Wilga zwyczajna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy ptaka. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Wilga.
Wilga zwyczajna
Oriolus oriolus[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Samiec
Samica
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina wilgowate
Rodzaj Oriolus
Gatunek wilga zwyczajna
Synonimy
  • Coracias oriolus Linnaeus, 1758[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     letnie lęgowiska

     zimowiska

Wilga zwyczajna, wilga[4] (Oriolus oriolus) – gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny wilgowatych (Oriolidae), pochodzenia tropikalnego, jedyny z rodziny wilg rozmnażający się w północnej strefie umiarkowanej.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje umiarkowaną część Eurazji (od południowo-zachodniej Europy na wschód aż po południową Syberię i góry Ałtaj) oraz północno-zachodnią Afrykę (od Maroka po Tunezję)[2]; na południowym wschodzie występuje od Azji Mniejszej po północny Iran, wyspowo także w północnej części Półwyspu Arabskiego[2]. Przeloty IV–V i VIII–IX. To jedyny gatunek z ciepłolubnej rodziny wilgowatych, który występuje tak daleko na północ. Zimuje w Afryce, na południe od Sahary[2].

Jest to gatunek monotypowy[2][5]. Pokrewny gatunek, wilga złotoplama[4] (Oriolus kundoo), uznawany dawniej za podgatunek wilgi zwyczajnej[2], zamieszkuje Azję Środkową, na południu osiąga Afganistan i Tienszan po Indie.

W Polsce średnio liczny ptak lęgowy niżu[6]. Unika wyższych terenów górskich. To jeden z najbarwniejszych ptaków spotykanych w kraju. W Polsce przebywa krótko – od maja do września.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wygląd zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]

Wilga jest nieco większa od szpaka. Obie płci są podobnej wielkości, choć różnią się barwą. Tęczówki oczu są czerwone, dziób różowy, nogi niebieskoszare[7]. Upierzenie samca jaskrawożółte, skrzydła czarne z żółtą plamą u nasady lotek dłoniowych, ogon czarny z żółtymi rogami[7]. Przez oko przechodzi czarny pasek. Samica szarozielono-żółtawa na wierzchu, o ciemniejszych od grzbietu oliwkowozielonych skrzydłach i ogonie, który podobnie jak u samca ma żółte brzegi, od spodu białoszara z podłużnym kreskowaniem[7]. Starsze samice bywają tak żółte jak samce i pozbawione kreskowania na spodzie ciała, od samców różnią się oliwkowymi (nie czarnymi) paskiem przez oko, lotkami drugorzędowymi i środkowymi sterówkami[8]. Młode podobne do samicy, ale z ciemniejszym dziobem i ciemnobrązowymi oczami.

Wilgi latają szybko i falistym torem. To ptak płochliwy, rzadko schodzący na ziemię.

Rozmiary[edytuj | edytuj kod]

długość ciała
ok. 23 cm
rozpiętość skrzydeł
ok. 44–47 cm

Masa ciała[edytuj | edytuj kod]

ok. 75 g

Głos[edytuj | edytuj kod]

Głos samca

Śpiew najczęściej zdradza obecność tego skrytego ptaka. Samiec często wydaje dźwięczne, melodyjne, fletowe gwizdy podobne do „zofija fija”. Jego usłyszenie w wielu miejscach uznawane jest za zapowiedź deszczu – miłosną piosenkę samiec wykonuje najchętniej, gdy wzrasta wilgotność powietrza. Repertuar obu płci jest bogatszy, ale inne dźwięki są chrapliwe i nie są zbyt przyjemne dla ludzkiego ucha – zawołanie to szorstkie „rej” lub ostre „jik jik”. Wykonuje je zwłaszcza samica.
Pisklęta wydają „gegek” lub „hihihi”.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Dorosły i młody samiec

Tereny lęgowe w lasach liściastych i mieszanych (głównie w olsach), zwłaszcza preferuje ich skraje, w zadrzewieniach śródpolnych i nadrzecznych, starych dużych ogrodach, parkach, dolinach rzecznych i sadach. Unika zwartych kompleksów leśnych. Zasiedla krajobrazy typu parkowego, gdzie łąki przeplatają się z winnicami i rzadkimi sadami.
Najczęściej widuje się wilgi w czasie przelotów między lasami lub sadami. Poza tym w gęstym listowiu i wysoko w koronach drzew są prawie niezauważalne.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Głównie owady, poczwarki (i inne stadia rozwoju) i owłosione gąsienice motyli (dla większości ptaków niejadalnych), a tylko czasami słodkie czereśnie lub wiśnie, morwy, winogrona, jeżyny, inne jagody i w południowej Europie figi. Pod koniec lata zjadają różne mięsiste jagody. Wśród bezkręgowców w ich diecie dominują chrząszcze.

Tryb życia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Zwykle przebywa wysoko w koronach drzew, jest bardzo płochliwa i trudna do zaobserwowania. Swoją obecność zdradza śpiewem – jest to charakterystyczne, melodyjne, fletowe gwizdanie. Śpiewa często wtedy, gdy zanosi się na deszcz, czyli zwiększa się wilgotność powietrza.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Na tereny lęgowe wilgi przylatują dopiero pod koniec kwietnia i w maju, gdy drzewa są już odpowiednio dla nich gęsto ulistnione. Powroty na zimowiska odbywają się już pod koniec lipca i w sierpniu.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Zamknięta konstrukcja misternie uwitego gniazda

Kilka metrów nad ziemią (wysoko) w rozwidleniu bocznej, cienkiej gałęzi z dala od pnia. W kształcie głębokiej, stabilnej czarki, umiejętnie uwite z suchych źdźbeł traw i pasem łyka. Brzegi są mocno przymocowane do gałązek w ich rozwidleniu. Wyściółkę stanowią włosy, wełna i pióra. Konstrukcja jest wykonana w bardzo wyrafinowany sposób. Wyglądem przypomina koszyczek, który zręcznie zwisa pomiędzy poziomymi gałęziami. Buduje je przeważnie samica.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Jaja

Pod koniec maja lub w czerwcu samica składa 3–5 jaj o średnich wymiarach 30×21 mm, silnie wydłużonych, białych lub kremowych o lekko różowym odcieniu, z nielicznymi ciemnowiśniowymi lub czarnymi kropkami. Wyprowadza 1 lęg w ciągu roku.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Od złożenia ostatniego jaja trwa 13–15 dni. Wysiaduje je tylko samica.

Pisklęta[edytuj | edytuj kod]

Pisklęta, gniazdowniki, przebywają w gnieździe przez okres ok. 2 tygodni. Zaraz po wykluciu okryte są już puchem. Oboje rodzice w tym czasie starannie je karmią. Robią to nawet przez pewien czas po opuszczeniu gniazda, gdy młode wspinają się po gałęziach w jego okolicach. W odróżnieniu od innych ptaków śpiewających więzy rodzinne nie ulegają rozerwaniu zaraz po wylocie z gniazda potomstwa, ale rodzina trzyma się razem aż do okresu wędrówki. Ptaki migrują jednak już pojedynczo.

Status, zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oriolus oriolus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f Walther, B. & Jones, P.: Eurasian Golden Oriole (Oriolus oriolus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-09-20].
  3. Oriolus oriolus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b Nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Oriolidae Vigors, 1825 - wilgowate - orioles, figbirds and allies (wersja: 2019-07-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-09-20].
  5. Frank Gill, David Donsker (red.): Orioles, drongos, fantails (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-09-20].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 701. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego średnio liczny oznacza zagęszczenie 10–100 par na 100 km².
  7. a b c Peter Hayman, Rob Hume, Rozpoznawanie ptaków, Muza, 2006, ISBN 83-7319-967-5.
  8. Lars Svensson, Killian Mullarney, Dan Zetterstrom, Collins Bird Guide, 2009, ISBN 978-0-00-726814-6.
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]