Witold Smętek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Witold Stanisław Smętek
Imię przy narodzeniu Zofia Smętek
Data i miejsce urodzenia 17 grudnia 1910
Kalisz
Data i miejsce śmierci 29 stycznia 1983
Warszawa
Zawód, zajęcie sportowiec

Witold Smętek (ur. 17 grudnia 1910 w Kaliszu, zm. 29 stycznia 1983 w Warszawie[1]), urodzony jako Zofia Smętekpolski lekkoatleta, oszczepnik, biegacz, piłkarz ręczny, tenisista stołowy, mistrz i rekordzista Polski. W 1937 roku dokonał korekty płci.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Zofia Smętek urodziła się 17 grudnia 1910 roku w Kaliszu[2]. Od dziecka interesowała się sportem i ze względu na dobre warunki fizyczne osiągała bardzo dobre rezultaty[3], początkowo w sekcji lekkoatletycznej Kaliskiego Klubu Sportowego[2]. W 1928 roku wygrała wielkopolski czterobój lekkoatletyczny i po konsultacjach z trenerami zdecydowała się skupić na rzucie oszczepem[3]. W 1930 roku wygrała zorganizowane w Kaliszu zawody dla cyklistów[4]. W 1931 roku została doceniona przez władze mającego silną sekcję lekkoatletyczną klubu ŁKS Łódź – zaproponowano jej przejście do tego klubu[3].

W nowym klubie nadal się rozwijała. W 1932 roku zdobyła złoty medal mistrzostw Polski w rzucie oszczepem, dzięki czemu została powołana do reprezentacji, w której wystąpiła czterokrotnie: 26 czerwca 1932 roku we Lwowie w wygranym 63:43 meczu z Czechosłowacją (ostatnie, 4. miejsce w rzucie oszczepem z wynikiem 29,87 m)[5], 15 lipca 1934 roku w Warszawie w przegranym meczu z Niemkami 35:64 (ostatnie, 4. miejsce w rzucie oszczepem z rezultatem 31,78 m)[6], 19 sierpnia 1934 roku w Poznaniu w wygranym 62:37 meczu z Japonią (ostatnie, 4. miejsce w pchnięciu kulą)[7] oraz 25 sierpnia 1935 roku w Dreźnie w przegranym 38,5:60,5 meczu z Niemkami (ostatnia, 4. lokata w rzucie oszczepem z wynikiem 28,92 m)[8].

Jako zawodniczka klubowa zdobyła w 1932 roku mistrzostwo kraju w hazenie, a w mistrzostwach Polski w biegach przełajowych zdobyła czwarte miejsce[2]. W następnym roku trzykrotnie pobiła rekord Polski w rzucie oszczepem, osiągając ostatecznie rezultat 38,23 m (najlepszy rezultat w karierze[9]). W tym samym dniu poprawiła o dwa metry rekord świata, rzucając łącznie prawą i lewą ręką 59,34 m, ale wyniku nie uznano z powodu problemów ze sporządzeniem właściwego protokołu. Chociaż wynik nie został oficjalnie uznany, Smętek stała się znana w skali całego kraju[3]. W mistrzostwach Polski zajęła natomiast stosunkowo niskie piąte miejsce, ale w latach 1934−1936 zdobyła trzy srebrne medale[2].

Od młodości była ze względu na swoją budowę i typ urody brana omyłkowo za chłopca. Z czasem podejrzenia, uwagi pod jej adresem i plotki na temat jej płci narastały, szczególnie, że w szatni zawsze przebierała się samotnie. Oprócz innych zawodniczek, jej osobą zainteresowali się kabareciarze, felietoniści prasowi i satyrycy. W 1934 roku Smętek odeszła z ŁKS Łódź i przeniosła się do Kalisza, jednak już rok później przeprowadziła się do Warszawy, gdzie podjęła treningi w klubie Warszawianki i pracę w fabryce samolotów PZL. Wciąż była jednak obiektem zainteresowania prasy[3]. W 1935 roku w sztafecie 4×200 metrów zdobyła brązowy medal mistrzostw kraju, w czerwcu 1936 roku zajęła drugie miejsce w mistrzostwach Warszawy w biegu na 800 m, a w 1937 roku została mistrzynią Polski w tenisie stołowym[2].

W 1935 roku podejrzewano ją o obojnactwo, a rok później pisano o jej rzekomych planach zmiany płci, co Smętek osobiście zdementowała. Jan Szeląg zażartował w „Szpilkach”, że kwestia Smętek została wprowadzona do mediów jako trik reklamowy Melchiora Wańkowicza, który miałby w ten sposób promować swoją książkę Na tropach Smętka.

W październiku 1936 roku Smętek udała się na potajemne badania na VI Oddział Ginekologiczny Szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie i podjęła wówczas decyzję o poddaniu się operacji zmiany płci. Smętek zataiła początkowo tę informację przed mediami, ale 14 kwietnia 1937 roku wydała w tej sprawie oświadczenie, zapowiadając poddanie się operacji w następnym tygodniu. Informacja spowodowała dalszy skokowy wzrost zainteresowania jej osobą[3].

19 kwietnia Smętek zgłosiła się do szpitala Dzieciątka Jezus w Warszawie, a operację przeprowadzono 23 kwietnia. Po operacji Smętek udzielił wywiadu kilku dziennikarzom i zapowiedział przyjęcie imion Witold Stanisław, jednak w części źródeł błędnie podawane jest imię Józef. W maju przeszedł jeszcze kolejną operacją w związku ze zmianą płci. Jeszcze w tym samym roku otrzymał wezwanie do komisji lekarskiej komendy uzupełnień w Łodzi, ale nie wcielono go do wojska[3].

Smętek stał się obiektem zainteresowania prasy nie tylko w Polsce, ale także za granicą. Równocześnie nie odnosił już sukcesów sportowych i nie występował już w drużynie Warszawianki, choć tuż przed operacją wróżono mu karierę w sekcji piłki nożnej tego klubu i okresowo pojawiają się nieznajdujące potwierdzenia w źródłach informacje, jakoby grał w drużynie piłkarskiej. W maju 1939 roku udzielił wywiadu agencji Reutera, w którym przyznał, że chciałby ponownie zmienić płeć ze względu na ciężkie przeżycia minionych dwóch lat[3]. W tym samym roku wydano we Francji książkę opisującą jego losy – „Confession amoureuse de la femme qui devint homme” (pol. Wyznanie miłości kobiety, która stała się mężczyzną)[2][3].

Po II wojnie światowej Smętek został całkowicie zapomniany przez środowisko sportowe, w części źródeł pojawiły się nawet nieprawdziwe informacje o jego rzekomej śmierci w czasie kampanii wrześniowej[3]. W 1955 roku Smętek ukończył studia historyczne na Uniwersytecie Warszawskim, promotorem jego pracy magisterskiej była Żanna Kormanowa[10]. Był przewodnikiem PTTK i oprowadzał wycieczki po w Warszawie[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Henryk Kurzyński, Maciej Rychwalski, Andrzej Socha, Tadeusz Wołejko Historia polskiej kobiecej lekkoatletyki w okresie międzywojennym, wyd. Komisja Statystyczna PZLA, Warszawa 2008, s. 393
  2. a b c d e f Kalisz: Jak Zofia została Witoldem. Tajemnicza historia kaliskiej sportsmenki (pol.). W: Nasze Miasto [on-line]. Polskapresse Sp. z o.o., 2013-05-25. [dostęp 2014-10-23].
  3. a b c d e f g h i j k Przemysław Gajzler: Mistrzyni oszczepu została mężczyzną (pol.). W: Onet Sport [on-line]. Grupa Onet.pl S.A., 2014-10-14. [dostęp 2014-10-23].
  4. Mariusz Kurzajczyk: O Zofii co Witoldem została (pol.). 2013-05-14. [dostęp 2014-10-23].
  5. Stanisław Zaborniak: Z tradycji lekkoatletyki w Polsce w latach 1919–1939: Tom VI Udział lekkoatletów i lekkoatletek w międzynarodowej rywalizacji sportowej. Rzeszów: 2011, s. 236, 237. ISBN 978-83-7338-663-1.
  6. Stanisław Zaborniak: Z tradycji lekkoatletyki w Polsce w latach 1919–1939: Tom VI Udział lekkoatletów i lekkoatletek w międzynarodowej rywalizacji sportowej. Rzeszów: 2011, s. 238, 239. ISBN 978-83-7338-663-1.
  7. Stanisław Zaborniak: Z tradycji lekkoatletyki w Polsce w latach 1919–1939: Tom VI Udział lekkoatletów i lekkoatletek w międzynarodowej rywalizacji sportowej. Rzeszów: 2011, s. 240, 241. ISBN 978-83-7338-663-1.
  8. Stanisław Zaborniak: Z tradycji lekkoatletyki w Polsce w latach 1919–1939: Tom VI Udział lekkoatletów i lekkoatletek w międzynarodowej rywalizacji sportowej. Rzeszów: 2011, s. 241, 242, 243. ISBN 978-83-7338-663-1.
  9. Czołowe zawodniczki w rzucie oszczepem w latach 1930 - 1939, pzla.pl/histor [dostęp 2014-10-29] (pol.).
  10. Tomasz Wituch, Bogdan Stolarczyk, Studenci Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1945-2000, Wydawnictwo Arkadiusz Wingert i Przedsięwzięcie Galicja, Kraków 2010, s. 165