Wielka Lipa (Białoruś)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wielka Lipa
Вялікая Ліпа
Ilustracja
Cerkiew pw. Opieki Matki Bożej, 2012
Państwo  Białoruś
Obwód miński
Rejon nieświeski
Sielsowiet Wysoka Lipa
Populacja (2009)
• liczba ludności

239
Nr kierunkowy +375 1770
Kod pocztowy 222601
Tablice rejestracyjne 5
Położenie na mapie obwodu mińskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu mińskiego
Wielka Lipa
Wielka Lipa
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Wielka Lipa
Wielka Lipa
Ziemia53°14′37″N 26°30′32″E/53,243611 26,508889
Portal Portal Białoruś
Kartusz w stajni

Wielka Lipa (biał. Вялікая Ліпа; ros. Великая Липа, hist. Lipa) – wieś na Białorusi, w rejonie nieświeskim obwodu mińskiego, około 12 km na zachód od Nieświeża.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza znana dziś wzmianka o Lipie pochodzi z 1528 roku, gdy król Zygmunt Stary potwierdził zakup majątku przez Annę Kiszkównę Radziwiłłową (aż do płotu Malewskiego). W 1558 roku dobra te zostały oddane w zastaw i wkrótce podarowane Mikołajowi Radziwiłłowi[1]. Najprawdopodobniej w drugiej połowie XVI wieku majątek ten przeszedł w ręce rodziny Obuchowiczów herbu Jasieńczyk III czyli „klucz rozdarty” i pozostawał w jej rękach przez prawie 400 lat, do 1939 roku[2][3]. Najdawniejszym znanym przedstawicielem tej rodziny był Filip Kazimierz (zm. w 1656 roku), poseł na sejmy, wojewoda smoleński. Po nim dobra te odziedziczył jego młodszy syn Teodor Hieronim (1643–1707), również poseł na sejmy, kasztelan nowogródzki. Kolejnym dziedzicem był syn Teodora Ignacy, a po nim – syn Ignacego, Józef (zm. po 1796), podwojewodzi nowogródzki, kolejnym dziedzicem był syn Józefa, Michał (po 1760–1818), kasztelan miński, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej. Michał miał jedynie dwie córki, więc żeby Lipa pozostała w rękach rodziny Obuchowiczów, majątek otrzymał Aleksander (lub Ksawery) Obuchowicz, prawdopodobnie bratanek Michała (zm. po 1850[3] albo w 1826[2]), w 1812 roku pułkownik 20 Pułku Ułanów. Po śmierci Aleksandra Lipa przeszła na własność jednej z córek Michała, Zofii Czapskiej (1797–1866). Po jej śmierci majątek powrócił do męskiej linii Obuchowiczów[2][3].

Po II rozbiorze Polski w 1793 roku Lipa, wcześniej należąca do województwa nowogródzkiego Rzeczypospolitej, znalazła się na terenie powiatu nowogródzkiego (ujezdu), który wchodził kolejno w skład guberni: słonimskiej, litewskiej, grodzieńskiej i mińskiej[4] Imperium Rosyjskiego[5][6]. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku Wielka Lipa wróciła do Polski, znalazła się w gminie Snów w powiecie nieświeskim województwa nowogródzkiego, od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[6].

W 2. połowie XIX wieku majątek Obuchowiczów liczył 2100 mórg. W Lipie działały 2 młyny wodne, młyn wietrzny i gorzelnia. Istniała tu kaplica katolicka, po 1863 roku przekształcona w cerkiew prawosławną, dziś po renowacji[2]. Cerkiew ta jest historyczno-kulturalnym zabytkiem Białorusi. Do dziś istnieją tu również ruiny kaplicy grobowej z połowy XIX wieku oraz resztki cmentarza katolickiego w północno-zachodniej części wsi[1].

We wsi działa klub, biblioteka, sklep, stajnie, silosy zbożowe i warsztaty rzemieślnicze.

W 2009 roku w Wielkiej Lipie mieszkało 239 osób[7], w 2001 roku we wsi mieszkało 409 osób.

Dwór[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji rodzinnej już Filip Kazimierz wybudował w pierwszej połowie XVII wieku murowany dwór z cegły. Z tego okresu pochodziły wały obronne, których część przetrwała do II wojny światowej. Sam dwór był dwukrotnie przebudowywany, klasycystyczny charakter zachował do początku XX wieku, kiedy został przebudowany na neogotycki pałacyk. W tej postaci przetrwał do 1939 roku, kiedy zniknął bez śladu[3].

Przed tą ostatnią przebudową dwór w Lipie był domem wzniesionym na planie wydłużonego prostokąta, trzynastoosiowym, przykrytym w części środkowej dachem dwuspadowym, a w częściach skrajnych – gładkim dachem trójspadowym. Na środku elewacji frontowej był ganek z daszkiem (lub trójkątnym szczytem) wspartym na czterech kolumnach. Po przebudowie podwyższono centralną część domu, tworząc piętro, ganek został zastąpiony portykiem z trzema ostrołukowymi arkadami od frontu i dwiema z boków. Wnętrze było dwutraktowe, amfiladowe.

Dom był otoczony niezbyt dużym parkiem poprzecinanym alejami. Ogród spacerowy przechodził płynnie w sady owocowe[3].

Dziś na miejscu dworu stoi wiejska chata, wokół stoją ruiny dawnych zabudowań: oficyna, świreń (rodzaj stodoły) i stajnie[1][8]. W bramie jednej ze stajni znajdują się jedyne na Białorusi kartusze przedstawiające rycerzy.

Majątek „Lipa” został opisany w 2. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Wielka Lipa na stronie Radzima.org. [dostęp 2015-11-11].
  2. a b c d Великая Липа, усадьба Обуховичей. W: Анатолий Тарасович Федорук: Старинные усадьбы Минского края. Mińsk: Полифакт, 2000, s. 125–128. ISBN 985-6107-24-5. [dostęp 2015-11-11]. (ros.)
  3. a b c d e f Lipa [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 2: Województwa brzesko-litewskie, nowogrodzkie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 243–245, ISBN 83-04-03784-X, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).
  4. Powiat nowogródzki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  5. Lipa, pow. nowogródzki w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. V: Kutowa Wola – Malczyce. Warszawa 1884.
  6. a b Lipa Wielka na stronie Radzima.net. [dostęp 2015-11-11].
  7. Liczby ludności miejscowości obwodu mińskiego na podstawie spisu ludności – 14 października 2009. [dostęp 2015-11-11].
  8. Великая Липа na stronie Globus Białorusi (ros.). [dostęp 2015-11-11].