Więzienie karno-śledcze nr III w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Miejsca osadzenia więźniów politycznych w Polsce Ludowej 1944-1956

Więzienie karno-śledcze nr III w Warszawie, zwyczajowo Toledo – więzienie Urzędu Bezpieczeństwa i NKWD przeznaczone dla żołnierzy Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych oraz innych organizacji podziemnych, działające w latach 1944–1956 na warszawskiej Pradze-Północ z siedzibą w nieistniejącym obecnie budynku przy ul. Ratuszowej 11 (obecnie ul. Namysłowska 6).

Pomnik „Ku Czci Pomordowanych w Praskich Więzieniach 1944–1956”, znajdujący się w miejscu więzienia karno-śledczego nr III w Warszawie

Historia i opis[edytuj | edytuj kod]

Więzienie powstało w 1944 roku na terenach koszar 36. Pułku Piechoty Legii Akademickiej, wybudowanych jeszcze za czasów carskiej Rosji[1]. Od początku swego istnienia było miejscem kaźni żołnierzy zbrojnego podziemia oraz członków tajnych organizacji (tzw. „żołnierzy wyklętych”). Uważane było za jedno z najcięższych więzień tego typu, słynęło z tortur i licznych egzekucji[2].

Początkowo, po II wojnie światowej, było to więzienie NKWD, a później dopiero UB[3].

Toledo odgrodzone było murem wysokim na trzy metry, z drutem kolczastym i odłamkami szkła wmurowanymi ostrymi krawędziami w górę. W narożnikach znajdowały się wieże strażnicze z reflektorami. Od 1951 roku cele śmierci mieściły się na pierwszym piętrze[2].

Funkcjonariusze[edytuj | edytuj kod]

Naczelnikiem więzienia był Kazimierz Szymonowicz (właśc. Kopel Klejman)[4], nazywany przez więźniów „Krwawym Kaziem”, z zachowanych relacji wynikało, że lubił osobiście wykonywać wyroki śmierci. Po nieudanej próbie zamachu na jego życie, podjętego przez działaczy WiN-u został naczelnikiem centralnego więzienia w Rawiczu (1945–1949)[5].

Do najbardziej brutalnych śledczych należeli m.in.: Tadeusz Gózik, Zygmunt Knyziak, Tadeusz Poddębski, Józef Frydman i prokurator Landzberg. W przesłuchiwaniach i znęcaniu się nad więźniami brała udział również Julia Brystygier. Najczęstszymi metodami tortur było bicie gumowymi pałkami, kopanie po nerkach, głowie i piszczelach, a także sadzanie więźniów na nodze od stołka z uniesionymi nogami[4].

Zwłoki pomordowanych były grzebane w rowie, który znajdował się na terenie więzienia. Ciała składane były na zmianę ze śmieciami i zasypywane wapnem. Niektórych więźniów chowano w bezimiennych mogiłach na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w kwaterze na Łączce, a także na Cmentarzu Bródnowskim[2][4].

Po 1956[edytuj | edytuj kod]

Po 1956 roku „Toledo” zamieniono na zakład karny dla kobiet. W latach 70. lub 80. budynek rozebrano, a na terenie więzienia wybudowano bloki mieszkalne. W 2001 roku, w miejscu więzienia stanął pomnik „Ku Czci Pomordowanych w Praskich Więzieniach 1944–1956”, przedstawiający mężczyznę rozrywającego kraty. Do budowy pomnika wykorzystano fundamenty muru więziennego[2][6].

Więźniowie Toledo[edytuj | edytuj kod]

Pomordowani[edytuj | edytuj kod]

W więzieniu zginęli m.in.[7]:

Więzieni żołnierze batalionu Zośka[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Agnieszka Pietrzak: Żołnierze Batalionu Armii Krajowej „Zośka” represjonowani w latach 1944–1956. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2008, s. 90. ISBN 978-83-60464-92-2.
  2. a b c d Małgorzata Rutkowska: Odsłonięcie pomnika na Pradze – 8 października 2001. nsz.com.pl. [dostęp 2011-04-27].
  3. Tadeusz M. Płużański: Bestie 2. Warszawa: 2 Kolory, 2013, s. 232. ISBN 978-83-936533-0-0.
  4. a b c Aldona Zaorska: Kazimierz Szymonowicz nazywany „Krwawym Kaziem”, tak naprawdę nazywał się Kopel Klejman. Gazeta Warszawska. [dostęp 2011-04-27].
  5. Hebryk Czarnecki: Centralne więzienie Rawicz. hczarnecki.republika.pl. [dostęp 2011-04-27].
  6. Jakub Chełmiński: Spółdzielnia buduje bloki na gruzach ubeckiego więzienia. gazeta.pl. [dostęp 2011-04-27].
  7. Fundacja „Polska się upomni”: Straceni w więzieniu karno-śledczym na Pradze. honor.pl. [dostęp 2011-04-27].