Walim (województwo dolnośląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miejscowości Walim w województwie dolnośląskim. Zobacz też: Walim (województwo mazowieckie).
Artykuł 50°41′53″N 16°26′42″E
- błąd 39 m
WD 50°40'59.9"N, 16°25'59.9"E, 50°41'50.96"N, 16°26'41.35"E
- błąd 14 m
Odległość 1936 m
Walim
wieś
Ilustracja
Panorama Walimia
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat wałbrzyski
Gmina Walim
Wysokość 400–580[1] m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 2340[2]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 58-320
Tablice rejestracyjne DBA
SIMC 0856474
Położenie na mapie gminy Walim
Mapa konturowa gminy Walim, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Walim”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Walim”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Walim”
Położenie na mapie powiatu wałbrzyskiego
Mapa konturowa powiatu wałbrzyskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Walim”
Ziemia50°41′53″N 16°26′42″E/50,698056 16,445000
Strona internetowa

Walim (niem. Wüstewaltersdorf, Wüste Waltersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wałbrzyskim, w gminie Walim, w dolinie rzeki Walimki u zachodniego podnóża Gór Sowich.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Walim to duża i uprzemysłowiona wieś, leżąca u zachodniego podnóża Gór Sowich, w dolinie Walimki i Sowiego Spławu, na wysokości około 400–580 m n.p.m.[1]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie Walim nosił nazwę Waltersdorf (wieś Waltera). Wojna trzydziestoletnia, susze i zarazy spowodowały znacznie wyludnienie wsi, wtedy nastąpiła zmiana nazwy na Wüstewaltersdorf (pusta wieś Waltera). Nazwa ta zachowała się do 1945, wtedy władze polskie przyjęły nazwę Łokietek, którą następnie zmieniono na Walim. Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Walim został założony na początku XIV wieku[1]. W XVII i XVIII wieku miejscowość stała się ośrodkiem produkcji i handlu płótnem[1]. Od roku 1765, w Walimiu co tydzień organizowane były targi płótna i przędzy[1]. Na bazie utworzonych w latach 1848 i 1864, dwóch tkalni mechanicznych, powstały tu zakłady Websky, Hartmann & Wiesen AG, po II wojnie światowej przejęte przez państwo[1]. W czasach PRL w Zakładach Przemysłu Lniarskiego Walim rocznie wytwarzano do 12,5 mln mb tkanin (ręczniki, obrusy, tkaniny żakardowe, drukowane, powlekane, pościelowe)[1]. Do przedsiębiorstwa należał zakład terenowy w Wałbrzychu, ośrodki wczasowe w Sławie nad jeziorem i Międzyzdrojach, dom kultury, żłobek i przedszkole[4]. Zakłady upadły w 1992[5]. Ich dawne budynki zostały zniszczone.

W 1914 do wsi doprowadzono z Jugowic linię kolei elektrycznej[1]. Była to jedna z pierwszych zelektryfikowanych linii kolejowych na obecnym obszarze Polski. Linię tę zamknięto w 1959 r., a następnie rozebrano[1].

 Osobny artykuł: Kolej Walimska.
Kompleks Riese w Górach Sowich, Walim - Rzeczka, korytarz z widocznymi dwoma poziomami
Widok na wejście do Sztolni Walimskich kompleksu Riese, po prawej widoczna makieta pocisku rakietowego V2

W czasie II wojny światowej m.in. w okolicach Walimia naziści postanowili wybudować system podziemnych korytarzy, być może – fabryk zbrojeniowych, aby ustrzec się przed ewentualnymi nalotami aliantów. Celem prowadzonych na dużą skalę prac górniczych i budowlanych było wykonanie połączonego ze sobą systemu obiektów – kompleksów składających się z części podziemnej i nadziemnej.

 Osobny artykuł: Riese.

Po II wojnie światowej we wsi pracowały Zakłady Przemysłu Lniarskiego Walim oraz zakłady przemysłu drzewnego, był to również ośrodek spotów zimowych i popularne letnisko[6]. W 2014 roku Walim został ukazany w krótkometrażowym filmie dokumentalnym wyprodukowanym przez telewizję TVN pt. „Depozytariusz”. Obraz przedstawia historię Łukasza Kazka, mieszkańca Walimia, który w Górach Sowich odnajduje depozyty ukryte przez niemieckich mieszkańców wysiedlanych w wyniku postanowień konferencji poczdamskiej z terenów poddanych polskiej jurysdykcji po II wojnie światowej[7][8].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według Narodowego Spisu Powszechnego (marzec 2011) liczył 2340 mieszkańców[2]. Jest największą miejscowością gminy Walim.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Walim.

W administracyjnych granicach Walimia znajdują się 4 osiedla, które wcześniej stanowiły oddzielne wsie: Walim, Sędzimierz, Grządki, Dalków.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Galeria: zabytkowe budynki
Walim, dom, ul. Wyszyńskiego 13
Walim, willa, ul. 3 Maja 14
Walim, dwór z XVIII w., ul. Piastowska 7
Walim, portal, ul. Piastowska 9
Walim, dom z portykiem jońskim z XVIII w., ul. Konopnickiej 2
Walim, dom walimskiego fabrykanta Carla Wiesena, ul. Kościuszki 11
Walim, dom szachulcowy
Galeria: cmentarz, kaplica, pomnik
Walim, tablica upamiętniająca ofiary II Wojny Światowej
Walim, cmentarz
Walim, cmentarz
Walim, cmentarz
Walim, cmentarz
Walim, cmentarz
Walim, kaplica grobowa Seylerów, ul. Wyszyńskiego 1, 1800 r.
Walim, kaplica grobowa Seylerów, ul. Wyszyńskiego 1, 1800 r.
Kaplica grobowa Klingberga
Walim, pomnik upamiętniający Mariana Bublewicza i Janusza Kuliga

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • kościół parafialny pw. św. Barbary, z 1548 r. – XVI w., z wieżą dobudowaną w 1777 r. Przebudowywany na początku XIX wieku oraz w 1969 r. Kościół jednonawowy z wydzielonym prezbiterium
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki pw. św. Jadwigi, przebudowany w 1771 r.
  • kaplica grobowa Klingberga, ul. 3 Maja, z 1813 r. – z początku XIX w.
  • kaplica grobowa Seylerów, ul. Wyszyńskiego, z około 1800 r.
  • dom, ul. Konopnickiej 2 (dawniej: ul. Dymitrowa 1), z końca XVIII w., początek XX w.
  • dom, ul. Kilińskiego 3, murowano-szachulcowy, z drugiej połowy XVIII w., 1820 r.
  • dom, ul. Wyszyńskiego 3, z połowy XIX w.
  • dom, ul. Wyszyńskiego 8, murowano-drewniany, z 1704 r., drugiej połowy i przełomu XIX/XX w.
  • dom towarowy Kauhaus, obecnie dom mieszkalny, ul. Wyszyńskiego 13, z 1779 r., 1839 r.
  • budynek administracyjny tkalni z łącznikiem komunikacyjnym i boczną ścianą tkalni, ul. Kościuszki 8, z 1863 r.

Inne zabytki:

  • podziemia i sztolnie w kompleksie Riese.

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Sztolnie Walimskie – kompleks „Rzeczka”, jeden z siedmiu podziemnych kompleksów „Riese

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Jadwigi
Kościół św. Barbary
Krzyż przed kościołem św. Barbary
Ruiny zakładów włókienniczych

Transport[edytuj | edytuj kod]

Po Walimiu kursują autobusy komunikacji miejskiej z Wałbrzycha[12][13].

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez Walim przechodzą następujące szlaki turystyczne[14]:

Ludzie związani z Walimiem[edytuj | edytuj kod]

Kościoły[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół katolicki
  • Ewangeliczna Wspólnota Zielonoświątkowa

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 11: Góry Sowie, Wzgórza Włodzickie. Wrocław: I-BiS, 1994, s. 412–421. ISBN 83-85773-12-6.
  2. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. nr 44, poz. 85).
  4. Informator dla studentów i absolwentów wyższych uczelni, Zjednoczenie Przemysłu Lniarskiego, 1975.
  5. Jan Harasimowicz: Dolny Śląsk. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2007. ISBN 978-83-7384-313-4.
  6. Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas, Dolny Śląsk - przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka, 1977, s. 383.
  7. Depositary (ang.). Polish Film Festival in America. [dostęp 2016-02-15].
  8. Depozytariusz (pol.). Muzeum Kinematografii w Łodzi. [dostęp 2016-02-15].
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 191,192. [dostęp 2012-10-23].
  10. Baron von Zedlitz – Ślązak, który wymyślił matury na wachtyrz.eu
  11. Miejsce spoczynku Karla Abrahama von Zedlitza
  12. Walbrzych24.com Autobusy do Głuszycy i Walimia, dostęp: 2014-09-29.
  13. ŚKA Wabrzych: Rozkład jazdy i mapa komunikacyjna ZDKiUM Wałbrzych, dostęp: 2014-09-29.
  14. Mapa szlaków turystycznych. [dostęp 2018-02-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]