Zagórze (Kłodzko)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zagórze
Dzielnica Kłodzka
Ilustracja
Kościół Macierzyństwa NMP
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat kłodzki
Miasto Kłodzko
Data założenia XIV w.
W granicach Kłodzka 1945 r.
Powierzchnia ok. 3,35 km²
Wysokość 300-310 m n.p.m.
Populacja (2001)
• liczba ludności

252
• gęstość 75,2 os./km²
Kod pocztowy 57-300
Tablice rejestracyjne DKL
Położenie na mapie Kłodzka
Położenie na mapie
50°24′48″N 16°38′04″E/50,413333 16,634444
Portal Portal Polska

Zagórze – historyczna dzielnica Kłodzka, położona w południowo-zachodniej części miasta, przy ujściu Bystrzycy Dusznickiej do Nysy Kłodzkiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Nysa Kłodzka przepływająca na granicy Zagórza i Pilicza
Widok na Czerwoną Gorę od strony Zagórza

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Zagórze leży w południowo-zachodniej części Kłodzka. Na południu jego graniczy z Krosnowicami, na zachodzie z Starym Wielisławem, na północy z Kościelnikami i Książkiem, a na wschodzie poprzez Nysę Kłodzką z Krzyżną Górą. Od centrum miasta oddalone jest o około 3 km na południowy zachód[1].

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Zagórze leży na południu miasta nad Bystrzyca Dusznicką na wysokości ok. 300-310 m n.p.m. Ciągnie się wzdłuż dolnego brzegu wspomnianej rzeki od ujścia Wielisławki, gdzie sąsiaduje z zabudową Starego Wielisławia[2]. Otoczenie stanowią w większości użytki rolne, z dużym udziałem łąk i ogrodów, jednak sporo miejsca zajmują także tereny przemysłowe i magazynowo-składowe. Występują tu dobre gleby na podłożu osadów polodowcowych. Widoczne są również ślady eksploatacji glin ceramicznych na potrzeby cegielni[3].

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Podłoże zbudowane jest głównie z kredowych piaskowców i zlepieńców, ale w okolicach Krzyżnika i dalej wzdłuż lewego brzegu Bystrzycy Dusznickiej występują amfibolity, które eksploatowano w sporym kamieniołomie. W amfibolitach występuje wiele minerałów, m.in. chalkopiryt i piryt, hematyt, epitody, diopsyt i tytanit. We wkładach wapieni pojawiają się granaty i kalcyt, a w łupkach łyszczykowych limonit[4].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Zabudowa Zagórza
Ulica Zagórze

Ludność Zagórza na przestrzeni stuleci kształtowała się w następujący sposób[5]:

Ze względu na korzystne położenie oraz dość bliskie sąsiedztwo Kłodzka osada nie wyludniła się i posiadała ustabilizowaną sytuację ludnościową z wyraźną tendencją wzrostową. Pozostałe dane na temat liczby ludności, w związku z tym, że została ona przyłączona do Kłodzka podawane są wraz z jego liczbą mieszkańców[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Daty wzmianek
o miejscowości i
jej oficjalne
nazwy według źródeł

1354 Zaharcz
1360 Zahorcz
1456 Zoratcz
1514 Soritz
1549 Soritsch
1945 Zarzecze
1956 Zagórze
1960 Podgórze
1980 Zagórze

Źródło:[7]

Zagórze powstało jako osada przedlokacyjna związana z zespołem osadniczym Kłodzka[8]. Jego dzieje łączyły się z miastem. W 1355 r. w transakcji kupna-sprzedaży 3 prętów gruntu w Zagórzu stronami byli: Wenczlow von Zahrcz (określany jako Czech) i Cunczel Huter. Osada należała w tym czasie do zakonu joannitów z Kłodzka Wcześnie powstał tu młyn wodny. W 1428 roku w pobliżu Zagórza miała miejsce bitwa pod Czerwoną Górą stoczona między husytami a obozem antyhusyckim na czele z księciem ziębickim Janem, która zakończyła się klęską tych drugich i śmiercią władcy, na którego cześć ufundowano mauzoleum w pobliżu miejsca jego śmierci[9]. Według źródeł z 1456 r. młynarzem był Merin Pabel. Wieś nie była jednak nigdy duża, ograniczała się właściwie do zagrody młynarza[6].

Pomimo że znajdowała się w pobliżu Kłodzka w 1549 r., odnotowano, iż należała do parafii w Krosnowicach, natomiast jeden gospodarz w 1575 r. płacił podatki kościołowi parafialnemu w Starym Wielisławiu. Od 27 lipca 1626 r. wieś stała się własnością kolegium jezuitów w Kłodzku[10].

Znaczący rozwój Zagórza przypadł na XVIII w. W 1765 r. stanowiło nadal własność jezuitów. Mieszkało tu 5 kmieci i 7 zagrodników oraz chałupników, za czego 2 było rzemieślnikami. W 1787 r. właścicielem Zagórza był hr. Fryderyk Wilhelm von Reden, a wieś zamieszkiwało wówczas 5 kmieci i 9 zagrodników oraz chałupników. Następnie w 1825 r. wieś należała do barona von Münchhausen z Szalejowa Dolnego. Liczyła wówczas tylko 12 domów. Ponadto w Zagórzu znajdował się młyn wodny i wapiennik. Około połowy XIX w. wzniesiono kaplicę[10].

Wieś ożywiła się w 2 poł. XIX w. dzięki przeprowadzeniu przez nią linii kolejowej do Dusznik-Zdroju w 1890 r., przedłużonej następnie do Kudowy-Zdroju. Powstały wówczas niewielkie zakłady przemysłowe. Działał również kamieniołom amfibolitów. Rozwinął się niewielki ruch turystyczny głównie mieszkańców Kłodzka do pobliskich Krosnowic i na Czerwoniak. We wsi znajdowała się popularna gospoda. W czasie II wojny światowej we wsi znajdował się obóz jeniecki, w którym przebywało ok. 250 żołnierzy radzieckich, zatrudnionych w kamieniołomach[10].

W 1945 r. po przejęciu Kotliny Kłodzkiej przez Polskę wysiedlono jej dotychczasowych mieszkańców, na których miejsce przybyli Polacy. Zagórze włączono do Kłodzka. Mimo to zachowały swój rolniczy charakter. Uruchomiono miejscowe zakłady przemysłowe i zbudowano rozlewnię wody mineralnej, wykorzystując ujęcie w Starym Wielisławiu. w latach 80. XX w. wzniesiono dużą ciepłownię miejską. Początkowo Zagórze nazywane było Podgórzem lub Zarzeczem, ale ostatecznie utarła się obecna nazwa, która powoli wychodzi z użycia, pozostając tylko w nazwie głównej ulicy[10].

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Zabudowa środkowej części Zagórza

Zagórze jest starą wsią położoną w znacznym oddaleniu od Kłodzka, do którego został przyłączony po II wojnie światowej[11]. Od tej pory dzielił losy polityczno-administracyjne z tym miastem. Po 1945 r. znalazło się w granicach Polski. Weszło w skład województwa wrocławskiego, powiatu kłodzkiego[12]. Po zmianach w administracji terenowej w latach 70. XX w. Zagórze jako część Kłodzka weszło w skład województwa wałbrzyskiego[13]. W 1999 r. ponownie reaktywowano powiat kłodzki, który wszedł w skład nowo powstałego województwa dolnośląskiego.

Na terenie Kłodzka nie występują pomocnicze jednostki administracyjne, takie jak: osiedla, czy dzielnice, dlatego też o większości spraw decyduje samorząd miejski, którego siedziba znajduje się na pl. Bolesława Chrobrego, na Starym Mieście. Mieszkańcy Zagórza wybierają do Rady Miasta ośmiu radnych co 4 lata, tworząc okręg wyborczy nr 3, wraz z całą południowo-zachodnią częścią miasta, położoną na lewym brzegu Nysy Kłodzkiej[14].

Edukacja i kultura[edytuj | edytuj kod]

Dzieci z Zagórza w wielu 7-13 lat uczęszczają na zajęcia do Szkoły Podstawowej nr 6 im. Unii Europejskiej, mieszczącej się przy ul. Bohaterów Getta. Młodzież w wieku 13-16 lat kontynuuje naukę w Gimnazjum nr 1 im. Adama Mickiewicza. Po jego ukończeniu większość uczniów dalej kształci się w szkołach średnich położonych w centrum miasta[15].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kościół Macierzyństwa NMP

Większość mieszkańców Zagórza należy do Kościoła katolickiego. Znajduje się tu świątynia katolicka pw. Macierzyństwa NMP, będąca kościołem filialnym parafii Podwyższenia Krzyża Świętego. Od średniowiecza osada ta podlegała pod parafię św. Jakuba Apostoła w Krosnowicach, a następnie pod kłodzką parafię jezuitów (od XVI wieku). W 1982 r. z jej terenów została wydzielona nowa parafia – Podwyższenia Krzyża Świętego, w której składzie znalazło się Zagórze. Parafia ta wchodzi w skład diecezji świdnickiej i dekanatu kłodzkiego[16].

Architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Młyn wodny na Zagórzu

Zagórze ma charakter rolniczo-przemysłowy. Zachowało się tu sporo gospodarstw z końca XVIII i XIX/XX w. Osada składa się z kilku zgrupowań domów. W środkowej części leży właściwe Zagórze, a na zachodzie przy granicy administracyjnej Kłodzka znajdują się domy, stanowiące dawniej część Starego Wielisławia Dolnego[17].

Na obszarze Zagórza znajdują się 3 ulice:

  • ul. dra Janusza Korczaka
  • ul. Wielisławska
  • ul. Zagórze

Zabytki, pomniki i tablice[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół filialny pw. Macierzyństwa NMP – powstał w 1854 r. Jest to skromna neobarokowa budowla salowa, nakryta dwuspadowym dachem z sygnaturką.
  • zachowało się kilka domów mieszkalnych z XIX w.:
    • ul. Korczaka 53 – z poł. XIX w.
    • ul. Wielisławska 3 – z końca XVIII w.
    • ul. Zagórze 1 – z 1843 r.
  • młyn wodny z XIX w.
  • kilka kapliczek, krzyży i figur z XVIII/XIX w. m.in. przy kościele.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Pola uprawne na Zagórzu

Na obszarze Zagórza występuje sporo gospodarstw rolnych, ale większość mieszkańców pracuje w zakładach usługowych i przemysłowych położonych w mieście. Do największych przedsiębiorstw na terenie dzielnicy należą: zakłady drzewne, młyn wodny, rozlewnia wód mineralnych i Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej, obsługujące nowe osiedla mieszkaniowe w Kłodzku[6].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Słupek uliczny na Zagórzu

Transport[edytuj | edytuj kod]

Zagórze znajduje się na uboczu ważnych szlaków komunikacyjnych ziemi kłodzkiej. Przechodzą tędy dwie lokalne szosy do Szalejowa Górnego i Nowego Wielisławia oraz Krosnowic[18].

Przez osadę przechodzi linia kolejowa nr 309 z Kłodzka Głównego do Kudowy-Zdroju. Trasa ta powstała w latach 1890-1905, przy czym pierwszy jej odcinek prowadzący do Szczytnej przez Zagórze został otwarty już 15 grudnia 1890 r.[19] W południowej części znajduje się przystanek kolejowy Kłodzko Zagórze[20].

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikację miejską na Zagórzu obsługuje PKS Kłodzko , przy czym na terenie dzielnicy nie znajduje się ani jeden przystanek autobusowy, a okoliczni mieszkańcy korzystają z pobliskiego przystanku na Książku.

  • linia nr 1: ul. Łużycka (pętla) – Starków

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

W zakresie ochrony przeciwpożarowej oraz innych miejscowych zagrożeń – mieszkańcy Zagórza podlegają pod rejon działania Powiatowej Straży Pożarnej oraz Komendzie Powiatowej Policji w Kłodzku. Funkcję dzielnicowego sprawuje mł.asp. Andrzej Małysiak z I rewiru służbowego[21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. PPWK, warszawa-Wrocław 1999.
  2. Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:100 000, wyd. Eko-Graf, Wrocław 1997.
  3. Słownik geografii turystycznej, pod red. M. Staffa, t. 15, Wrocław 1994, s. 510.
  4. Słownik geografii turystycznej, op. cit., s. 510.
  5. Dane na podstawie: F. W. Zimmermann, Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Bd. 1-13, Brieg 1783-1796.
  6. a b c Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 510.
  7. F. Volkmer, W. Hohaus, Geschichtsquellen der Grafschaft Glatz, t. I-V. Habelschwerdt 1883-1928; mapa hrabstwa kłodzkiego z XVIII w.; Regesty śląskie, opr. K. Bobowski, J. Gilewska-Dubis, W. Korta, B. Turoń, M. Cetwiński, A. Skowrońska, wyd. Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1975-1990, t. 1,2,3.Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 510.
  8. K. Bartkiewicz, Dzieje ziemi kłodzkiej w wiekach średnich, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1977, s. 20.
  9. A i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, Wrocław 2001.
  10. a b c d Słownik geografii turystycznej Sudetów, op. cit., s. 511.
  11. Por.: Plan von Glatz, 1:4500, pod red. M. Krausego, Glatz 1897.
  12. A. Herzig, M. Ruchniewicz, Dzieje Ziemi Kłodzkiej, DOBU/Oficyna Wydawnicza Atut, Hamburg-Wrocław 2006, s. 385.
  13. A. i A. Galasowie, Dzieje Śląska w datach, Rzeka, Wrocław 2001, s. 285.
  14. Granice okręgu na stronie PKW dotycząca wyborów samorządowych z 2006 r., (dostęp: 25.03.2010)
  15. Dane SP nr 6 im. UE w Kłodzku na 2009 r.
  16. Schematyzm Diecezji Świdnickiej, pod red. A. Bałabucha, Świdnica 2005.
  17. Kłodzko. Plan miasta, 1:10 000, wyd. 3, PPWK, Wrocław-Warszawa 1999.
  18. Kotlina Kłodzka. Mapa turystyczna, 1:100 000, Eko-Graf, Wrocław 1997.
  19. Informacja na stronie "Kolei Żelaznych Ziemi Kłodzkiej", (dostęp: 25.03.2010)
  20. Informacja na stronie miłośników kolei na Ziemi Kłodzkiej, (dostęp: 25.03.2010)
  21. Informacja KPP w Kłodzku, (dostęp: 25.0.2010).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]