Wywiad RFSRR i ZSRR

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Wywiad Rosyjskiej Federacyjnej Republiki Radzieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckichinstytucje wywiadowcze RFSRR (1918-1922) i ZSRR (1922-1991).

Wywiad cywilny[edytuj | edytuj kod]

  • początek 1920: Wydział Specjalny Czeka rozpoczyna poprzez Wydziały Specjalne frontów i armii działalność agenturalną na terytorium przeciwnika; w strukturach Wydziału Specjalnego powstaje Zagraniczne Biuro Wyjaśniające (Иностранное осведомительное бюро), przekształcone w kwietniu 1920 w Oddział Zagraniczny (Иностранное отделение), którym kierował Ludwig Skujskumbre (Людвиг Францевич Скуйскумбре) – ukierunkowane głównie na wypełnianie zadań kontrwywiadowczych za granicą, w tym zwłaszcza na terenie Polski;
  • 20 grudnia 1920: oficjalna data powstania radzieckiego wywiadu zagranicznego; zlikwidowano Oddział Zagraniczny Wydziału Specjalnego WCzeka, powołano Wydział Zagraniczny Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych RFSRR) (ros. Иностранный отдел (ИНО) ВЧК при НКВД РСФСР);
  • 28 grudnia 1921 (6 lutego 1922): Wydział Zagraniczny (INO Tajnego Zarządu Operacyjnego OGPU NKWD RFSRR (ros. Иностранный отдел (ИНО) – Секретно-оперативное управление Государственного политического управления (ГПУ) НКВД РСФСР (wchodził w skład Tajnego Zarządu Operacyjnego WCzK razem z Wydziałami Specjalnym i Operacyjnym);
  • 2 listopada 1923: Wydział Zagraniczny Tajnego Zarządu Operacyjnego OGPU przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR (INO) (ros. Иностранный отдел (ИНО) – Секретно-оперативное управление Объединенного государственного политического управления (ОГПУ при СНК СССР));
  • 30 czerwca 1927: Wydział Zagraniczny INO OGPU przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR (ros. Иностранный отдел (ИНО) Объединенного государственного политического управления (ОГПУ при СНК СССР));
  • 10 lipca 1934: Wydział Zagraniczny INO GUGB NKWD ZSRR) (ros. Иностранный отдел (ИНО) Главного управления государственной безопасности (ГУГБ) НКВД СССР);
  • 25 grudnia 1936: 7 Wydział GUGB NKWD ZSRR (ros. Седьмой отдел Главного управления государственной безопасности (ГУГБ) НКВД СССР);
  • 9 czerwca 1938: 5 Wydział 1 Zarządu NKWD ZSRR;
  • 29 września 1938 (lipiec 1939): 5 Wydział GUGB NKWD ZSRR (ros. Пятый отдел ГУГБ НКВД СССР);
  • 3 lutego 1941: I Zarząd NKGB ZSRR (ros. Первое управление НКГБ СССР) (w niektórych publikacjach widnieje data 26 lutego 1941, tego dnia mianowano na szefa zreformowanej struktury Pawła Fitina – właściwą jest jednak data podjęcia decyzji o reformie przez Politbiuro i wydania dekretów Prezydium Rady Najwyższej, czyli 3 lutego 1941);
  • 31 lipca 1941: I Zarząd NKWD ZSRR (ros. Первое управление НКВД СССР);
  • 14 kwietnia 1943: I Zarząd NKGB
  • 22 marca 1946: I Zarząd MGB ZSRR (ros. Первое управление МГБ СССР);
  • 4 maja 1946: I Zarząd Główny MGB (ros. Первое главное управление МГБ СССР);
  • 30 maja 1947 (marzec 1947): Komitet Informacji (KI) przy Radzie Ministrów ZSRR (ros. Комитет информации (КИ) при Совете Министров СССР);
  • 29 stycznia 1949: Komitet Informacji (KI) przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych ZSRR (ros. Комитет информации при МИД СССР); równolegle 17 października 1949 w Ministerstwie Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR utworzono 1 Zarząd, któremu powierzono kierownictwo kontrwywiadu zagranicznego – po przejęciu w listopadzie 1951 większości funkcji z KI (istniejącego w ograniczonym zakresie do 1958) ten Zarząd sprawował nadzór nad wywiadem zagranicznym;
  • 1 listopada 1951: I Zarząd Główny MGB ZSRR (ros. Первое главное управление (ПГУ) МГБ СССР)[1];
  • 14 marca 1953: Drugi Zarząd Główny (WGU) Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ZSRR (ros. Второе главное управление МВД СССР);
  • 18 marca 1954: Pierwszy Zarząd Główny Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR (ros. Первое главное управление Комитета государственной безопасности (КГБ) при Совете Министров СССР);
  • 5 lipca 1978: I Zarząd Główny KGB (ros. Первое главное управление КГБ СССР);
  • wrzesień 1991 do lutego 1992: Centralna Służba Wywiadu ZSRR (ros. Центральная служба разведки СССР); równolegle 18 grudnia 1991 powstała Służba Wywiadu Zagranicznego RSFRR.

Uwaga: w nawiasach podano daty reorganizacji służb występujące w części literatury

Szefowie cywilnego wywiadu zagranicznego[edytuj | edytuj kod]

Wywiad wojskowy[edytuj | edytuj kod]

  • listopad 1918: Zarząd Rejestracyjny (ros. Регистрационное управление – Региструпр, RU) sztabu Wojskowej Rewolucyjnej Rady Republiki
  • kwiecień 1921: Zarząd Wywiadowczy Sztabu Armii Czerwonej (ros. Разведывательное управление Штаба РККА – Разведупр, RU)
  • listopad 1922: Wydział Wywiadowczy Zarządu Pierwszego Zastępcy Szefa Sztabu Armii Czerwonej (ros. Разведывательный отдел Управления 1-го помощника начальника Штаба РККА)
  • 1924: Zarząd Wywiadowczy Sztabu Armii Czerwonej (ros. Разведывательное управление Штаба РККА – Разведупр, RU)
  • wrzesień 1926: IV Zarząd Sztabu Armii Czerwonej (ros. IV Управление Штаба РККА)
  • sierpień 1934: Zarząd Informacyjno-Statystyczny Armii Czerwonej (ros. Информационно-статистическое управление РККА)
  • listopad 1934: Zarząd Wywiadowczy Armii Czerwonej (ros. Разведывательное управление РККА, RU)
  • maj 1939: V Zarząd Ludowego Komisariatu Obrony ZSRR (ros. 5-е Управление Наркомата обороны СССР)
  • lipiec 1940: Zarząd Wywiadowczy Sztabu Generalnego Armii Czerwonej (ros. Разведывательное управление Генерального штаба Красной Армии, RU)
  • 16 lutego 1942: Główny Zarząd Wywiadowczy Sztabu Generalnego Armii Czerwonej (ros. Главное разведывательное управление Генерального штаба Красной Армии, GRU)[2]
  • 23 października 1942: Główny Zarząd Wywiadowczy (ros. Главное разведывательное управление, GRU); równolegle powołano Zarząd Wywiadu Wojskowego Sztabu Generalnego (ros. Управление войсковой разведки Генштаба) 19 kwietnia 1943 przekształcony na Zarząd Wywiadowczy Sztabu Generalnego (ros. Разведывательное управление Генштаба); obie te struktury w czerwcu 1945 połączono w Główny Zarząd Wywiadowczy Sztabu Generalnego Armii Czerwonej (ros. Главное разведывательное управление Генерального штаба Красной Армии, GRU)
  • wrzesień 1947: rozwiązano GZW, przekazując większość jego zadań do Komitetu Informacji (KI) przy Radzie Ministrów ZSRR (patrz wyżej – wywiad cywilny); kierownictwo pozostałych w armii struktur wywiadowczych powierzono Służbie Wywiadowczo-Dywersyjnej (ros. Разведывательно-диверсионная служба)
  • styczeń 1949: Główny Zarząd Wywiadowczy Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR (ros. Главное разведывательное управление Генерального штаба Вооружённых сил СССР, GRU).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rozkaz Nr 00796 Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR
  2. Приказ о реорганизации Разведывательного управления Генерального штаба в Главное разведывательное управление Генерального штаба Красной Армии. Nr 0033 z 16 lutego 1941

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • P. Gustierin, Советская разведка на Ближнем и Среднем Востоке в 1920—30-х годах, Saarbrücken 2014, ​ISBN 978-3-659-51691-7​;
  • K. A. Kokariew, Советские спецслужбы и Восток, w: Азия и Африка сегодня, nr 5 z 2014, str. 77;
  • A. I. Kokurin, N. W. Pietrow, Лубянка ВЧК-ОГПУ-КВД-НКГБ-МГБ-МВД-КГБ 1917–1960 Справочник, wyd. MFD, Moskwa 2003, ​ISBN 5-85646-109-6​;
  • A. Kołpakidi, A. Siewier, ГРУ. Уникальная энциклопедия, wyd. Яуза Эксмо, Moskwa 2009, seria Энциклопедия спецназа, ​ISBN 978-5-699-30920-7​;
  • A. Kołpakidi, ГРУ в Великой Отечественной войне, wyd. Яуза Эксмо, Moskwa 2010, ​ISBN 978-5-699-41251-8​;
  • N. F. Puszkariew, ГРУ: вымыслы и реальность, 2004, ​ISBN 5-699-06455-9​;
  • A. Maksimow, Главная тайна ГРУ, wyd. Яуза Эксмо, Moskwa 2010, ​ISBN 978-5-699-40703-3​.