Wałownica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wałownica
osada
Ilustracja
Domy w Wałownicy, obecnie osiedle Olimpin wsi Brzoza
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski
Gmina Nowa Wieś Wielka
Strefa numeracyjna 52
Tablice rejestracyjne CBY
SIMC 0092812
Położenie na mapie gminy Nowa Wieś Wielka
Mapa lokalizacyjna gminy Nowa Wieś Wielka
Wałownica
Wałownica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wałownica
Wałownica
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Wałownica
Wałownica
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bydgoskiego
Wałownica
Wałownica
Ziemia53°01′35″N 18°00′12″E/53,026389 18,003333

Wałownica - nieistniejąca osada w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, gminie Nowa Wieś Wielka.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Wałownica położona jest na Pałukach, na lewym brzegu Noteci, naprzeciw wsi Brzoza.

Pod względem fizyczno-geograficznym leży w obrębie Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej w mezoregionie Kotlina Toruńska i mikroregionie Dolina Kanału Noteckiego[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wałownica to dawna wieś, od połowy XX wieku w składzie sołectwa Olimpin, a od 1980 roku w sołectwie Brzoza. Stanowi osiedle położone wzdłuż drogi łączącej Brzozę z Olimpinem. Położone jest między Notecią i Kanałem Noteckim na północy, a kompleksem leśnym na południu porastającym lokalne wzniesienie wydmowe. Wschodnim skrajem osiedla przebiega droga wojewódzka nr 256 Brzoza - Mogilno.

Na wschód od miejscowości znajdują się obszary cenne przyrodniczo: łąki nadnoteckie, chronione w Obszarze Chronionego Krajobrazu „Łąki Nadnoteckie” oraz rezerwat leśny Dziki Ostrów, chroniący dąbrowę świetlistą.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś odnotowano po raz pierwszy w XVI wieku na obszarze majętności łabiszyńskiej[2]. W 1539 roku Janusz Latalski zakupił bór nazywany Wołownica od Jakuba Rynarzewskiego[3]. Miejscowość wielokrotnie zmieniała właścicieli. Ostatnim z nich był ród Skórzewskich - Wałownica należała wówczas do klucza łabiszyńskiego[4]. Z uwagi na położenie po zachodniej stronie Noteci, Wałownica w okresie staropolskim nie należała do powiatu bydgoskiego, lecz do jednostek administracyjnych i kościelnych związanych z Łabiszynem i Szubinem.

W okresie zaborów zmieniała się nazwa wsi: Wallownitz - w Królestwie Prus, Wallownice - w Wielkim Księstwie Poznańskim oraz Netzheim - gdy należała do Prowincji Poznańskiej, by ostatecznie w XX-leciu międzywojennym powrócić do nazwy Wałownica. W miejscowości znajdował się pruski Królewski Główny Urząd Celny[5].

Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi Wałownica (powiat szubiński) mieszkało 147 osób (100 ewangelików, 47 katolików) w 22 domach. Miejscowość należała do parafii katolickiej w Chomętowie i ewangelickiej w Łabiszynie[6]. Kolejny spis z 1860 r. podaje, że w Wałownicy mieszkało 149 osób (14 ewangelików, 135 katolików) w 21 domach. Na miejscu znajdowała się szkoła elementarna. Miejscowość należała do parafii katolickiej i ewangelickiej w Łabiszynie. Właścicielem wsi był hrabia Skórzewski[7].

Z kolei Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dla roku 1884 podaje, że w Wałownicy mieszkało 131 osób (122 ewangelików, 9 katolików) w 22 domach. Areał uprawny wsi wynosił 124 ha. Najbliższa poczta i stacja kolejowa znajdowała się w Chmielnikach[8].

Podczas powstania wielkopolskiego Wałownica była terenem walk oddziałów polskich usiłujących zbliżyć się do Bydgoszczy. W nocy z 21 na 22 stycznia 1919 r. oddziały Pawła Cymsa i Jana Tomaszewskiego zajęły Brzozę, wyprzedzając spodziewaną ofensywę niemiecką. Dzień później teren odzyskał III batalion Grenschutzu, zaś do krwawej potyczki doszło w rejonie Antoniewa[9]. Ostatecznie wieś znalazła się w granicach odrodzonej Polski 20 stycznia 1920 r. na mocy traktatu wersalskiego.

W okresie międzywojennym Brzoza znalazła się w obrębie powiatu szubińskiego[2]. W latach 20. we wsi istniała szkoła elementarna z polskim językiem nauczania[2]. Znajdowała się na wschodnim krańcu wsi przy starorzeczu Noteci.

10 kwietnia 1924 r. kard. Edmund Dalbor z fragmentów dotychczasowej parafii farnej w Bydgoszczy oraz parafii w Łabiszynie erygował parafię Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Brzozie-Przyłękach. W skład tej parafii weszła również wieś Wałownica[10]. Na potrzeby parafii w latach 1934-1937 wybudowano w Brzozie nową świątynię według projektu Stefana Cybichowskiego[11].

Od marca 1945 r. Wałownica była osadą włączoną do gromady wiejskiej Olimpin[2]. Reforma administracyjna z 25 września 1954 r. zlikwidowała gminy i gminne rady narodowe, powołując w ich miejsce gromady wraz z gromadzkimi radami narodowymi. Miejscowość włączono wówczas (w składzie sołectwa Olimpin) do gromady Brzoza[2]. W 1962 r. gromadę Brzoza zniesiono i przyłączono do gromady Nowa Wieś Wielka, z wyjątkiem miejscowości Prądki i Przyłęki, które znalazły się w gromadzie Białebłota. 1 stycznia 1973 r. z gromady Nowawieś Wielka wykształciła się gmina Nowa Wieś Wielka. Wałownica wchodziła wówczas w skład sołectwa Olimpin[a].

18 grudnia 1980 r. Wałownicę wyłączono z sołectwa Olimpin i przyłączono do sołectwa Brzoza. W aktualnym nazewnictwie stanowi ona osiedle Olimpin należące do wsi Brzoza.

W latach 1990-1994 wieś została zelektryfikowana, a w latach 1994-1998 doprowadzono wodociąg i zainstalowano oświetlenie uliczne[2].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. w 1962 roku w skład sołectwa Olimpin wchodziły: wieś Olimpin i osady Wałownica, Targowisko i Panoniewo

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996
  2. a b c d e f Łukasz Myszka, Gmina Nowa Wieś Wielka. Z dziejów samorządu terytorialnego – do 2002 roku, Bydgoszcz: Bydgoski Dom Wydawniczy Margrafsen, 2006, ISBN 83-89734-14-1, OCLC 749214986.
  3. http://teki.bkpan.poznan.pl/search.php?section=3&single=1&fileno=9&page=5
  4. Reformaci w Łabiszynie
  5. Volständige Topographie des Königreichs Preussen: ... welcher die ... - Johann Friedrich Goldbeck - Google Książki, books.google.pl [dostęp 2017-11-15].
  6. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833
  7. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860
  8. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XII/931 dostęp 6-10-2014
  9. Bydgoszcz w dobie powstania wielkopolskiego. Praca zbiorowa pod red. Zdzisława Grota. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Popularnonaukowe nr 5. Bydgoszcz 1970
  10. Jarkiewicz Zenon: Dekret ks. kardynała Edmunda Dalbora z 1924 r. o podziale parafii rzymskokatolickich w Bydgoszczy."Kronika Bydgoska" XIV (1992), Bydgoszcz 1993
  11. Wysocka Agnieszka: Kościoły projektu Stefana Cybichowskiego w Bydgoszczy i okolicach miasta. [w.] Kronika Bydgoska XXX 2008. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2009. ISSN 0454-5451

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]