Westpreußisches Infanterie-Regiment Nr. 155), w składzie 10 Dywizji Cesarstwa Niemieckiego. Tam przeszedł poszczególne szczeble, sprawnie opanowując wiedzę wojskową, a w tym taktykę niemieckich wojsk, co później przydało się w czasie powstania wielkopolskiego. Przełożeni bardzo szybko dostrzegli jego niezwykłe zdolności wojskowe i organizacyjne.

Cechowała go też duża odpowiedzialność za innych polskich żołnierzy. Był dowódcą drużyny składającej się z Polaków, dbającym o swoich podwładnych. Do tego znał świetnie język niemiecki oraz francuski, co ułatwiało mu porozumiewanie się z przełożonymi.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu służby w stopniu kaprala, z racji wybuchu I wojny światowej, musiał pozostać w wojsku. Jego 10 Dywizja Cesarstwa Niemieckiego, od 2 sierpnia 1914 funkcjonowała pod nazwą 10 Dywizji Piechoty (10. Infanterie-Division (Deutsches Kaiserrreich) i wchodziła w skład V Korpusu. 1 marca 1917 roku Władysław Nawrocki został przeniesiony do 5 Batalionu Taborów, a potem do 586 Kolumny Taborów w Poznaniu, z jednoczesnym awansem do stopnia starszego sierżanta. Z tym właśnie oddziałem armii niemieckiej, wyruszył w połowie 1918 roku na front zachodni, gdzie toczyły się zaciekłe walki. Po powrocie do Poznania jego kolumnę taborów przejęła tamtejsza Rada Żołnierska Straży Ludowej.

Powstanie wielkopolskie[edytuj | edytuj kod]

Polscy żołnierze w okopach podczas powstania wielkopolskiego

24 grudnia 1918 roku starszy sierż. Władysław Nawrocki powrócił z Poznania do Krotoszyna. Od razu aktywnie włączył się w organizację powstania wielkopolskiego, w rejonie frontu południowo-zachodniego, gdzie okazał się energicznym dowódcą. Wszedł w skład Rady Wykonawczej Powiatowej Rady Ludowej w Krotoszynie. W powstaniu wielkopolskim wzięli też udział wszyscy jego bliscy: brat Stanisław Nawrocki, ojciec Jan Kanty, stryj Michał Nawrocki oraz bracia stryjeczni[15].

W dniach 24 – 31 grudnia 1918 roku Władysław Nawrocki zorganizował oddziały Straży Ludowej w okolicznych miasteczkach i wsiach. Był jednym z kierujących działaniami powiadamiającymi powstańców z Hotelu Bazar w Krotoszynie[15] i wspierał działania powstańców w tym mieście, wziął też bezpośredni udział w jego wyzwoleniu (1 stycznia 1919) oraz w oswobodzeniu Zdun (3 stycznia) i Kobylina (6 stycznia). Jako jeden z dowódców drużyn bojowych Straży Ludowej, brał udział w bardzo ciężkich walkach pod Borownicą i Chachalnią (29–30 stycznia i od 5–9 lutego 1919)[23].

16 lutego 1919 roku, wraz z Ludwikiem Zielezińskim[24][25] (który kierował akcją) oraz Stanisławem Sękowskim zniszczył tory kolejowe, uniemożliwiając przejazd niemieckiemu pociągowi pancernemu, który miał zaatakować i zniszczyć Krotoszyn[26]. W czasie Powstania Wielkopolskiego ściśle współpracował z naczelnikiem dr Władysławem Bolewskim, podnaczelnikiem Janem Domagalskim, Janem Lejda, Ludwikiem Zielezińskim, Stanisławem Sękowskim, Mieczysławem Kończakiem oraz Janem Kukiełczyńskim. Potem był krótko w 12 pułku piechoty.

Od 1 marca 1919 roku Władysław Nawrocki był szefem sztabu Straży Ludowej w Krotoszynie[27]. Zorganizował struktury Straży Ludowej w powiecie krotoszyńskim, a następnie tworzył zalążki przyszłej obrony terytorialnej. Straż Ludowa w Wielkopolsce była początkiem tworzenia kolejnych regularnych oddziałów wojskowych – w tym właśnie obrony terytorialnej, niezbędnych dla wsparcia odradzającej się niepodległej Rzeczypospolitej.

Władysław Nawrocki walczył w powstaniu aż do ostatniego dnia, działając na dwóch frontach: południowo-zachodnim oraz północnym – w rejonie Czarnkowa[28], gdzie początkowo był szefem sztabu, a potem adiutantem dowódcy, w ramach tworzonego przez siebie w Poznaniu 3 Batalionu Obrony Krajowej (potem wielkopolskich pułków piechoty: 2. i 159.).

Organizacja 3 Batalionu Obrony Krajowej w Poznaniu[edytuj | edytuj kod]

1 maja 1919 roku Nawrocki został przeniesiony do Poznania z trudnym zadaniem zorganizowania 3 Batalionu Obrony Krajowej (Baon Obrony Krajowej), przemianowanym później na 2 pułk piechoty rezerwowej, z którym to walczył potem na froncie północnym koło Czarnkowa, gdzie pełnił także rolę adiutanta dowódcy tego batalionu. Od 9 maja 1919 roku upoważniony został do noszenia odznak podporucznika[29].

Prawdopodobnie w trakcie tworzenia tego batalionu Nawrocki poznał mjr. Antoniego Biskupskiego. 4 lipca 1919 roku za wybitne zasługi w czasie powstania wielkopolskiego, oraz w wyniku znaczącego udziału w tworzeniu struktur poznańskiego 3 Batalionu Obrony Krajowej (potem 2 pułku piechoty rezerwy), Nawrocki został awansowany do stopnia podporucznika Wojska Polskiego. Jego batalion wszedł w skład 159 pułku piechoty wielkopolskiej (VII Brygada Rezerwowa).

Wojna polsko-bolszewicka 1920 roku[edytuj | edytuj kod]

Kolaż zdjęć z wojny polsko-bolszewickiej

W dniu 12 kwietnia 1920 roku ppor. Nawrocki został skierowany wraz ze 159 pułkiem piechoty wielkopolskiej na Front Litewsko-Białoruski.

Od 20 maja 1920 roku jego pułk został w pełni rozwinięty. Wszedł w skład VII Brygady Rezerwowej, w pełnej gotowości do walk, po wcześniejszym przegrupowaniu się wojsk. Nawrocki został dowódcą specjalnej kompanii rozpoznawczej. Po wyładowaniu całej brygady na stacji Nowe Święciany zluzowano 3 Dywizję Piechoty. Następnie brał udział w boju o Redutę Żabki, gdzie jego pododdział wykazał się wybitnym męstwem.

Dnia 1 czerwca 1920 roku jego pułk, przynależący już do VII Brygady Rezerwowej, uderzył dwoma batalionami na miejscowość Postawy, zajętą przez oddziały bolszewickie. Nieprzyjaciel z trudem powstrzymał atak IV batalionu. Powodzenie uzyskał III batalion, który o godzinie ósmej zajął Postawy. Był to batalion Nawrockiego. W trakcie walki zdobyto dwa działa, karabiny maszynowe i wielu jeńców (w samej miejscowości odsłonięto później pomnik poświęcony III batalionowi). Dalej Nawrocki walczył o Juszniewice, koło Głębokiego (3 czerwca) oraz Gancarze (10 czerwca). Jego oddziały zdobywały też Duniłowicze, Osinogródek i Hańczary.

W dniach 4–6 lipca 1920 roku Władysław Nawrocki walczył nad rzeką Autą[30].

W czasie walk odwrotowych Frontu Litewsko-Białoruskiego, Nawrocki zachorował, ale stanowczo odmówił transportu do szpitala polowego. Przełożeni wyrazili zgodę, aby dalej pozostał na służbie, ponieważ brakowało kadry dowódczej. Na swoją osobistą prośbę objął dowodzenie 11 kompanią, po nagłej śmierci jej dowódcy, na mocno zagrożonym odcinku. Zebrał i zorganizował rozbitków zdezorganizowanej kompanii oraz innych oddziałów. Wraz z nimi stawił heroiczny opór kawalerii bolszewickiej i piechocie, zaciekle atakujących pozycje polskie w celu ich obejścia i okrążenia. Oddziały polskie rozpoczęły odwrót, a kompania Nawrockiego dalej stawiała opór przeciwnikowi[31]. Uporczywa obrona pozycji uratowała od śmierci tysiące polskich żołnierzy. W wyniku niezwykle ostrych walk, Nawrocki znalazł się z częścią swoich podwładnych na tyłach frontu. Przez dwa dni starał się przedzierać z nimi przez linie nieprzyjaciela, aby dotrzeć do własnych oddziałów. Nie pozostawił własnych żołnierzy na polu walki. Do końca pozostał z rannymi.

Za te czyny został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. W momencie, kiedy dalej trwały zaciekłe walki odwrotowe w dniu 6 lipca 1920 roku, Władysław Nawrocki dostał się wraz ze swoimi żołnierzami do niewoli bolszewickiej[a].

W niewoli[edytuj | edytuj kod]

Został uwięziony w obozie jenieckim w Samarze nad Wołgą, a następnie przeniesiony do obozu w Moskwie[32], gdzie był przesłuchiwany. W dniu 1 czerwca 1921 roku został uwolniony, po czym powrócił do Polski. Przeszedł przez specjalny obóz odbiorczy w Baranowiczach, a potem przez obóz izolacyjny (przejściowy) w Dęblinie. Tam, wraz z podporucznikiem Kazimierzem Sznukiem z 29 pułku Strzelców Kaniowskich z Kalisza, skierował pismo do Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego z prośbą o zwrócenie większej uwagi na umundurowanie i wyżywienie żołnierzy polskich powracających z niewoli sowieckiej oraz, by przybył do obozu przejściowego w Dęblinie, by podnieść morale żołnierzy, którzy nie poddali się propagandzie bolszewickiej i bardzo potrzebują wsparcia moralnego przez Naczelnego Wodza (pismo tych dwóch oficerów znajduje się w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Ameryce)[33][34].

Służba w Wojsku Polskim okresu międzywojennego[edytuj | edytuj kod]

Rawicz – tablica poświęcona Korpusowi Kadetów

W połowie 1922 roku Władysław Nawrocki został absolwentem kursu dla oficerów młodszych w Szkole dla Oficerów Młodszych Warszawie (1921–1922). Od 1921 roku był też instruktorem w Centralnej Szkole Policji w Grudziądzu oraz dowódcą kompanii szkolnej w Szkole Podoficerów Zawodowych DOK IV w Skierniewicach.

15 sierpnia 1922 roku został mianowany porucznikiem Wojska Polskiego. Trafił do 74 Górnośląskiego pułku piechoty w Lublińcu, gdzie był organizatorem szkoleń i poligonów dla żołnierzy. Został mianowany oficerem inspekcyjnym i oficerem kontrolującym inne oddziały i jednostki wojskowe. Jego przełożonym był wtedy płk Milan Marszałek (21.10.1920 – 1.06.1932). W międzyczasie Nawrocki krótko był także dowódcą kursu dla Oficerów Rezerwy w Częstochowie.

2 kwietnia 1929 roku został mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1929 roku i 12. lokatą w korpusie oficerów piechoty[35]. W uznaniu zasług w drugiej połowie 1929 roku kpt. Nawrocki został przeniesiony z Lublińca do Korpusu Kadetów Nr 3 w Rawiczu na stanowisko wykładowcy[36][37]. Był też oficerem inspekcyjnym Garnizonu Leszno. Dokonywał kontroli nie tylko w Korpusie Kadetów. Często był wysyłany jako inspektor kontrolujący do innych jednostek wojskowych.

Wizyta w dniu 27 sierpnia 1933 roku generała Józefa Hallera w Krotoszynie – jednego z byłych dowódców Legionów Polskich, spowodowała, iż Nawrocki przybył do rodzinnego miasta .[b][38].

W 1933 roku został przeniesiony do 55 Poznańskiego pułku piechoty stacjonującego w Lesznie Wielkopolskim i Rawiczu (III batalion). Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych o wprowadzeniu organizacji na stopie pokojowej: PS 10-50 z 1930, 55 pułk zaliczony został do typu III pułków piechoty o stanach zbliżonych do wojennych, dlatego też na dowódców wyznaczano wyższych oficerów o szczególnych predyspozycjach. Na czas wojny pułk ten przewidywany był do działań osłonowych. Do służby w tej jednostce wojskowej przyjmował go ówczesny jej dowódca pułkownik dyplomowany Stefan Rowecki. Dowodził on jednostką w okresie od 2 lutego 1930 do 13 listopada 1935 roku. Kapitan Nawrocki dowodził specjalną 8 kompanią III batalionu „Rawicz” 55 pułku piechoty. Dowódcą III batalionu i jednocześnie jego bezpośrednim przełożonym był ppłk Roman Ludwik Jabłoński.

W 1936 roku Władysław Nawrocki trafił na krótko do 56 pułku piechoty Wielkopolskiej w Krotoszynie, po czym przeszedł na emeryturę[30].

Komendant PW i WF w Gostyniu[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednio po przejściu na emeryturę Nawrocki objął samodzielne stanowisko komendanta Urzędu Przysposobienia Wojskowego i Wyszkolenia Fizycznego w Gostyniu. W czasie pełnienia tej funkcji, aktywnie wspierał okoliczne zrzeszenia i kluby sportowe jak: Kania Gostyń, kręglarska dziewiątka, Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, organizacje paramilitarne, a także harcerstwo.

Brał udział w patriotycznych uroczystościach z udziałem oficjeli z regionu i województwa np. w obchodach rocznicowych Święta Niepodległości, kiedy to stawał na czele pochodu oraz nadzorowanych przez siebie jednostek paramilitarnych, organizacji wychowania fizycznego (WF) oraz Przysposobienia Wojskowego (PW)[39].

Bardzo aktywnie współpracował z gostyńskim i krotoszyńskim Towarzystwem Gimnastycznym „Sokół”. Wcześniej (w latach 20.) był też pierwszym prezesem tworzącego się Klubu Piłkarskiego Kania Gostyń[40][41][42].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W sierpniu 1939 roku kapitan rezerwy Władysław Nawrocki zmobilizowany został do 56 pułku piechoty Wielkopolskiej w Krotoszynie, a 1 września 1939 roku od razu skierowany został do Ośrodka Zapasowego 25 Dywizji Piechoty w Kielcach.

W czasie podróży prowadził obserwacje przestrzeni powietrznej, potwierdzając przeloty samolotów niemieckich. Podróżował trasą z Gostynia, poprzez Jarocin, Konin, Koło, Kutno, Warszawę. W nocy pociąg tzw. skokami po poszczególnych stacjach kolejowych, przepuszczał jadące transporty wojska i przesuwał się w kierunku Konina. Postój w dniu 3 września miał miejsce na bocznicy stacji Patrzyków. Tego dnia w godzinach popołudniowych mężczyźni z transportu utworzyli pod wodzą Nawrockiego Straż Ochrony Pociągu i prowadzili ciągłą obserwację otoczenia, kontrole dokumentów. Aktywnie bowiem działali dywersanci, dający lusterkami znaki pilotom niemieckich samolotów, latających wzdłuż szlaków kolejowych. Co pewien czas szły transporty wojska polskiego, a postoje coraz bardziej dłużyły się. Pociąg co chwila był ostrzeliwany z działek pokładowych samolotów niemieckich, a wokół wybuchały bomby[43].

Po przybyciu do Kielc, 4 września kapitan Władysław Nawrocki niemal z marszu wziął udział w odprawie dowódców. Bataliony zapasowe 56 pułku piechoty, miały utworzyć 154 pułk piechoty. Znaczna część kadry i żołnierzy weszła w skład między innymi III batalionu. 4 września 1939 roku wieczorem, po ataku bombowym na Kielce, wraz z Ośrodkiem Zapasowym 25 Dywizji Piechoty (III batalionem 154 pp), wyruszył w kierunku północnym, z zadaniem zorganizowania obrony przed atakującymi niemieckimi dywizjami lekkimi, które miały dokonać całkowitego okrążenia Warszawy.

W zaciekłych walkach 6 i 7 września 1939 roku jednostka wojskowa kapitana Władysława Nawrockiego zostaje niemal w całości zniszczona, a rozproszone grupy żołnierzy III batalionu 154 pp – pod jego dowództwem, w części przedostały się na Lubelszczyznę i zostały włączone do innych jednostek wojskowych, toczących zaciekłe walki z Niemcami[30]. Jego jednostka wycofuje się stopniowo pod Lwów. Tam niespodziewanie spotkał brata swojego szwagra Ludwika Zielezińskiego – ułana 14 pułku Ułanów Jazłowieckich – Stefana Zielezińskiego i kiedy ten usilnie namawiał go do przekroczenia granicy z Rumunią, Nawrocki stanowczo odmówił, bo jak stwierdził: Będzie jeszcze wojsku i Polsce potrzebny. 27 września 1939 roku po kilku potyczkach został ponownie pojmany do niewoli sowieckiej i trafił do obozu w Kozielsku.

Ostatnia droga i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Po pojmaniu przez Rosjan w dniu 27 września 1939 roku, Nawrocki został osadzony w obozie jenieckim w Kozielsku. Podczas przesłuchań bronił dobrego imienia Polski i twierdził, że zagrożeniem dla niej jest także ZSRR. Jak wielu oficerów polskich w niewoli, często korzystał z biblioteki organizowanej przez samych jeńców oficerów, a także z „żywych gazet”, czyli formy ustnych przekazów, w czym często sam potajemnie uczestniczył. Treść owych „żywych gazet” mówionych była pełna akcentów patriotycznych. Wiele razy brutalnie przesłuchiwany, pytany był także o wojnę 1920 roku. Wielokrotnie powtarzał swój życiorys i przedstawiał swoją rolę i udział w tej wojnie. Mimo zastraszania, nie uległ agresywnym agitacjom radzieckim.

Z obozu w Kozielsku został wywieziony do Urzędu NKWD w Smoleńsku dnia 22 kwietnia 1940 roku i umieszczony na liście dyspozycyjnej NKWD (Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR (ros. Народный комиссариат внутренних дел СССР) – nr 040/3, pod poz. 74 (lista z 20 kwietnia 1940 roku). Był to piętnasty transport z Kozielska. Oprócz Władysława Nawrockiego w transporcie tym byli między innymi: Feliks Marczyński, Mieczysław Jankowski oraz Marian Piątkowski. Załadowano ich do wagonów 22 kwietnia 1940 roku po południu. Transport ten wyruszył z Kozielska tego samego dnia o godzinie 22.00, ale po krótkiej jeździe stanął na stacji w Suchiniczy i stał tam do godz. 2.30 – 23 kwietnia 1940 roku. W Smoleńsku był rano lub przed południem. Następnie, w godzinach popołudniowych, w dniu 23 kwietnia 1940 roku, Władysław Nawrocki został przewieziony do Katynia koło Smoleńska i zamordowany przez żołnierzy NKWD[44].

Krzyż Katyński w Krotoszynie
Napisy na Krzyżu Katyńskim w Krotoszynie – w środku nazwisko Władysława Nawrockiego

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Rondo Władysława Nawrockiego
por. mar. Stanisław Nawrocki - brat Władysława Nawrockiego

5 października 2007 roku minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie do stopnia majora[48]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 roku, w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Opór, naprędce uzupełnionej, dzięki działaniom Nawrockiego, 11 kompanii miał ogromny wpływ na powstrzymanie w tej fazie marszu sowieckiej kawalerii i piechoty oraz jego tempo posuwania się w kierunku Warszawy. Broniony z zaciekłością i determinacją przez kompanię Nawrockiego odcinek rzeki Auty, był stosunkowo płytki i wąski, a zatem łatwy do pokonania przez wroga. W przypadku przeprawienia się atakujących oddziałów armii Michaiła Tuchaczewskiego przez rzekę Autę na tym odcinku spowodowałoby całkowite okrążenie VII brygady rezerwowej oraz innych oddziałów. Taka sytuacja przyczyniłaby się do znacznie szybszego posuwania się sowieckiej armii w kierunku Warszawy.
  2. Spotkał się tam z przyjacielem z czasów działalności w „Sokole” sierżantem Władysławem Rybakowskim.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 982, w ewidencji Wojska Polskiego figurował jako „Władysław II Nawrocki” w celu odróżnienia od innych oficerów noszących to samo imię i nazwisko.
  2. a b c Tarczyński i in. 2000 ↓, s. 263.
  3. W. Śmigielski, „Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich”, Gostyń 2016, s. 75 – 76
  4. Praca zbiorowa, Powstańcy wielkopolscy w mogiłach katyńskich. Gostyń: Muzeum, 2004, s. 20-22: Władysław Nawrocki;, 2004.
  5. Jan Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  6. a b mjr Krzysztof Feliks Nawrocki: Władysław Nawrocki (pol.). 2015-04-23. [dostęp 2016-10-18].
  7. www.genealogia.okiem.pl: Górki - własność ziemska, historia posiadania, opis, zdjęcia [dostęp 2017-11-20].
  8. mjr Krzysztof Feliks Nawrocki: Franciszek Nawrocki (pol.). [dostęp 2016-10-18].
  9. Ł. Cichy, „O Jakubie Nawrocie co walczył o Polskę”, Życie Krotoszyna nr 46 z 18.08.2015 r.
  10. Życiorys Melanii Nawrockiej, https://szukajwarchiwach.pl/53/1415/0/2.25/452/skan/full/skMimECysFaLNspOyH1EFw
  11. o rodzinie opowiada bratanica mjr. Władysława Nawrockiego, Maria Nawrocka z Olsztyna, https://www.youtube.com/watch?v=GQA74RVgdiI
  12. Stanisław Nawrocki s. Jana | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  13. Edward Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  14. Rodzina o patriotycznych korzeniach – część II - Wielkopolska Gazeta Lokalna Krotoszyn, glokalna.pl [dostęp 2019-01-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-20] (pol.).
  15. a b c zduny.wordpress.com 2015-04-22
  16. Stefan Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  17. Feliks Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  18. Nawrocki Franciszek - Biblioteka Genealogii Polaków, genealogia.okiem.pl [dostęp 2017-11-20] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-14] (pol.).
  19. Nawrocki - Genealogia rodziny, herbarz, rodowód, genealogia.okiem.pl [dostęp 2017-11-20].
  20. zob. „Stanisław poszedł do marynarki”, Łukasz Cichy, Nasza Historia/Życie Krotoszyna nr 8, Krotoszyn 2016
  21. muzeum.gostyn.pl > GOSTYŃSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY, muzeum.gostyn.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  22. muzeum.gostyn.pl > GOSTYŃSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY, muzeum.gostyn.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  23. zob. W. Śmigielski, Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich, Gostyń 2015, s. 75 – 76
  24. Nasi Powstańcy: Ludwik Zieleziński - NaszeMiasto.pl, krotoszyn.naszemiasto.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  25. Ludwik Zieleziński | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  26. Por. Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie, „Wspomnienia powstańcze i wojenne Ludwika Zielezińskiego”, s.2, przekazane przez mjr. K. F. Nawrockiego po wyrażeniu zgody wnuczki Ludwika Zielezińskiego, Barbary Nowarskiej z Krakowa.
  27. muzeum.gostyn.pl > GOSTYŃSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY, muzeum.gostyn.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  28. Nawrocki Władysław - Biblioteka Genealogii Polaków, genealogia.okiem.pl [dostęp 2017-11-20] [zarchiwizowane z adresu 2016-10-26] (pol.).
  29. Władysław Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  30. a b c W. Śmigielski, „Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich”, Gostyń 2016, s.74-75
  31. muzeum.gostyn.pl > GOSTYŃSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY, muzeum.gostyn.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  32. W. Śmigielski, „Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich”, Gostyń 2015, s. 75
  33. Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza: kwiecień- wrzesień 1921 (akta luźne; dokumentacja aktowa; mieszana; pol.). pilsudski.org. [dostęp 2016-10-26].
  34. teczka 701/2/13, por.http://www.pilsudski.org/archiwa/dokument.php?nonav=1&nrar=701&nrzesp=2&sygn=13&handle=701.180/10940
  35. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 3 kwietnia 1929 roku, s. 106.
  36. tamże, s. 75 – 76
  37. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 69, 810.
  38. A. Nawrocki, „Echa z grodu Krota”, wyd. Krotoszyn 1967, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie.
  39. Obchody dnia 11 listopada w międzywojennym Gostyniu - GaSo - archiwalne zdjęcia Gostynia, gaso-gostyn.pl [dostęp 2017-12-27] (pol.).
  40. Aktualności, muzeum.gostyn.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  41. 60-lecie „Kani” Gostyń - GaSo - archiwalne zdjęcia Gostynia, gaso-gostyn.pl [dostęp 2017-12-27] (pol.).
  42. http://www.muzeum.gostyn.pl/i/dg/662.pdf
  43. Wspomnienie Bogdana Hasińskiego – przyjaciela rodziny Nawrockich, Muzeum Regionalne w Gostyniu, opublikowane 04 stycznia 2010 roku (wyd. Szczecin – 1999), Muzeum Regionalne w Gostyniu.
  44. por. W. Śmigielski, „Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich”, Jeńcy osadzeni w obozie w Kozielsku, s. 21
  45. Zobacz: Lista nazwisk osób odznaczonych Orderem VIRTUTI MILITARI - Wykop.pl, wykop.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  46. Kawalerowie Orderu Virtuti Militari, stankiewicze.com [dostęp 2017-11-20].
  47. Digital Library of Wielkopolska, wbc.poznan.pl [dostęp 2017-12-27] (ang.).
  48. Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  49. Właśnie mija 75 lat od zbrodni katyńskiej (pol.). 2015-04-07. [dostęp 2016-10-22].
  50. Olsztyn24 - Dęby Pamięci posadzone w Parku Kusocińskiego, olsztyn24.com [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  51. moment odsłonięcia Tablicy Pamiątkowej w Olsztynie https://www.youtube.com/watch?v=xMQRpYav7Ec
  52. http://www.glokalna.pl/rondo-majora-wladyslawa-nawrockiego/
  53. Zofia Jamka, Franciszek Marszałek: UCHWAŁA NR XXII/ /2016 RADY MIEJSKIEJ W KROTOSZYNIE (pol.). 2016-05-25. [dostęp 2016-10-22].
  54. Krzysztof Nawrocki dobrze wie jak upamiętniać bohaterów! - Krotoszyn - NaszeMiasto.pl, krotoszyn.naszemiasto.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  55. Wiersz zamieszczony w „Kąciku literackim Krzysztofa Nawrockiego” pod tytułem „On to Władysław” – Życie Krotoszyna nr 58 z 10 listopada 2015 roku, oryginalny tytuł autorski: „Pieśń o Władysławie Nawrockim”
  56. Tomik Poetycki: „Polska Miłością, Kobietą i Światłem”, Krzysztof Feliks Nawrocki, KFN, Warszawa 2017, ​ISBN 978-83-947255-1-8​.; ed. (2017).
  57. Kartki okolicznościowe - Poznań :: Katalog Znaków Pocztowych, kzp.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  58. Krotoszyn upamiętni majora Władysława Nawrockiego. Powstanie ścieżka rowerowa jego imienia | wMeritum.pl, wmeritum.pl [dostęp 2017-11-20] (pol.).
  59. Szlakiem mjr. Władysława Nawrockiego - iKrotoszyn.pl lokalna Gazeta Internetowa : wiadomości, katalog firm, reklama w internecie, ogłoszenia, ikrotoszyn.pl [dostęp 2017-11-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
  • Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
  • Berbesz Marian, Lublinieckie ślady Katynia, „Oficerowie 74 Górnośląskiego Pułku Piechoty zamordowani na Wschodzie”, wyd. Piotr Kalinowski - Kalety, Lubliniec 2017, s. 102 - 113, ​ISBN 978-83-65324-47-4​,; ed. (2017).
  • Bożejko A. P., Zarys historii wojennej 74-go górnośląskiego pułku piechoty, (1929)
  • Cichy Łukasz, http://wmeritum.pl/rodzina-o-patriotycznych-korzeniach Warszawa 2015;
  • Cichy Łukasz, Wojskowa epopeja kpt. Nawrockiego – cykl Nasza Historia, Życie Krotoszyna, wyd, Word Press Poznań 2015;
  • Jagiełło Zbigniew., Piechota Wojska Polskiego 1918–1939. Warszawa: Bellona, 2007, s. 65;
  • Jankowski S.,Rozstrzelani w Katyniu; alfabetyczny spis 4410 jeńców polskich z Kozielska – rozstrzelanych w kwietniu-maju 1940, według źródeł sowieckich, polskich i niemieckich.
  • Kisielewski Tadeusz A. , Katyń – Kłamstwo o wielu obliczach, wyd, Warszawa 2011;
  • Kosiński Dionizy, Marciniak R, Krotoszyn – Historia, Tom II, wyd. Krotoszyn-Poznań 1996;
  • Krząstek Tadeusz., Wojna polsko-rosyjska 1919-1920, Warszawa 1995;
  • Łukomski G., Polak B., A. Suchcitz, Kawalerowie Virtuti Militari, Koszalin 1997, s. 242;
  • Maresch Eugenia, Katyń 1940, Warszawa 2010;
  • Moszyński Adam., Lista katyńska, Londyn 1982, s. 133;
  • Moszyński Adam, Katyń; lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warsaw, Alfa. p. 366. ​ISBN 978-83-7001-294-6​.; ed. (1989).
  • Nawrocki Antoni, Echa z Grodu Krota, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie, Krotoszyn 1967, sygn 259;
  • Nawrocki Antoni,Krotoszyńskie echa, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie, Krotoszyn 1976, sygn. 863
  • Nawrocki Antoni, Potomek Banity, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie, Krotoszyn 1971.
  • mjr Krzysztof Feliks Nawrocki, Życiorys Władysława Nawrockiego [dostęp z dnia: 2016-10-18]
  • Nawrocki Feliks Krzysztof, Polska Miłością, Kobietą i Światłem, wyd. KFN, Warszawa 2017, ​ISBN 978-83-947255-1-8​.; ed. (2017).
  • Sadkowski J., (W. Bolewski), Krotoszyn w powstaniu 1918/1919 roku, Ostrów 1936;
  • Skrzyńska – Pławińska M., Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Roman Sawicki, Warsaw, Chapter of the Virtuti Militari War Medal & RYTM. p. 351. ​ISBN 978-83-87893-79-8​.; ed. (1995).
  • W. Śmigielski, Gostyńska Lista katyńska, „Gazeta Gostyńska” 1994, nr 19, s. 33;
  • Marek Tarczyński i inni, Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu, Warszawa: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000, ISBN 83-905590-7-2 [dostęp 2016-04-20] [zarchiwizowane z adresu 2012-12-01].
  • Tucholski Jędrzej, Lista katyńska; jeńcy obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk i zaginieni w Rosji Sowieckiej. Warszawa, Polskie Towarzystwo Historyczne. p. 336. ​ISBN 978-83-85028-81-9​.; (1991).
  • Tucholski J., Mord w Katyniu, Warszawa 1991, s. 175;
  • Waliś Grzegorz oraz Nawrocki Adam, Źródła do dziejów Powstania Wielkopolskiego w zasobie Archiwum Państwowego w Kaliszu, wyd. Kalisz 2008;
  • Wieliczka Z., Od Prosny po Rawicz. Wspomnienia z powstania wielkopolskiego 1918–1919. wyd. Poznań 1931;