Wybory parlamentarne w Australii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Australia
Godło Australii
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Australii

Wybory parlamentarne w Australii odbywają się nie rzadziej niż raz na trzy lata i służą wyborowi członków Parlamentu Australii. Oprócz wyborów na szczeblu federalnym, w każdym z sześciu stanów Australii, a także w dwóch samorządnych terytoriach, zupełnie niezależnie i z reguły w innych terminach odbywają się wybory do parlamentu stanowego lub terytorialnego.

Ordynacja wyborcza[edytuj | edytuj kod]

Kadencyjność izb parlamentu[edytuj | edytuj kod]

Izba Reprezentantów Australii liczy 150 członków wybieranych na trzyletnią kadencję, która może być skrócona przez gubernatora generalnego na wniosek premiera[1]. W czasie każdych wyborów odnawiany jest cały skład Izby. Senat Australii liczy 76 członków wybieranych na sześcioletnią kadencję[1], przy czym przy okazji każdych wyborów do Izby Reprezentantów odnawiana jest połowa składu Senatu, chyba że kadencja Izby skrócona została o więcej niż rok, wówczas wybory do Izby i do Senatu przeprowadza się w osobnych terminach. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy wybory zarządzane są w trybie tzw. podwójnego rozwiązania (double dissolution), co może nastąpić, gdy Senat dwukrotnie odrzuci ustawę uchwaloną przez Izbę lub gdy Izba dwukrotnie odrzuci senackie poprawki do uchwalonej przez siebie ustawy. Gubernator generalny, działając na wniosek premiera, ma wówczas możliwość całkowitego rozwiązania parlamentu i rozpisania wyborów mających wyłonić na nowo zarówno cały skład Izby, jak i cały skład Senatu[2]. Podwójne rozwiązanie nie może nastąpić później niż na pół roku przed konstytucyjnym końcem kadencji Izby.

Kadencja członków Izby Reprezentantów rozpoczyna się z chwilą rozpoczęcia pierwszego po wyborach posiedzenia tego organu. Z kolei kadencja senatorów rozpoczyna się zawsze 1 lipca, niezależnie od daty ostatnich wyborów[1]. Oznacza to, iż senatorowie wybrani np. w sierpniu obejmują swój urząd dopiero w lipcu kolejnego roku. Jest to konsekwencją zmian w konstytucji przegłosowanych w referendum w 1906 roku.

Sposób przeliczania głosów na mandaty[edytuj | edytuj kod]

W wyborach do Izby Reprezentantów stosuje się jednomandatowe okręgi wyborcze i ordynację preferencyjną, w ramach której wyborca numeruje kandydatów na karcie do głosowania, cyfrę 1 stawiając przy najbardziej preferowanym przez siebie kandydacie, cyfrę 2 przy kandydacie drugiego wyboru itd. Jeżeli po przeliczeniu wyłącznie "pierwszych głosów" (tylko głosów oddanych przy pomocy cyfry 1) żaden z kandydatów w okręgu nie uzyska bezwzględnej większości, wówczas dodaje się wskazania dokonane za pomocą cyfry 2, potem cyfry 3 itd. aż do momentu uzyskania przez kogoś bezwzględnej większości[2]. W wyborach do Senatu stosuje się ordynację proporcjonalną i wielomandatowe okręgi wyborcze, obejmujące cały stan lub terytorium[2], ale o podziale mandatów między kandydatów decyduje, w swej idei bliska ordynacji preferencyjnej, metoda pojedynczego głosu przechodniego.

Czynne i bierne prawo wyborcze[edytuj | edytuj kod]

Czynne prawo wyborcze posiada każdy obywatel Australii, który spełnia następujące warunki[2]:

  • ma ukończone 18 lat
  • stale zamieszkuje na terytorium Australii (a tym samym jest obywatelem jednego ze stanów lub terytoriów)
  • nie odbywa kary pozbawienia wolności lub kary pozbawienia praw publicznych

Bierne prawo wyborcze posiada każdy obywatel Australii, który spełnia następujące warunki[2]:

  • ma ukończone 21 lat
  • posiada czynne prawo wyborcze do Izby Reprezentantów
  • stale zamieszkuje na terytorium Australii od co najmniej trzech lat
  • posiada obywatelstwo Australii od co najmniej pięciu lat, chyba że z chwilą urodzenia nabył status poddanego korony brytyjskiej (jako obywatel innego państwa, którego obywatelstwo daje taki status)
  • nie spełnia żadnego ze szczegółowych kryteriów pozbawienia biernego prawa wyborczego, wymienionych w sekcji 44 konstytucji Australii (są to m.in. równoczesne posiadanie obywatelstwa innego państwa, trwający stan bankructwa, a także zajmowanie większości stanowisk w administracji państwowej)[3].

Udział w wyborach jest obowiązkowy, nieusprawiedliwiona absencja pociąga za sobą karę grzywny.

Lista wyborów[edytuj | edytuj kod]

rok wyborów

(link do hasła szczegółowego)

dokładna data
1901 29-30 marca 1901
1903 16 grudnia 1903
1906 12 grudnia 1906
1910 13 kwietnia 1910
1913 31 maja 1913
1914 5 września 1914
1917 5 maja 1917
1919 13 grudnia 1919
1922 16 grudnia 1922
1925 14 listopada 1925
1928 17 listopada 1928
1929 12 października 1929
1931 19 grudnia 1931
1934 15 września 1934
1937 23 października 1937
1940 21 września 1940
1943 21 sierpnia 1943
1946 28 września 1946
1949 10 grudnia 1949
1951 28 kwietnia 1951
1954 29 maja 1954
1955 10 grudnia 1955
1958 22 listopada 1958
1961 9 grudnia 1961
1963 30 listopada 1963
1966 26 listopada 1966
1969 25 października 1969
1972 2 grudnia 1972
1974 18 maja 1974
1975 13 grudnia 1975
1977 10 grudnia 1977
1980 18 października 1980
1983 5 marca 1983
1984 1 grudnia 1984
1987 11 lipca 1987
1990 24 marca 1990
1993 13 marca 1993
1996 2 marca 1996
1998 3 października 1998
2001 10 listopada 2001
2004 9 października 2004
2007 24 listopada 2007
2010 21 sierpnia 2010
2013 7 września 2013

źródło: [4]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Stanisław Bożyk: System konstytucyjny Australii. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2001, s. 47-54. ISBN 83-7059-521-9.
  2. a b c d e Stanisław Bożyk: Parlament federalny Australii. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 1999, s. 18-45. ISBN 83-7059-466-2.
  3. Ian Holland: Section 44 of the Constitution (ang.). Parliament of Australia. [dostęp 2015-01-07].
  4. Parliamentary Handbook of the Commonwealth of Australia 2014. Canberra: Parliamentary Library, 2014.